Thị trường carbon: Công cụ chuyển đổi xanh và giảm phát thải

Tại Việt Nam, việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường carbon đã có những bước tiến đáng kể, tạo nền tảng cho sự phát triển và vận hành hiệu quả.

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã tích cực xây dựng khung pháp lý cho thị trường carbon. Sau khi Luật Bảo vệ môi trường 2020 được ban hành, Chính phủ đã đưa ra Nghị định số 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozone.

Tiếp đó, Nghị định số 119/2025/NĐ-CP đã bổ sung các quy định chi tiết về trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc kiểm kê khí nhà kính và phân bổ hạn ngạch phát thải. Đầu năm 2025, Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam đã được phê duyệt, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc chuẩn bị cho thị trường này.

Nền tảng cho sự phát triển của thị trường carbon đã được củng cố với việc ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước và Nghị định 112/2026/NĐ-CP về trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Luật sư Trương Tử Long, chuyên gia chính sách phát triển bền vững tại Công ty CP Sáng tạo xanh Việt Nam (GREEN IN), nhận định rằng sự ra đời của các nghị định này là mảnh ghép quan trọng cho sự vận hành và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam.

Bà Nguyễn Hồng Loan, Giám đốc Công ty TNHH Kiến tạo khí hậu xanh (GreenCIC), cho biết việc ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP đánh dấu sự chuyển dịch từ giai đoạn hoàn thiện chính sách sang vận hành thực chất thị trường carbon. Đây là lần đầu tiên các hoạt động mua bán, chuyển nhượng hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon được đặt trong một khuôn khổ giao dịch tập trung, có quy tắc rõ ràng và chịu sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Thị trường carbon Việt Nam hiện đang tổ chức trên ba trụ cột chính: hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho 110 doanh nghiệp lớn nhất, xây dựng cơ chế tín chỉ carbon trong nước, và thu hút đầu tư, công nghệ nước ngoài thông qua các quy định trao đổi tín chỉ carbon quốc tế.

Ông Phạm Nam Hưng, Phòng Thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu, kỳ vọng rằng với việc Nghị định 112/2026/NĐ-CP có hiệu lực, sẽ có nhiều dự án đăng ký và thu hút thêm nhiều nguồn lực tham gia.

Về lộ trình phát triển, từ năm 2026 đến năm 2028 được xác định là giai đoạn thí điểm, giúp doanh nghiệp làm quen với thị trường và cơ quan quản lý tích lũy kinh nghiệm. Sau giai đoạn này, Chính phủ sẽ tổng kết, đánh giá để đưa ra định hướng vận hành chính thức và xem xét khả năng kết nối với thị trường carbon quốc tế.

Thị trường carbon không chỉ giúp thực hiện nghĩa vụ môi trường mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh các tiêu chuẩn xanh ngày càng phổ biến. Các chuyên gia cho rằng thị trường carbon là bệ đỡ quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam thích ứng với “luật chơi” xanh mới của thương mại toàn cầu, qua đó đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững của nền kinh tế.

Sàn giao dịch carbon trong nước và thị trường carbon nói chung sẽ tạo cơ chế xác định giá phát thải carbon hiệu quả, giúp doanh nghiệp có thêm dòng tài chính khi thực hiện trao đổi trên sàn giao dịch carbon.

Kết quả nghiên cứu ước tính việc vận hành thị trường carbon trong nước có thể giúp các doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ từ 400-800 triệu USD để đầu tư vào các công nghệ giảm phát thải khí nhà kính. Nếu tham gia vào thị trường carbon quốc tế, Việt Nam có thể thu hút đầu tư từ 500 triệu đến 2 tỷ USD từ các nguồn hỗ trợ tài chính quốc tế về khí hậu và chuyển đổi xanh.

Bà Loan nhấn mạnh rằng sàn giao dịch carbon không chỉ là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải, mà còn đóng vai trò như một hạ tầng kinh tế mới cho quá trình chuyển đổi xanh. Cơ chế giao dịch tập trung, minh bạch và có giám sát giúp giảm chi phí giao dịch, hạn chế rủi ro pháp lý và tạo niềm tin cho các doanh nghiệp cũng như nhà đầu tư khi tham gia thị trường.

Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả các lợi ích từ sàn giao dịch carbon, doanh nghiệp cần chuẩn bị bài bản cả về nhận thức, năng lực kỹ thuật-quản trị và xây dựng chiến lược tham gia thị trường một cách hiệu quả. Điều này cũng được đại diện Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính lưu ý doanh nghiệp để sẵn sàng tham gia thị trường carbon. Các chủ thể liên quan cần chủ động chuẩn bị cả về pháp lý, năng lực quản trị và hạ tầng kỹ thuật.

Phát triển thị trường carbon đã trở thành xu thế trên thế giới và được coi là kênh huy động nguồn lực tài chính mới. Thống kê cho thấy trên toàn cầu đã có hơn 80 quốc gia và khu vực triển khai thị trường carbon, với quy mô hơn 100 tỷ USD. Tại Việt Nam, mục tiêu quan trọng nhất của thị trường carbon là giảm phát thải khí nhà kính, thực hiện các cam kết quốc gia và hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 17-2026 phát hành ngày 25/04/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-17-2026.html