Nhiều người vẫn xem phục hồi chức năng chỉ là vật lý trị liệu, điện trị liệu hay các bài tập vận động. Hiện nay, chuyên ngành này đã phát triển thành mô hình đa chuyên ngành, kết hợp cơ sinh học, thần kinh học, công nghệ số và y học tái sinh để cá thể hóa điều trị…

Nửa tháng sau khi đột quỵ nhồi máu não, ông Minh, 62 tuổi, chưa thể trở lại cuộc sống như trước dù chăm chỉ tập phục hồi chức năng mỗi ngày. Bàn tay phải yếu khiến ông cầm ly nước không chắc, ăn uống cũng khó khăn và dần mất hứng thú với việc tập luyện.

ThS.BS Lý Minh Đăng, khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, cho biết không ít bệnh nhân vượt qua giai đoạn nguy kịch nhưng phải mất nhiều tháng mới dần lấy lại khả năng cầm nắm, đi lại, nói chuyện hay ăn uống bình thường. Theo bác sĩ Đăng, phục hồi sau đột quỵ không đơn giản là "tập cho khỏe lại". Tổn thương não có thể ảnh hưởng đến vận động, ngôn ngữ, nuốt và cảm xúc, khiến người bệnh dù rất cố gắng vẫn tiến triển chậm.

TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Chủ nhiệm khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, cho biết xu hướng phục hồi sau đột quỵ hiện nay là kết hợp nhiều phương pháp để tận dụng khả năng tái tổ chức của hệ thần kinh. Điều quan trọng nhất là người bệnh được đánh giá đúng thời điểm, chọn giải pháp phù hợp và kiên trì tập luyện. "Đột quỵ không kết thúc ở giai đoạn cấp cứu. Mục tiêu xa hơn là giúp người bệnh từng bước lấy lại khả năng sinh hoạt, giao tiếp và quay lại nhịp sống quen thuộc", bác sĩ nói.

Từ góc độ chuyên môn, PGS.TS.BSCKII. Phan Minh Hoàng, Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp TP.HCM, nhận định nhu cầu phục hồi chức năng hiện nay đang trở thành nhu cầu cấp thiết của xã hội, nhất là trong bối cảnh dân số già hóa nhanh và tỷ lệ mắc các bệnh mạn tính ngày càng gia tăng. Ông cho rằng, khái niệm phục hồi chức năng hiện nay đã thay đổi rất nhiều so với trước đây.

Nếu trước kia lĩnh vực này thường được gắn với các trường hợp chấn thương hoặc khuyết tật vận động thì nay đã mở rộng sang hầu hết các chuyên khoa. “Y học phục hồi hiện diện trong tim mạch, hô hấp, thần kinh, sản phụ khoa, tiết niệu, tai mũi họng, răng hàm mặt và nhiều lĩnh vực khác. Một bệnh nhân sau đột quỵ, sau phẫu thuật tim hay mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đều cần được phục hồi chức năng để khôi phục tối đa khả năng hoạt động và chất lượng sống”, Tiến sĩ Hoàng nhấn mạnh.

Đầu tháng 6, tại TP.HCM, Trung tâm chăm sóc sức khỏe và phục hồi chức năng Recover chính thức đi vào hoạt động. Bà Nguyễn Thiên Linh, Tổng giám đốc Trung tâm, cho biết mô hình Recover được phát triển trên ba trụ cột gồm nội khoa, y học cổ truyền và phục hồi chức năng, đồng thời ứng dụng các công nghệ hỗ trợ đánh giá sức khỏe nhằm xây dựng lộ trình chăm sóc phù hợp cho từng người bệnh.

Trước đó, vào tháng 2/2026, Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM) đã khai trương Trung tâm Y học Tái tạo Phục hồi, ứng dụng công nghệ tế bào gốc và y học hiện đại nhằm giảm triệu chứng, phục hồi chức năng, nâng cao chất lượng sống người bệnh.

Tại lễ khai trương, PGS.TS.BS Lê Đình Thanh, Giám đốc bệnh viện, cho biết trong giai đoạn đầu, trung tâm tập trung điều trị các bệnh lý cơ xươngkhớp, đặc biệt là thoái hóa khớp và đau khớp mạn tính - những vấn đề phổ biến và ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hằng ngày. Các kỹ thuật tái tạo như huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) được triển khai theo quy trình nghiêm ngặt, bảo đảm an toàn và hiệu quả.

Thực tế, tế bào gốc, trí tuệ nhân tạo (AI) và robot đang mở ra hướng điều trị mới, giúp phục hồi chức năng không chỉ dừng ở tập luyện mà còn thúc đẩy tái tạo mô và thần kinh tổn thương. Tại hội thảo “Ứng dụng Y học tái sinh trong điều trị và phục hồi chức năng” mới đây, BS. Đinh Quang Thanh, cố vấn chuyên môn Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị Bệnh nghề nghiệp TP.HCM, cho biết lĩnh vực này đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với sự hỗ trợ của y học tái sinh và công nghệ cao.

Cụ thể, các công nghệ như huyết tương giàu tiểu cầu (PRP), tế bào gốc trung mô, exosome và vật liệu sinh học đang được ứng dụng nhằm kích thích tăng sinh tế bào, thúc đẩy hình thành mạch máu mới và hỗ trợ tái tạo mô. Những liệu pháp này cho thấy hiệu quả trong điều trị thoái hóa khớp gối, thoái hóa cột sống và các tổn thương gân cơ trong y học thể thao, giúp vận động viên rút ngắn thời gian hồi phục, giảm nguy cơ tái phát và sớm trở lại thi đấu.

Tuy nhiên, bác sĩ Thanh nhấn mạnh tiêm PRP hay tế bào gốc đơn thuần chưa đủ để đạt hiệu quả tối ưu. Người bệnh vẫn cần kết hợp vận động trị liệu phù hợp theo từng giai đoạn để tăng sức cơ, cải thiện dáng đi và giúp mô mới thích nghi với tải trọng cơ học. "Y học tái sinh không thay thế mà bổ trợ cho phục hồi chức năng", ông nói.

Ở lĩnh vực thần kinh, tiềm năng ứng dụng được đánh giá đặc biệt lớn cho bệnh nhân đột quỵ, chấn thương sọ não và tổn thương tủy sống. Robot phục hồi chức năng, kích thích điện chức năng, thực tế ảo (VR), AI cùng các cảm biến sinh học gắn trên cơ thể... đều hỗ trợ bác sĩ xây dựng bài tập định lượng chính xác cho từng người. 

PGS.TS Phạm Văn Phúc, Viện trưởng Viện Tế bào gốc, Đại học Quốc gia TP.HCM, cho rằng y học tái sinh cũng đặc biệt triển vọng trong điều trị các vết loét lâu lành như loét bàn chân do đái tháo đường, loét tì đè và loét tĩnh mạch. Theo ông, các phương pháp chăm sóc truyền thống phần lớn mang tính thụ động, trong khi liệu pháp sinh học như PRP hay tế bào gốc có thể kích hoạt quá trình tái tạo chủ động, giúp đẩy nhanh lành thương và giảm nguy cơ cắt cụt chi.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng y học tái sinh vẫn đối mặt nhiều thách thức. Phần lớn nghiên cứu hiện có quy mô nhỏ, thiếu dữ liệu dài hạn; chi phí điều trị còn cao và khả năng tiếp cận hạn chế. Việc ứng dụng các liệu pháp tế bào gốc cũng cần được kiểm soát chặt chẽ về đạo đức và pháp lý để tránh thương mại hóa quá mức.

Theo bác sĩ Thanh, tương lai của phục hồi chức năng sẽ là sự hội tụ giữa y học tái sinh, robot, AI, công nghệ in 3D và các thiết bị thông minh. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp người bệnh thích nghi với khuyết tật mà còn tối đa hóa khả năng hồi phục sinh học, lấy lại sự độc lập và nâng cao chất lượng sống.