Do lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng cao, Chính phủ Mỹ đang phải đi vay với lãi suất cao hơn, và những biện pháp đơn giản để Washington có thể kiềm chế chi phí này cũng đang ít dần...

Thời gian gần đây, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn dài liên tục tăng lên mức cao nhất trong 2 thập kỷ, và nguyên nhân của tình trạng này dường như không chỉ mang tính nhất thời. Chính phủ Mỹ đang phát hành lượng lớn trái phiếu để bù đắp thâm hụt ngân sách không có dấu hiệu thu hẹp. Lạm phát giảm chậm. Đồng thời, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang duy trì sức mạnh nền kinh tế, khiến lãi suất không giảm dù các thị trường nhà ở và ô tô đang gặp khó khăn.

Hệ quả của những yếu tố này là số tiền trả lãi nợ công của Chính phủ Mỹ lên tới khoảng 1.000 tỷ USD mỗi năm trên tổng dư nợ hơn 40.000 tỷ USD.

Chính phủ Mỹ có các biện pháp để đối phó với sự gia tăng của gánh nặng lãi vay, từ việc tăng cường vay ngắn hạn cho đến giải pháp cực đoan là yêu cầu Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) áp trần lợi suất dài hạn. Tuy nhiên, việc các nhà hoạch định chính sách càng sử dụng nhiều đến các công cụ này thì nguy cơ kích thích lạm phát càng lớn, đồng nghĩa với việc các nhà đầu tư nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ có thể phải chịu thêm thiệt hại trong tương lai, khi lạm phát cao hơn bào mòn giá trị thu nhập cố định từ những trái phiếu đó.

Trao đổi với hãng tin Reuters, ông Torsten Slok, nhà kinh tế trưởng của công ty Apollo Global Management, cho biết cứ mỗi 5 USD thu ngân sách từ thuế thì Chính phủ Mỹ hiện phải dành ra 1 USD để trả lãi nợ công. "Đó là một con số cực kỳ cao và sẽ còn tiếp tục tăng”, ông nói.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn tạp chí Time vào ngày 28/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết nước này có thể cắt giảm nợ công thông qua tăng trưởng kinh tế hoặc lạm phát, cùng các phương thức khác.

Tuy nhiên, nếu các cách đó không hiệu quả, Bộ Tài chính Mỹ vẫn còn những lựa chọn khác, từ mức độ nhẹ nhàng đến quyết liệt. Hiện tại, cơ quan này đã tăng cường phát hành tín phiếu ngắn hạn và tăng cường mua lại một số trái phiếu dài hạn để hỗ trợ thanh khoản thị trường.

Trong kịch bản tồi tệ hơn, các bước tiếp theo sẽ cần đến sự can thiệp của Fed. Một giải pháp là mua lại trái phiếu dài hạn trên quy mô lớn, tương tự như "Chiến dịch Twist" năm 1961. Giải pháp khác là áp trần trực tiếp lên lợi suất dài hạn, điều mà Mỹ chưa từng thực hiện kể từ Thế chiến thứ hai.

Các nhà hoạch định chính sách càng đi xa hơn trong danh sách các biện pháp này thì càng có khả năng kìm hãm lãi suất, nhưng cũng đồng thời đối mặt với nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng lạm phát. “Chúng ta đang tiến đến thời điểm mà việc Chính phủ cảm thấy không thoải mái với mức lãi suất hiện tại đã trở nên khá rõ ràng”, ông Jeffrey Gundlach, CEO công ty quản lý quỹ DoubleLine Capital, phát biểu tại một sự kiện đầu tư gần đây.

CHIẾN DỊCH TWIST

Dựa trên các biện pháp từng được áp dụng trước đây, bước leo thang đầu tiên có thể sẽ là việc tái khởi động toàn diện "Chiến dịch Twist". Đây là chiến lược được triển khai vào năm 1961, bao gồm việc bán các khoản nợ ngắn hạn và mua trái phiếu dài hạn nhằm làm phẳng đường cong lợi suất.

Để thực hiện một chiến dịch Twist hiệu quả, cần có sự hỗ trợ từ Fed. Tuy nhiên, cơ quan này có thể sẽ ngần ngại hành động trừ khi xảy ra một tình trạng khẩn cấp về tài chính rõ ràng. Theo ông Slok, nếu không có sự tham gia của bảng cân đối kế toán từ Fed, Bộ Tài chính Mỹ sẽ "có rất ít dư địa” để kéo lợi suất trái phiếu xuống.

Tuy nhiên, Chủ tịch Fed Kevin Warsh đã chỉ trích việc Fed nắm giữ khối lượng lớn trái phiếu chính phủ và các loại chứng khoán khác. Ông lập luận rằng hoạt động mua vào trái phiếu quy mô lớn có thể làm mờ ranh giới giữa chính sách tiền tệ và công tác quản lý nợ công. Ông đã kêu gọi thiết lập một thỏa thuận mới giữa Bộ Tài chính và Fed, trong đó Chủ tịch Fed và Bộ trưởng Tài chính sẽ công khai các mục tiêu liên quan đến bảng cân đối kế toán của Fed và hoạt động phát hành trái phiếu chính phủ.

KIỂM SOÁT ĐƯỜNG CONG LỢI SUẤT

Nếu các biện pháp mua tài sản theo kiểu "Twist" không mang lại kết quả như mong đợi, bước tiếp theo sẽ là áp dụng cơ chế kiểm soát đường cong lợi suất một cách rõ ràng. Theo đó, Fed cam kết mua nợ chính phủ với khối lượng không giới hạn nhằm duy trì lợi suất dài hạn ở mức thấp hơn một trần lãi suất nhất định.

Fed từng áp dụng mức trần 2,5% đối với lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn để hỗ trợ tài chính cho Thế chiến thứ hai và giai đoạn phục hồi sau chiến tranh từ năm 1942 đến khi đạt được thỏa thuận năm 1951 giữa Fed và Bộ Tài chính Mỹ. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) cũng đã triển khai một biến thể của chính sách này trong giai đoạn từ năm 2016-2024.

Bằng cách duy trì lãi suất ở mức thấp một cách nhân tạo, chính sách kiểm soát đường cong lợi suất giúp giảm bớt áp lực chính trị liên quan đến thâm hụt ngân sách. Tuy nhiên, chính sách này chỉ phát huy hiệu quả chừng nào các nhà đầu tư không lo ngại về việc được hoàn trả bằng đồng tiền bị mất giá do lạm phát. Một khi niềm tin đó bị lung lay, các hoạt động mua tài sản vốn dĩ nhằm mục đích kìm hãm lãi suất lại có thể châm ngòi cho chính tình trạng lạm phát mà các biện pháp đó được kỳ vọng là sẽ giúp che giấu.

Bà Veronique de Rugy, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Mercatus thuộc Đại học George Mason, nhận định rằng xét cho cùng, cách duy nhất để giải quyết vấn đề nợ công là cắt giảm chi tiêu. "Quốc hội cần thực hiện điều chỉnh tài khóa, hay nói cách khác là áp dụng các biện pháp thắt lưng buộc bụng. Fed không thể tự mình giải quyết vấn đề này”, bà nói với Reuters.

NHỮNG HƯỚNG ĐI KHÁC BIỆT

Theo ông John Higgins, cố vấn kinh tế trưởng tại công ty Capital Economics, kể từ sau Thế chiến thứ hai, Mỹ chỉ mới hai lần cắt giảm đáng kể tỷ lệ nợ công trên tổng sản phẩm trong nước (GDP), và trải nghiệm của các chủ sở hữu trái phiếu kho bạc Mỹ trong mỗi lần đó lại rất khác nhau.

Sau chiến tranh, tỷ lệ nợ giảm từ mức khoảng 106% GDP vào năm 1946 xuống còn 23% vào năm 1974, trong khi lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm lại tăng từ 2,2% lên 7,5%. Ngược lại, trong thập niên 1990, tỷ lệ nợ giảm từ 48% xuống 32% GDP, đi kèm với sự sụt giảm của lợi suất trái phiếu.

Điều gì đã tạo nên sự khác biệt này? Sau chiến tranh, chi phí vay vốn bị khống chế kết hợp với mức lạm phát tương đối cao đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế danh nghĩa vượt xa mức lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ. Điều này giúp thu hẹp tỷ lệ nợ công trên GDP mà không cần đến nhiều biện pháp kỷ luật tài khóa. Trong khi đó, vào thập niên 1990, lãi suất duy trì ở mức cao hơn một chút so với tốc độ tăng trưởng, do đó việc thắt chặt chi tiêu và gia tăng nguồn thu ngân sách chính là các yếu tố then chốt giúp giảm nợ.

Các lựa chọn hiện nay cũng đi theo hai hướng tương tự: chính sách thắt lưng buộc bụng đi kèm lợi suất giảm, hoặc kịch bản kìm hãm lãi suất kết hợp lạm phát dẫn tới lợi suất tăng ngay cả khi tỷ lệ nợ được cải thiện.

Hiện tại, các khoản chi bắt buộc chiếm tỷ trọng lớn hơn trong ngân sách so với thập niên 1990, và Quốc hội Mỹ lại không muốn tăng thuế hay cắt giảm chi tiêu. Vì vậy, ông Higgins nhận định rằng rủi ro đang "nghiêng về" hướng kịch bản lạm phát, điều gây bất lợi cho các chủ sở hữu trái phiếu.