Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ dùng tiền của Iran đang bị phong tỏa để bồi thường cho các tàu biển và hàng hóa trên tàu bị hư hại trong những vụ tấn công liên quan đến Tehran...

Tuyên bố được đưa ra sau khi lực lượng phiến quân Houthi do Iran hậu thuẫn tiến hành các cuộc tấn công mới, gây thêm sức ép lên hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu.

“Hãy coi đây là thông báo có hiệu lực cho đến khi có quyết định khác: Kể từ thời điểm này, mọi thiệt hại đối với tàu thuyền, hàng hóa và các tài sản liên quan sẽ được chi trả bằng số tiền của Iran mà Mỹ đang nắm giữ và kiểm soát. Thiệt hại có thể rất lớn, nhưng đây vẫn là cách giải quyết công bằng và hợp lý”, ông Trump viết trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày thứ Năm (23/7).

Tổng thống Mỹ không giải thích cụ thể cơ chế bồi thường sẽ được triển khai như thế nào, trong đó có việc Washington có trực tiếp chi trả cho các hãng vận tải biển hay không.

Những ngày gần đây, ông Trump liên tục gia tăng các lời đe dọa nhằm vào Iran, trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước leo thang suốt hai tuần qua. Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn khi lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tấn công hai tàu chở dầu của Saudi Arabia trên Biển Đỏ, khiến chiến sự Trung Đông lan từ eo biển Hormuz sang một tuyến vận tải biển huyết mạch khác là eo biển Bab el-Mandeb.

Theo hãng tin Reuters, khoảng 2 tỷ USD tài sản của Iran hiện bị phong tỏa ngay tại Mỹ. Ngoài ra, Tehran còn có một lượng tài sản lớn hơn nhiều bị đóng băng tại các quốc gia khác, nhưng không thể chuyển hoặc sử dụng do các lệnh trừng phạt của Washington. Các ước tính về số tài sản Iran bị đóng băng ở nước ngoài này dao động từ 24 tỷ USD đến hơn 100 tỷ USD.

Bản ghi nhớ được ông Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký hồi tháng 6 đặt ra khuôn khổ để Tehran từng bước tiếp cận một phần tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài. Tuy nhiên, hai bên chưa thống nhất về số tiền, tiến độ giải ngân và quyền quyết định cách sử dụng.

Washington muốn giải ngân theo từng giai đoạn và chỉ cho phép Iran dùng tiền mua hàng hóa nhân đạo, trong khi Tehran yêu cầu quyền sử dụng rộng rãi hơn. Đến cuối tháng 6, Qatar xác nhận khoản 6 tỷ USD của Iran bị đóng băng tại nước này vẫn chưa được chuyển cho Tehran.

Biện pháp nới lỏng cụ thể nhất mà Mỹ thực hiện là tạm miễn một số lệnh trừng phạt trong 60 ngày, qua đó cho phép Iran nối lại xuất khẩu dầu và nhận tiền từ các giao dịch mới. Chính sách này khác với việc giải phóng những khoản doanh thu dầu mỏ đã bị phong tỏa từ trước.

Lâu nay, việc xử lý số tài sản Iran bị phong tỏa vẫn gây tranh cãi. Những người chịu thiệt hại trong các vụ tấn công khủng bố bị cho là có liên quan đến Iran suốt nhiều thập kỷ qua đã kêu gọi ông Trump không trao trả số tiền này cho Tehran, mà sử dụng để bồi thường cho họ.

Bản ghi nhớ Mỹ - Iran cũng không nêu rõ khi nào và với điều kiện nào Tehran được tiếp cận số tiền bị phong tỏa. Sau đó, giao tranh tái diễn đã khiến tiến trình hòa bình được đề ra trong bản ghi nhớ đổ vỡ.

Cũng trong ngày thứ Năm, ông Trump đe dọa tiến hành “đòn trừng phạt quân sự lớn” nhằm vào Iran và lực lượng Houthi, sau khi nhóm này tấn công hai tàu chở dầu của Saudi Arabia trên Biển Đỏ.

Các vụ tấn công làm gia tăng nguy cơ gián đoạn hoạt động vận tải qua tuyến hàng hải này, đẩy giá dầu thế giới tăng vọt. Dầu Brent tăng hơn 6%, ghi nhận một trong những phiên tăng mạnh nhất kể từ khi chiến sự bắt đầu và vượt 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ tháng 5.

Thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran trên thực tế đã sụp đổ từ hai tuần trước. Trong đêm thứ Tư và rạng sáng thứ Năm, quân đội Mỹ tiếp tục không kích Iran, khiến Tehran đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào mục tiêu tại những quốc gia Arab láng giềng có căn cứ quân sự Mỹ. Đến tối thứ Năm và rạng sáng thứ Sáu, Washington tiếp tục phóng tên lửa vào Iran, đánh dấu đêm tấn công thứ 13 liên tiếp.