Ô nhiễm không khí gia tăng, TP.Hồ Chí Minh tăng tốc kiểm soát phát thải

UBND TP.Hồ Chí Minh vừa ban hành Quyết định phê duyệt Kế hoạch hành động về kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Với mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy đô thị xanh, thành phố đặt ra lộ trình quyết liệt nhằm kiểm soát toàn diện các nguồn phát thải lớn, chuyển đổi hệ thống giao thông công cộng sang năng lượng sạch và ứng dụng công nghệ hiện đại trong giám sát môi trường.

TĂNG TỐC ỨNG PHÓ VỚI Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ

Theo đó, TP.Hồ Chí Minh xác định mục tiêu tổng thể là kiểm soát và phòng ngừa ô nhiễm, từng bước cải thiện chất lượng môi trường không khí.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, thành phố đặt ra các chỉ tiêu cụ thể nhằm giảm dần nồng độ bụi mịn PM2.5 qua từng năm, phấn đấu tỷ lệ số ngày có chất lượng không khí từ mức trung bình trở lên đạt khoảng 75 - 80%. Đồng thời, yếu tố công nghệ được chú trọng với mục tiêu 95% người dân được tiếp cận thông tin chất lượng không khí qua các nền tảng số.

Trong lĩnh vực giao thông, lộ trình tiêu chuẩn quốc gia sẽ được áp dụng để quản lý khí thải của toàn bộ phương tiện.

Đến năm 2030, thành phố phấn đấu đạt tỷ lệ 100% phương tiện giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch, đồng thời khuyến khích mạnh mẽ việc chuyển đổi phương tiện cá nhân và vận tải sang các loại hình năng lượng xanh.

Song song với đó, hạ tầng đô thị cũng được định hướng “xanh hóa” với mục tiêu ít nhất 500 công trình xanh vào năm 2030 và thí điểm hệ thống lọc không khí trong các tòa nhà. Tầm nhìn đến năm 2045, Thành phố đặt mục tiêu duy trì chất lượng không khí ở mức trung bình đến tốt, đảm bảo chỉ số AQI luôn dưới ngưỡng 100.

Những mục trên được đưa ra trong bối cảnh chất lượng môi trường không khí tại TP.Hồ Chí Minh đang đối mặt với nhiều thách thức lớn.

Theo báo cáo thực hiện Chương trình quan trắc chất lượng môi trường năm 2025, chất lượng không khí của thành phố đã có dấu hiệu suy giảm so với giai đoạn trước, chủ yếu do ô nhiễm bụi mịn và tiếng ồn giao thông.

Kết quả quan trắc tại 118 điểm trên địa bàn thành phố và khu vực lân cận (Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu) cho thấy nồng độ bụi TSP (tổng hạt bụi lơ lửng) và bụi mịn PM10 có xu hướng tăng tại các khu vực giao thông trọng điểm, gần khu công nghiệp, cảng biển và nơi khai thác khoáng sản.

Đặc biệt, bụi siêu mịn PM2.5 - tác nhân gây hại trực tiếp đến sức khỏe đã ghi nhận tình trạng vượt quy chuẩn từ 1,1- 4,6 lần tại một số điểm giao thông và công nghiệp, trong khi những năm trước đó chỉ số này vẫn nằm trong giới hạn cho phép.

Dù vậy, báo cáo chỉ số AQI (chất lượng không khí) hằng ngày của thành phố vẫn chủ yếu ở mức tốt (chiếm 56 - 87% số ngày trong năm) và số ngày ở mức kém đã chiếm từ 4 - 11%.

Báo cáo cũng chỉ ra nồng độ benzen, một chất độc thuộc nhóm gây ung thư, đã gia tăng và vượt quy chuẩn tại một số nút giao thông. Bên cạnh đó, ô nhiễm tiếng ồn, dù giảm nhẹ so với trước, vẫn vượt ngưỡng tại các trục đường chính và khu xử lý chất thải rắn do mật độ phương tiện quá cao và hoạt động xây dựng hạ tầng diễn ra liên tục.

Thực tế, áp lực môi trường tại TP. Hồ Chí Minh hiện rất lớn khi thành phố phải đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của hơn 14 triệu người và quản lý khoảng 12,7 triệu phương tiện giao thông. Nguồn phát thải không chỉ đến từ nội tại đô thị như giao thông, sản xuất công nghiệp, xây dựng, sinh hoạt dân sinh mà còn chịu tác động liên tỉnh từ các khu vực lân cận.

ĐỒNG BỘ GIẢI PHÁP TRONG CHUYỂN ĐỔI GIAO THÔNG VÀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ 

Trong bối cảnh đó, theo Kế hoạch hành động kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, các nhiệm vụ và giải pháp được xác định tập trung giảm phát thải từ bốn lĩnh vực chính: giao thông, công nghiệp, xây dựng và sinh hoạt.

Trong lĩnh vực giao thông, thành phố sẽ triển khai các vùng phát thải thấp, hạn chế phương tiện không đạt chuẩn; quy hoạch tuyến đường dành cho xe tải nặng; phát triển giao thông công cộng và hệ thống xe đạp công cộng; đồng thời khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện xanh. Việc tăng cường cây xanh dọc các tuyến đường và ứng dụng công nghệ giám sát phát thải phương tiện cũng được đẩy mạnh.

Thực tế cho thấy, xu hướng chuyển đổi phương tiện xanh đang diễn ra mạnh mẽ.

Đáng chú ý, thành phố sẽ kiểm kê khí thải toàn diện, giám sát tự động các nguồn thải lớn và kết nối dữ liệu vào hệ thống quản lý tập trung; đồng thời rà soát, từng bước di dời các cơ sở gây ô nhiễm khỏi nội đô.

Trong lĩnh vực xây dựng, các biện pháp kiểm soát bụi được siết chặt như che chắn công trình, rửa phương tiện, phun sương; vệ sinh đường phố được tăng cường bằng thiết bị chuyên dụng và công nghệ mới.

Đối với hoạt động đốt ngoài trời, thành phố áp dụng camera, vệ tinh, drone để giám sát, xử lý vi phạm; đồng thời tăng cường thanh tra, xử lý nghiêm hành vi xả thải gây ô nhiễm.

Bên cạnh đó, thành phố sẽ tăng cường năng lực quản lý thông qua việc đầu tư mạng lưới quan trắc tự động hiện đại, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn (Big Data) để phân tích và dự báo ô nhiễm. Các công nghệ hiện đại như camera giám sát, vệ tinh và thiết bị bay không người lái (drone) sẽ được huy động để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi đốt rác, đốt phụ phẩm nông nghiệp không đúng quy định.

Ngoài ra, thành phố cũng đẩy mạnh hợp tác quốc tế, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ xử lý khí thải, tái chế phụ phẩm; tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng.

Để bảo đảm hiệu quả, TP. Hồ Chí Minh ưu tiên nguồn lực tài chính, phát triển công viên, cây xanh và hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng không khí theo hướng đồng bộ, tích hợp dữ liệu quốc gia.