Giao thông qua eo biển Hormuz tê liệt, trong khi tuyến Biển Đỏ ngày càng rủi ro, buộc Saudi Arabia phải chuyển dầu qua Ai Cập và Địa Trung Hải rồi vòng Mũi Hảo Vọng để tới châu Á...

Xung đột tại Trung Đông đang khiến Saudi Arabia ngày càng khó đưa dầu ra thị trường bằng các tuyến vận tải truyền thống. Sau khi hoạt động vận tải eo biển Hormuz bị gián đoạn và tuyến Biển Đỏ đối mặt với nguy cơ bị tấn công, nước này đang chuyển sang một phương án khác. Đó là đưa dầu qua Ai Cập tới Địa Trung Hải, rồi vận chuyển theo đường vòng sang châu Á.

Hoạt động bốc dầu tại cảng Sidi Kerir của Ai Cập, cách thành phố Alexandria khoảng 32 km về phía Tây, đã tăng mạnh trong những ngày gần đây. Saudi Arabia đang đẩy thêm dầu tới cảng này để phục vụ chủ yếu khách hàng châu Á, dù tuyến vận chuyển mới dài và tốn kém hơn đáng kể so với hành trình trực tiếp qua Biển Đỏ.

Saudi Arabia đã tăng cường sử dụng tuyến Biển Đỏ sau khi chiến tranh Iran khiến eo biển Hormuz phải đóng cửa. Tuy nhiên, tuyến thay thế này cũng trở nên rủi ro sau khi phiến quân Houthi do Iran hậu thuẫn tuyên bố tuyên bố áp đặt lệnh phong tỏa hàng hải đối với Saudi Arabia và tấn công các tàu chở dầu của Saudi Arabia vào đầu tuần trước.

Các vụ tấn công cho thấy Houthi đang thực hiện lời đe dọa cản trở hoạt động xuất khẩu dầu của các nước Trung Đông. Diễn biến này làm gia tăng lo ngại về nguồn cung dầu thô toàn cầu, trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đã bước sang tháng thứ sáu.

ĐƯỜNG VÒNG KÉO DÀI HÀNH TRÌNH THÊM 20-30 NGÀY

Từ Sidi Kerir, các tàu chở dầu phải đi qua Địa Trung Hải, vòng xuống Mũi Hảo Vọng ở cực Nam châu Phi rồi mới tiếp tục hành trình tới châu Á. Tùy điểm đến, tuyến đường vòng này có thể khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm 20-30 ngày.

Tuyến đường vòng không chỉ kéo dài thời gian vận chuyển mà còn làm tăng tổng chi phí cho mỗi chuyến hàng. Bên cạnh đó, xung đột cũng đẩy giá thuê tàu chở dầu thô cỡ rất lớn (VLCC) - loại tàu chủ lực trên các tuyến vận chuyển dầu đường dài - tăng vọt, có thời điểm cao gấp ba lần mức khoảng 100.000 USD/ngày trước chiến tranh Iran.

Trong khi đó, nguy cơ mất an toàn trên Biển Đỏ đang đe dọa làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu hàng triệu thùng dầu của Saudi Arabia. Tuyến hàng hải này vốn đóng vai trò quan trọng trong việc giúp nước này tránh eo biển Hormuz. Phương án đưa dầu qua Ai Cập có thể giúp duy trì một phần nguồn cung cho khách hàng châu Á, nhưng không đủ khả năng thay thế hoàn toàn tuyến xuất khẩu qua Biển Đỏ.

Đường ống SUMED của Ai Cập vận chuyển dầu từ bờ Biển Đỏ tới cảng Sidi Kerir bên Địa Trung Hải. Ông Matt Smith, nhà phân tích của công ty dữ liệu hàng hải Kpler, cho biết lượng dầu bốc lên tàu tại Sidi Kerir trong tuần trước đạt 1,3 triệu thùng/ngày, cao nhất trong 17 tuần.

Trái lại, lượng dầu thô xuất khẩu từ cảng Yanbu trên Biển Đỏ nằm ở điểm cuối đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia, giảm xuống mức thấp nhất trong 19 tuần. Khối lượng xuất khẩu bình quân trong tuần trước chỉ còn chưa tới 3 triệu thùng/ngày.

“Chúng tôi bắt đầu ghi nhận một số tàu chở dầu tắt hệ thống nhận dạng tự động AIS khi tới Yanbu lấy hàng, nhằm che giấu hoạt động do rủi ro khi đi qua eo biển Bab el-Mandeb gia tăng”, ông Smith nói với trang tin MarketWatch.

AIS là hệ thống phát tín hiệu nhận dạng và vị trí của tàu theo thời gian thực, có chức năng tương tự GPS trong vận tải đường bộ.

Dù đối mặt với nhiều rủi ro, hoạt động vận chuyển dầu trên Biển Đỏ vẫn chưa dừng hoàn toàn. Tờ báo Wall Street Journal trước đó đưa tin Houthi đã cho ít nhất bốn tàu chở dầu của Trung Quốc chở dầu Saudi Arabia đi qua eo biển Bab el-Mandeb, khu vực đang bị lực lượng này đe dọa.

Lượng dầu qua Sidi Kerir tăng trong những ngày gần đây, chủ yếu nhờ các lô dầu Saudi Arabia được chuyển hướng và lượng dầu kịp rời eo biển Hormuz trong thời gian tuyến hàng hải này tạm thời được mở lại vào cuối tháng 6. Khi đó, Mỹ và Iran đã nhất trí ngừng giao tranh trong 60 ngày. Tuy nhiên, thỏa thuận nhanh chóng đổ vỡ và hai bên sau đó tấn công lẫn nhau trong hơn 10 ngày liên tiếp.

Saudi Arabia cũng chuyển một phần dầu qua kênh đào Suez, nhưng tuyến này có hạn chế riêng. Tàu VLCC khi chở đầy dầu không thể đi qua kênh đào, nên các nhà xuất khẩu phải chuyển dầu sang tàu Suezmax nhỏ hơn hoặc bốc dỡ bớt hàng thông qua đường ống SUMED. Mỗi tàu VLCC có sức chở khoảng 2 triệu thùng dầu, gấp đôi mức khoảng 1 triệu thùng của tàu Suezmax.

VẬN TẢI DẦU QUA EO BIỂN HORMUZ GẦN NHƯ TÊ LIỆT

Trong khi đó, giá hợp đồng tương lai dầu thô tiếp tục giảm trong phiên ngày thứ Ba (28/7), khi nhà đầu tư kỳ vọng các bên có thể đạt thỏa thuận để nối lại hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz. Trước đó, giá dầu đã vượt 100 USD/thùng sau các vụ tấn công của Houthi trong tuần trước.

Giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) giao dịch tại New York chốt phiên thứ Ba giảm 5%, xuống dưới 80 USD/thùng. Tuy nhiên, giá tăng hơn 3% trong phiên ngoài giờ cùng ngày sau khi xuất hiện thông tin Iran phóng tên lửa đạn đạo nhằm vào lực lượng Mỹ, chấm dứt 4 ngày tạm ngừng giao tranh. Giá dầu Brent giao dịch tại London cũng chốt phiên giảm hơn 5%, sau đó tăng trở lại gần 3% trong phiên ngoài giờ, vượt 84 USD/thùng sau cuộc tấn công.

Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó cho biết Washington đang tiến hành các cuộc đàm phán “chuyên sâu” với Tehran, song phía Iran bác bỏ thông tin này. Iran và Oman cũng được cho là đang nỗ lực đạt thỏa thuận nhằm nối lại hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Trong khi đó, ông Trump cảnh báo Mỹ sẽ tiếp tục không kích nếu Iran nối lại các cuộc tấn công.

Hoạt động vận chuyển dầu qua Hormuz gần như tê liệt trong những ngày gần đây. Đây là một trong những tuyến hàng hải năng lượng quan trọng nhất thế giới, nơi khoảng 1/5 lượng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ tiêu thụ toàn cầu đi qua trước chiến tranh.

Công ty dữ liệu hàng hải Windward cho biết không ghi nhận tàu chở dầu nào đi qua Hormuz theo cả hai chiều trong ngày thứ Hai (27/7). Tuy nhiên, một số tàu chở dầu thô Iran tới Trung Quốc có thể đã bí mật vượt eo biển mà không bị phát hiện. Chỉ một số ít tàu hàng và tàu chở hàng rời đi qua được tuyến này.

Theo Windward, số lượt tàu chở dầu đi qua eo biển Bab el-Mandeb đã giảm gần 40% kể từ khi Houthi tuyên bố phong tỏa hoạt động vận chuyển dầu của Saudi Arabia.

Các nhà phân tích của ngân hàng Goldman Sachs ước tính lượng dầu vận chuyển từ khu vực Vịnh Ba Tư hiện chỉ còn tương đương 41% mức trước chiến tranh.