Trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp, Pháp đang chuyển trọng tâm từ phát triển công nghệ đơn lẻ sang xây dựng năng lực công nghiệp và hệ sinh thái hoàn chỉnh, từ hydrogen carbon thấp, điện hạt nhân thế hệ mới đến sản xuất thiết bị năng lượng sạch. Đây cũng là kinh nghiệm đáng chú ý đối với Việt Nam trong quá trình tìm kiếm công nghệ, vốn và mô hình hợp tác cho tăng trưởng xanh…

Chuyến thăm Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 10-12/9/2026 diễn ra trong thời điểm quan hệ Việt Nam - Pháp đang đứng trước những cơ hội hợp tác mới về kinh tế, hạ tầng, năng lượng và công nghệ. Theo Reuters, trong chương trình tại Pháp, các lĩnh vực như năng lượng, đường sắt, sân bay và hạ tầng được kỳ vọng tiếp tục là những nội dung quan trọng trong hợp tác giữa hai nước.

Nhưng phía sau những dự án cụ thể là một câu chuyện lớn hơn: nước Pháp đang tìm cách biến quá trình chuyển đổi xanh thành một động lực tái công nghiệp hóa. Với France 2030, Paris dành 54 tỷ euro cho nghiên cứu, đổi mới, công nghiệp hóa và đào tạo, trong đó 50% chi tiêu của chương trình được định hướng cho quá trình khử carbon của nền kinh tế.

Điều đáng chú ý là chiến lược này không dừng ở việc tạo ra những công nghệ “xanh” trong phòng thí nghiệm. Mục tiêu ngày càng rõ hơn là đưa công nghệ tới quy mô sản xuất, hình thành chuỗi cung ứng trong nước, giảm phụ thuộc vào bên ngoài và tạo ra những doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

TỪ HYDROGEN ĐẾN HẠT NHÂN: XÂY HỆ SINH THÁI NĂNG LƯỢNG CARBON THẤP

Một trong những ví dụ rõ nhất là hydrogen.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô tài chính mà ở cách Pháp lựa chọn nơi hydrogen được sử dụng. Dự án Hydrozère của Engie Solutions H2 tại Lozère cung cấp hydrogen carbon thấp cho hoạt động công nghiệp của ArcelorMittal. Dự án eM-Rhône của Elyse Energy tại thung lũng Rhône hướng tới sản xuất methanol, trong khi FertHySomme tại Somme sử dụng hydrogen làm nguyên liệu để sản xuất ammonia và phân bón nitrogen carbon thấp. Như vậy, hydrogen không được phát triển như một công nghệ đứng riêng biệt mà được đặt vào giữa một chuỗi công nghiệp.

Điện carbon thấp tạo ra hydrogen; hydrogen trở thành nguyên liệu hoặc nhiên liệu cho thép, hóa chất, phân bón và nhiên liệu tổng hợp; các sản phẩm đầu ra lại tham gia vào những chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao hơn. Đây chính là sự khác biệt quan trọng giữa “phát triển công nghệ hydrogen” và “xây dựng nền kinh tế hydrogen”.

Pháp cũng đang điều chỉnh mục tiêu theo hướng thực tế hơn. Theo các thông tin được công bố trong năm 2026, mục tiêu công suất điện phân hydrogen carbon thấp đến năm 2030 được điều chỉnh xuống khoảng 4,5 GW và 8 GW vào năm 2035 so với những mục tiêu trước đây cao hơn.

Điều này cho thấy quá trình chuyển đổi xanh không phải lúc nào cũng diễn ra theo đường thẳng. Khi chi phí vốn, giá điện, nhu cầu thị trường và khả năng ký hợp đồng dài hạn trở thành những yếu tố quyết định, chính sách phải điều chỉnh để cân bằng giữa tham vọng khí hậu và tính khả thi kinh tế.

Với Việt Nam, kinh nghiệm này đặc biệt đáng chú ý.

Việt Nam có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo và đang xây dựng chiến lược hydrogen và nhiên liệu xanh. Tuy nhiên, thách thức không chỉ là xây dựng các nhà máy điện phân. Câu hỏi lớn hơn là hydrogen được sản xuất để phục vụ ngành công nghiệp nào, ở đâu, với nguồn điện nào, có khách hàng dài hạn hay không và có thể hình thành chuỗi giá trị xuất khẩu nào.

Cách tiếp cận của Pháp cho thấy một bài học quan trọng: hydrogen chỉ thực sự trở thành động lực kinh tế xanh khi được gắn với những ngành công nghiệp cụ thể và có thị trường đầu ra rõ ràng.

Một lĩnh vực khác đang được Pháp đặt cược mạnh là điện hạt nhân thế hệ mới.

Pháp vốn là một trong những quốc gia có hệ thống điện dựa nhiều vào năng lượng hạt nhân. Nhưng thay vì chỉ duy trì các nhà máy hiện có, Paris đang tìm cách phát triển các công nghệ hạt nhân mới, trong đó có các lò phản ứng module nhỏ và các lò phản ứng đổi mới.

Tháng 3/2026, Chính phủ Pháp công bố hai dự án đầu tiên được lựa chọn trong chương trình “Premiers réacteurs innovants” thuộc France 2030, với hơn 180 triệu euro đầu tư hỗ trợ. Một trong những dự án là lò phản ứng khoảng 60 MW nhiệt của Jimmy, hướng tới cung cấp nhiệt công nghiệp carbon thấp ở nhiệt độ lên tới 450 độ C, phục vụ những ngành sử dụng nhiều năng lượng như hóa chất. Lò phản ứng đầu tiên có thể đi vào hoạt động vào năm 2032.

France 2030 hiện đã bố trí tổng cộng khoảng 610 triệu euro cho việc phát triển các lò phản ứng module nhỏ và công nghệ hạt nhân đổi mới. Mục tiêu không chỉ là sản xuất điện mà còn sử dụng các lò phản ứng quy mô nhỏ để cung cấp nhiệt công nghiệp hoặc sản xuất hydrogen.

Đầu tháng 9/2026, Chính phủ Pháp tiếp tục công bố chương trình nghiên cứu mới về công nghệ phân hạch hạt nhân, với ngân sách 18 triệu euro trong sáu năm, do CNRS phối hợp với CEA triển khai. Chương trình nhằm củng cố nền tảng khoa học cho các công nghệ phân hạch hiện tại và tương lai, đồng thời tăng cường năng lực nghiên cứu và chủ quyền công nghệ của Pháp.

Điều đó cho thấy hạt nhân đang được Pháp nhìn nhận không đơn thuần như một nguồn điện mà như một hạ tầng năng lượng carbon thấp cho công nghiệp.

Đây là một cách tiếp cận đáng chú ý trong bối cảnh nhu cầu điện của nền kinh tế ngày càng tăng do điện hóa giao thông, sản xuất công nghiệp, trung tâm dữ liệu và các công nghệ số.

TỪ CÔNG NGHỆ ĐẾN QUY MÔ: BÀI TOÁN TÁI CÔNG NGHIỆP HÓA

Nếu chỉ nhìn vào những công nghệ mới, có thể dễ dàng bỏ qua một phần quan trọng hơn trong chiến lược của Pháp: xây dựng năng lực sản xuất.

Pháp không chỉ muốn giảm phát thải mà còn muốn sản xuất tại Pháp các thiết bị phục vụ quá trình giảm phát thải. Một minh chứng là tín dụng thuế dành cho đầu tư vào công nghiệp xanh, C3IV. Được triển khai từ năm 2024 và được gia hạn thêm ba năm trong năm 2026, chính sách này tập trung vào bốn chuỗi giá trị chiến lược: pin, điện gió, điện mặt trời và bơm nhiệt.

Theo Chính phủ Pháp, khoảng 73 dự án đã được hỗ trợ với tổng số vốn hỗ trợ khoảng 3,6 tỷ euro, dự kiến tạo ra gần 22 tỷ euro đầu tư công nghiệp đến năm 2030 nếu các dự án được triển khai như kế hoạch. Việc gia hạn C3IV được kỳ vọng hỗ trợ thêm khoảng 40 dự án, tạo ra khoảng 8 tỷ euro đầu tư công nghiệp và 20.000 việc làm trực tiếp đến năm 2030.

Như vậy, chính sách công nghiệp xanh của Pháp đang được xây dựng theo hướng khá rõ: hỗ trợ không chỉ cho sản phẩm cuối cùng mà cho cả chuỗi giá trị, từ thiết bị, linh kiện, vật liệu cho đến nguyên liệu quan trọng. Đây là vấn đề ngày càng có ý nghĩa trong cuộc cạnh tranh công nghiệp toàn cầu.

Trong quá trình chuyển đổi năng lượng, quốc gia nào kiểm soát được công nghệ nhưng không kiểm soát được năng lực sản xuất sẽ vẫn phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài. Ngược lại, quốc gia có năng lực sản xuất nhưng không làm chủ được công nghệ có thể trở thành nơi gia công trong chuỗi giá trị. Vì vậy, bài toán của Pháp là kết hợp cả hai: đổi mới công nghệ và tái công nghiệp hóa.

Điều này cũng giải thích tại sao France 2030 bao phủ nhiều lĩnh vực tưởng như rất khác nhau, từ hydrogen, hạt nhân, phương tiện không phát thải, máy bay carbon thấp, nông nghiệp, công nghệ sinh học cho đến không gian và tài nguyên biển sâu. Chính phủ Pháp xác định đổi mới công nghệ phải đồng thời phục vụ chuyển đổi sinh thái và chủ quyền công nghiệp.

Một ví dụ khác là chương trình French Tech 2030. Đến năm 2026, chương trình này đã hỗ trợ 80 doanh nghiệp công nghệ phát triển các giải pháp trong AI, lượng tử, an ninh mạng, robot, điện tử, hạ tầng số, năng lượng và khử carbon. Các doanh nghiệp thuộc chương trình trước đó đã huy động tổng cộng 1,6 tỷ euro, có 45 nhà máy hiện hữu hoặc đang được xây dựng, 353 bằng sáng chế và hơn 3.200 việc làm trực tiếp.

Điều đáng chú ý là công nghệ số và công nghệ xanh ngày càng được đặt trong cùng một hệ sinh thái. AI có thể tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng trong nhà máy. Dữ liệu giúp dự báo nhu cầu điện. Công nghệ số giúp quản lý lưới điện, giao thông và tòa nhà. Robot có thể giảm tiêu hao vật liệu. Công nghệ cảm biến giúp theo dõi phát thải và tài nguyên.

Vì vậy, “kinh tế xanh” trong giai đoạn mới không còn chỉ là câu chuyện về năng lượng tái tạo. Nó đang trở thành sự kết hợp giữa năng lượng carbon thấp, công nghệ số, vật liệu mới, tự động hóa, dữ liệu và năng lực công nghiệp.

CƠ HỘI HỢP TÁC VỚI VIỆT NAM

Một điểm đáng chú ý khác trong chiến lược của Pháp là quy mô vốn cần thiết cho quá trình chuyển đổi xanh.

Theo Bộ Tài chính Pháp, năm 2024, đầu tư cho khử carbon của nền kinh tế nước này đã vượt 110 tỷ euro. Tuy nhiên, để đạt các mục tiêu khí hậu, đầu tư carbon thấp hằng năm cần tăng hơn gấp đôi vào năm 2030. Khu vực tư nhân, vốn chiếm khoảng 80% tổng đầu tư của nền kinh tế Pháp, được xác định là lực lượng quyết định.

Một nghiên cứu của Tổng cục Kho bạc Pháp trước đó ước tính nền kinh tế nước này cần thêm khoảng 110 tỷ euro đầu tư carbon thấp mỗi năm vào năm 2030 so với năm 2021; nếu tính theo mức đầu tư ròng tăng thêm sau khi trừ các khoản đầu tư carbon cao được thay thế, con số khoảng 63 tỷ euro/năm.

Điều này cho thấy ngay cả một nền kinh tế phát triển với hệ thống tài chính, công nghệ và công nghiệp mạnh như Pháp cũng phải đối mặt với một bài toán rất lớn về vốn.

Với Việt Nam, đây có thể là một trong những lĩnh vực hợp tác có nhiều dư địa nhất. Việt Nam đang bước vào giai đoạn nhu cầu đầu tư cho hạ tầng, năng lượng, giao thông, đô thị và công nghiệp tăng nhanh. Đồng thời, sức ép từ các tiêu chuẩn carbon, chuỗi cung ứng xanh và yêu cầu của các thị trường xuất khẩu cũng ngày càng lớn.

Trong bối cảnh đó, hợp tác với Pháp có thể được nhìn theo hướng rộng hơn việc mua sắm thiết bị. Đó có thể là hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển chuỗi cung ứng, đầu tư vào các dự án thí điểm và xây dựng các mô hình tài chính cho hạ tầng xanh.

Đặc biệt, có ít nhất năm lĩnh vực có thể tạo ra không gian hợp tác:

Thứ nhất là năng lượng carbon thấp. Kinh nghiệm của Pháp trong điện hạt nhân, quản lý hệ thống điện, hydrogen và công nghệ lưu trữ có thể bổ sung cho quá trình chuyển đổi năng lượng của Việt Nam.

Thứ hai là giao thông và hạ tầng xanh. Đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, giao thông công cộng, quản lý giao thông và giảm phát thải trong vận tải là những lĩnh vực mà doanh nghiệp Pháp có kinh nghiệm lâu năm.

Thứ ba là công nghiệp carbon thấp. Những ngành như thép, hóa chất, xi măng, phân bón và vật liệu xây dựng sẽ cần những công nghệ mới để giảm phát thải. Mô hình hydrogen gắn trực tiếp với công nghiệp của Pháp là một kinh nghiệm đáng tham khảo.

Thứ tư là công nghệ số phục vụ chuyển đổi xanh. AI, dữ liệu, cảm biến và tự động hóa có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam kiểm soát tiêu thụ năng lượng, nguyên liệu và phát thải.

Thứ năm là tài chính xanh và đầu tư xanh. Khi quy mô vốn cần thiết ngày càng lớn, Việt Nam không chỉ cần nguồn vốn mà còn cần các mô hình huy động và phân bổ vốn phù hợp với các dự án có thời gian hoàn vốn dài.

Tuy nhiên, bài học quan trọng nhất từ Pháp có thể không nằm ở một công nghệ cụ thể.

Đó là cách tiếp cận “từ công nghệ đến hệ sinh thái”. Một nhà máy hydrogen không thể hoạt động hiệu quả nếu không có nguồn điện, đường ống, khách hàng và cơ chế giá phù hợp. Một lò phản ứng nhỏ không chỉ cần công nghệ mà còn cần khung pháp lý, tiêu chuẩn an toàn, chuỗi cung ứng và nhân lực. Một nhà máy pin cần nguyên liệu, thiết bị, logistics, thị trường và hệ thống tái chế.

Nói cách khác, công nghệ xanh chỉ tạo ra giá trị kinh tế khi được đặt vào một hệ sinh thái đủ lớn. Đây cũng là điểm Việt Nam có thể đặc biệt quan tâm khi thúc đẩy quan hệ kinh tế với Pháp.

Trong giai đoạn trước, hợp tác công nghệ thường được nhìn theo mô hình doanh nghiệp Việt Nam tiếp nhận một công nghệ từ đối tác nước ngoài. Trong giai đoạn mới, mô hình có thể chuyển sang hợp tác sâu hơn: cùng nghiên cứu, cùng phát triển dự án, cùng xây dựng chuỗi cung ứng và cùng đưa sản phẩm ra thị trường.

Chuyến thăm Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vì vậy diễn ra vào thời điểm có nhiều điều kiện để mở rộng nội hàm hợp tác kinh tế giữa hai nước.

Theo Reuters, các doanh nghiệp Pháp đang quan tâm đến những cơ hội tại Việt Nam trong các lĩnh vực đường sắt, sân bay và quốc phòng, trong khi năng lượng và hạ tầng cũng nằm trong nhóm lĩnh vực hợp tác được quan tâm.

Nếu được kết nối với chương trình chuyển đổi xanh của Việt Nam, những lĩnh vực này có thể mở rộng từ các dự án hạ tầng đơn lẻ sang một hệ sinh thái công nghệ và công nghiệp lớn hơn. Đây cũng là lúc cần nhìn kinh tế xanh không chỉ như một yêu cầu về môi trường.

Nếu có thể kết hợp thế mạnh công nghệ, nghiên cứu và công nghiệp của Pháp với thị trường, năng lực sản xuất và nhu cầu phát triển hạ tầng của Việt Nam, hợp tác xanh Việt Nam - Pháp có thể đi xa hơn những dự án riêng lẻ.

Bài toán lớn nhất của kinh tế xanh trong thập kỷ tới vì thế không còn đơn thuần là “có công nghệ xanh hay không”, mà là ai có thể đưa công nghệ đó vào sản xuất với quy mô đủ lớn, chi phí đủ cạnh tranh và tạo ra một hệ sinh thái công nghiệp đủ mạnh.

Đó chính là hướng đi mà nước Pháp đang thử nghiệm qua France 2030 - và cũng có thể là một trong những kinh nghiệm đáng để Việt Nam nghiên cứu trong quá trình xây dựng nền kinh tế xanh, công nghiệp hiện đại và có năng lực cạnh tranh cao.