Ngày 10/8, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.Hồ Chí Minh cho biết đơn vị vừa liên hệ khẩn cấp với Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) để điều chuyển thuốc đặc trị Artesunate, cứu sống một bệnh nhân mắc sốt rét ác tính…

Hành trình vận chuyển thuốc Artesunate từ Hà Nội vào TP.Hồ Chí Minh đã trở thành cuộc chạy đua từng giờ giành lại cơ hội sống cho người bệnh. TS.BS. Hồ Đặng Trung Nghĩa, Trưởng Khoa Nhiễm Việt - Anh, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, cho biết chiều ngày 23/7/2026, một nam bệnh nhân (30 tuổi, ngụ Cần Thơ) được chuyển đến với chẩn đoán sốt rét ác tính thể vàng da.

Trước đó, người bệnh này đi làm việc tại Nigieria. Ba ngày trước khi lên máy bay về Việt Nam, người bệnh có biểu hiện sốt, run, vã mồ hôi nhưng không đi khám. Sau khi bay về TP.Hồ Chí Minh, người bệnh đi khám ở phòng khám tư và phát hiện ký sinh trùng sốt rét. 

Thời điểm nhập viện, người bệnh có nguy cơ đe dọa tính mạng, bắt buộc phải sử dụng thuốc đặc trị Artesunate. Tuy nhiên, nguồn thuốc Artesunate ở khu vực phía Nam đã hết. Trong tình thế cấp bách, lãnh đạo và các y, bác sĩ Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới đã khẩn trương liên hệ đến các bệnh viện trên toàn quốc để tìm thuốc. May mắn, các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) phản hồi còn thuốc Artesunate.

Một tình nguyện viên của phòng Công tác xã hội Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới đã đến Bệnh viện Bạch Mai nhận thuốc và trực tiếp đưa thuốc ra sân bay Nội Bài. Nhờ sự hỗ trợ của Vietnam Airlines, thuốc ngay lập tức được vận chuyển vào TP.Hồ Chí Minh. Song song, bệnh viện bố trí xe và nhân viên dược đến sân bay Tân Sơn Nhất để tiếp nhận thuốc ngay khi máy bay hạ cánh.

Chỉ sau 2 giờ đồng hồ, thuốc Artesunate đã được vận chuyển thành công về bệnh viện, các bác sĩ ngay lập tức sử dụng cho người bệnh. Đến nay, sau quá trình điều trị tích cực, sức khỏe của người bệnh đã hồi phục tốt, tình trạng ổn định và đáp ứng điều trị khả quan.

Trước đó, chỉ trong chưa đầy một tuần, Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai liên tiếp tiếp ghi nhận hai bệnh nhân mắc sốt rét ác tính trong tình trạng hôn mê, suy đa tạng, nguy cơ tử vong rất cao. Đầu tiên là một nam bệnh nhân 51 tuổi (quê Hà Tĩnh) với biểu hiện sốt cao, rối loạn ý thức, suy đa tạng.

Khai thác tiền sử dịch tễ, phát hiện người bệnh vừa trở về từ Angola khoảng nửa tháng trước khi nhập viện. Nam bệnh nhân thứ hai 38 tuổi, quốc tịch Trung Quốc, được chuyển đến trong tình trạng hôn mê sau khi được phát hiện bất tỉnh tại một khách sạn ở Bắc Ninh. Người bệnh cũng từng sinh sống và làm việc hơn một năm tại Cộng hòa Guinea.

Hai người bệnh đều đã bước vào giai đoạn sốt rét ác tính nặng với hàng loạt biến chứng như tổn thương não, suy gan, suy thận, viêm phổi, thiếu máu, giảm tiểu cầu và nguy cơ nhiễm khuẩn huyết. Khó khăn càng lớn hơn khi thuốc Artesunate đường tiêm – loại thuốc đặc hiệu để điều trị sốt rét ác tính theo hướng dẫn của Bộ Y tế – lại rất khan hiếm. Thời điểm tiếp nhận bệnh nhân đầu tiên, lượng thuốc dự trữ tại Bệnh viện Bạch Mai chỉ đủ điều trị cho một người.

Trước tình thế cấp bách, Viện Y học Nhiệt đới cùng Khoa Dược đã khẩn trương liên hệ các cơ sở y tế trên cả nước và báo cáo Bộ Y tế để tìm nguồn thuốc bổ sung. Báo động đỏ toàn viện tiếp tục được kích hoạt. Các chuyên gia của nhiều chuyên khoa liên tục hội chẩn, theo dõi sát diễn biến và điều chỉnh phác đồ điều trị theo từng giờ.

Trong khi đó, Bộ Y tế và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã nhanh chóng phối hợp điều phối thuốc Artesunate từ nước ngoài về Việt Nam. Kết quả, sau nhiều ngày giành giật sự sống trong phòng hồi sức tích cực, cả hai bệnh nhân đều đã đủ điều kiện xuất viện.

Tương tự, thời gian gần đây, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương liên tục tiếp nhận nhiều trường hợp sốt cao, rét run sau khi trở về từ các quốc gia châu Phi. BSCKII. Trần Duy Hưng, Trưởng khoa Vi rút – Ký sinh trùng, cho biết Plasmodium falciparum là chủng ký sinh trùng gây sốt rét phổ biến nhất tại châu Phi và cũng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các ca bệnh ác tính. “Nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh rất dễ đối mặt với nguy cơ biến chứng nặng, suy đa cơ quan và tử vong", bác sĩ Hưng nhấn mạnh.

Tại Hội nghị tập trung đánh giá kết quả công tác phòng chống sốt rét giai đoạn 2021 - 2025 mới đây, TS. Ngô Đức Thắng, Trưởng khoa Dịch tễ, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, cho biết công tác phòng chống sốt rét tại Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực. Số ca mắc ký sinh trùng sốt rét toàn quốc giảm từ 467 ca/năm vào năm 2021 xuống còn 246 ca/năm vào năm 2025 và 26/34 tỉnh, thành phố sau hợp nhất đã đạt tiêu chí loại trừ.

Tuy nhiên, diễn biến dịch tễ đang gia tăng độ phức tạp khi cả nước hiện còn 8 địa phương chưa loại trừ sốt rét với khoảng 7 triệu người sống trong vùng lưu hành. Trong đó, tỉnh Khánh Hòa ghi nhận 95 ca mắc năm 2025, chiếm khoảng 40% cả nước; tỉnh Quảng Trị tăng 183,3% số ca mắc do di biến động dân cư biên giới…

Từ đầu năm 2026 đến nay, hệ thống ghi nhận 69 ca mắc, gồm 75% ca ngoại lai và 25% ca nội địa. Trong số các ca ngoại lai, 94% bắt nguồn từ châu Phi do người lao động mang bệnh về địa phương. Trong khi đó, các ổ dịch nội địa thu hẹp thành các vùng núi đặc thù như Khánh Vĩnh (Khánh Hòa), Sông Lũy (Lâm Đồng) hoặc xuất hiện ở nhóm nghề nghiệp làm việc quanh khu vực biên giới tại Quảng Trị, Lai Châu.

Tại hội nghị, đại diện ngành y tế các địa phương cũng thông tin sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sáp nhập đơn vị hành chính, các địa phương gặp nhiều khó khăn trong quá trình chuẩn bị hồ sơ công nhận loại trừ sốt rét. Do bệnh này không còn trong Chương trình Mục tiêu Quốc gia nên nhiều địa phương chưa ban hành được Nghị quyết Hội đồng nhân dân về định mức chi đặc thù, gây khó khăn lớn cho việc bố trí và giải ngân kinh phí.

Liên quan đến việc xác định loại trừ bệnh sốt rét tại Việt Nam, TS.BS. Nguyễn Thị Thúy Vân, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam, nêu rõ điều kiện bắt buộc là quốc gia phải chấm dứt hoàn toàn lây truyền nội địa trong ít nhất 36 tháng liên tiếp và duy trì hệ thống giám sát hiệu quả. Cùng với đó, Việt Nam cần chuẩn hóa dữ liệu dịch tễ từ tuyến xã đến Trung ương để phục vụ thẩm định.

PGS.TS. Hoàng Đình Cảnh, Viện trưởng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, nêu rõ chặng đường tiến tới loại trừ hoàn toàn bệnh sốt rét đòi hỏi sự cam kết chính trị mạnh mẽ và tính chủ động tài chính từ các địa phương. Các tỉnh, thành phố cần khẩn trương tích hợp kinh phí phòng chống sốt rét vào kế hoạch chi ngân sách hàng năm, không để khoảng trống nguồn lực làm bùng phát lại các ổ dịch cũ.