Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao vừa tổ chức hội nghị lấy ý kiến về dự thảo sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự. Được xây dựng trên tinh thần đổi mới và bám sát chỉ đạo của Trung ương, dự thảo đề xuất hàng loạt cải cách quan trọng: từ đẩy mạnh tố tụng điện tử, tăng cường kiểm soát thẩm quyền đến việc mở rộng cơ chế khoan hồng, giúp việc xử lý án hình sự vừa đảm bảo tính nghiêm minh, vừa linh hoạt và nhân văn hơn...

Theo đại diện Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 có hiệu lực thi hành từ năm 2018 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tố tụng hình sự.

Qua hơn 8 năm thi hành, Bộ luật đã phát huy vai trò là đạo luật nền tảng, trung tâm điều chỉnh trình tự, thủ tục giải quyết vụ việc, vụ án hình sự.

Thực tiễn thi hành Bộ luật cũng cho thấy một số quy định về thẩm quyền, biện pháp ngăn chặn, thủ tục tố tụng, chứng cứ và dữ liệu điện tử, thủ tục rút gọn, xử lý vật chứng, tài sản và hợp tác quốc tế còn bất cập, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn.

Vì vậy, yêu cầu sửa đổi luật không chỉ dừng ở những vấn đề kỹ thuật mà phải đặt trong tổng thể cải cách tư pháp, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và dựa trên các nguyên tắc nền tảng: công bằng, công khai, minh bạch, hiệu quả, nhân văn.

ĐỔI MỚI THỦ TỤC TỐ TỤNG BẢO ĐẢM TINH GỌN, HIỆU QUẢ

Tại hội nghị khảo sát ý kiến dự án sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự diễn ra vào chiều 14/8, đại diện Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao cho biết dự thảo được xây dựng trên cơ sở kết luận của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật về các chính sách đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng tinh gọn, hiệu quả; đổi mới thủ tục tố tụng bảo đảm phân hóa và khoan hồng trong xử lý tội phạm…

Đồng thời, dự thảo mới cũng hướng tới hoàn thiện chế định thẩm quyền tố tụng, tăng cường kiểm soát quyền lực, bảo đảm tốt hơn quyền con người; đổi mới phương thức hoạt động tố tụng hình sự theo hướng thực hiện tố tụng điện tử...

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung một số nội dung như thủ tục rút gọn đối với vụ án có bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để được hưởng khoan hồng; bổ sung thủ tục tố tụng trong trường hợp người bị buộc tội được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự nhằm tạo cơ chế khuyến khích người phạm tội chủ động bồi thường, khắc phục hậu quả; nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản…

Đáng chú ý, dự thảo đã bổ sung 05 tội của Bộ luật Hình sự chỉ khởi tố khi có yêu cầu của bị hại, gồm: Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (khoản 1 Điều 175), Tội chiếm giữ trái phép tài sản (khoản 1 Điều 176), Tội sử dụng trái phép tài sản (khoản 1 Điều 177), Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản (khoản 1 Điều 178), Tội vô ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản (Điều 180).

Việc mở rộng phạm vi khởi tố theo yêu cầu của bị hại đối với các tội danh nêu trên phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.

Đồng thời, góp phần khuyến khích người phạm tội chủ động bồi thường, khắc phục hậu quả; tăng cường hòa giải, giảm xung đột xã hội mà vẫn bảo đảm quyền của Nhà nước trong việc xử lý tội phạm khi cần thiết theo quy định của pháp luật.

Theo Kiểm sát viên Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao Hoàng Thị Quỳnh Chi, lần sửa đổi này tập trung xây dựng luật hướng nhanh, gọn, tiết kiệm, hiệu quả, đồng thời đáp ứng được các tiêu chuẩn kép: nhanh chóng, kịp thời nhưng phải đảm bảo các chứng cứ chứng minh trong vụ án.

Bên cạnh đó, việc phân định thẩm quyền cũng được thực hiện một cách rõ ràng, rành mạch nhưng phải kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Mục tiêu cót lõi nhắm hướng tới đấu tranh phòng, chống tội phạm một cách hiệu quả nhưng phải bảo vệ được quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền con người của người bị buộc tội.

NHIỀU QUY ĐỊNH MỚI NHÂN VĂN HƠN

Phó Chủ nhiệm Đoàn luật sư thành phố Hà Nội, luật sư Lê Trung Sơn, đánh giá dự thảo có nhiều điểm rất nhân văn.

Điển hình là các chế định liên quan đến quy định việc tạm giam chỉ áp dụng đối với những trường hợp thật sự cần thiết. Quy định về mở rộng phạm vi khởi tố theo yêu cầu của người bị hại (đối với các tội danh liên quan đến chiếm hữu như tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, tội Cố ý làm hư hỏng, hủy hoại tài sản...). Điều này mở thêm cơ hội cho người bị hại cũng như người thực hiện hành vi khi vi phạm chưa nghiêm trọng thì họ có thể thỏa thuận được với nhau.

Còn luật sư Nguyễn Văn Hà (đại diện lãnh đạo Hội luật gia thành phố Hà Nội), cho rằng biện pháp ngăn chặn "Giám sát điện tử" là một quy định tiến bộ nhằm hạn chế việc áp dụng biện pháp tạm giam.

Song, dự thảo chưa có các nguyên tắc bảo vệ dữ liệu và giới hạn mục đích sử dụng thông tin thu thập được từ thiết bị này.

Do đó, luật sư Nguyễn Văn Hà đề xuất bổ sung thêm vào quy định này những nội dung theo nguyên tắc bảo vệ quyền con người, như nghiêm cấm sử dụng dữ liệu giám sát điện tử cho bất kỳ mục đích nào ngoài phạm vi giải quyết vụ án. Quy định rõ thời hạn lưu trữ dữ liệu tối đa và trách nhiệm xóa bỏ hoàn toàn dữ liệu giám sát ngay khi biện pháp này chấm dứt hoặc bị hủy bỏ...