Mức thuế quan bổ sung 12,5% của Mỹ đối với hàng Trung Quốc gần tương đương với nhiều đối tác khác. Cùng với lợi thế về chi phí và chuỗi cung ứng của Trung Quốc, điều này khiến một số doanh nghiệp Mỹ cân nhắc đưa đơn hàng trở lại nước này...

Chính quyền Tổng thống Donald Trump gần đây áp mức thuế quan bổ sung 12,5% đối với hàng hóa Trung Quốc, nhưng hàng chục đối tác thương mại khác cũng phải chịu mức tương tự. Vì vậy, nhiều sản phẩm Trung Quốc không còn chịu bất lợi lớn về thuế quan so với hàng hóa từ những thị trường như Việt Nam hay Thái Lan.

Trong khi chi phí sản xuất tại Trung Quốc vẫn ở mức thấp, một số doanh nghiệp Mỹ đang cân nhắc chuyển đơn hàng trở lại nước này.

CHÊNH LỆCH THUẾ QUAN KHÔNG ĐỦ BÙ CHI PHÍ

Theo tờ báo New York Times, tại một khu đất phía Nam Bangkok, Thái Lan, một nhà máy sản xuất đèn pin vẫn còn nhiều khoảng trống. Công trình mới chỉ được xây dựng trên một nửa khu đất, trong khi các khu vực còn lại đang chờ những dây chuyền sản xuất dự kiến được bổ sung trong tương lai.

Nhà máy thuộc sở hữu của Ningbo Bright Electric, doanh nghiệp Trung Quốc sản xuất đèn pin cho các khách hàng Mỹ. Cơ sở này được xây dựng sau khi thuế quan của Mỹ đối với hàng Trung Quốc tăng lên 145% vào năm ngoái, khiến nhiều công ty gấp rút tìm địa điểm sản xuất thay thế tại Thái Lan, Việt Nam và một số quốc gia khác.

Tuy nhiên, kể từ đó, Washington đã hạ đáng kể thuế quan đối với Trung Quốc. Điều này khiến một số doanh nghiệp từng chuyển sản xuất ra khỏi nước này bắt đầu xem xét lại chiến lược.

“Đúng là chúng tôi đã chuyển một phần hoạt động trở lại Trung Quốc”, ông Phil Laster, Giám đốc vận hành của Alliance Consumer Group (ACG), công ty có trụ sở tại bang Texas, cho biết.

Chính ông Laster từng khuyến khích Ningbo Bright Electric xây dựng một nhà máy bên ngoài Trung Quốc để sản xuất hàng hóa cho ACG. Nhưng kế hoạch này hiện bị chững lại khi mức thuế quan Mỹ áp lên hàng Trung Quốc không còn chênh lệch đáng kể so với hàng hóa từ Thái Lan.

Sau một năm chính sách thuế quan của Mỹ thay đổi liên tục, Trung Quốc bất ngờ giành lại lợi thế tương đối. Tuần trước, chính quyền Tổng thống Donald Trump áp mức thuế quan bổ sung 12,5% đối với hàng xuất khẩu Trung Quốc, tương đương mức dành cho hàng chục đối tác thương mại khác.

Hàng Trung Quốc vẫn phải chịu những loại thuế khác, trong đó có các mức thuế được áp từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump, và có thể tiếp tục đối mặt với các biện pháp mới. Tuy nhiên, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp và chuyên gia cho rằng Washington sẽ hạn chế tăng thuế quá mạnh nhằm ổn định quan hệ với Bắc Kinh.

Theo Guojin Securities, thuế suất bình quân gia quyền của Mỹ đối với hàng Trung Quốc hiện là hơn 23%. Với một số mặt hàng, mức thuế này gần như tương đương thuế áp lên sản phẩm từ Đông Nam Á, nơi nhiều doanh nghiệp đã chuyển một phần chuỗi cung ứng tới trong những năm gần đây.

Điều này đặt các công ty như ACG vào thế khó. Doanh nghiệp muốn đa dạng hóa chuỗi cung ứng để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, nhưng chi phí sản xuất đèn pin tại Thái Lan cao hơn tới 15% do chi phí nguyên vật liệu và vận tải cao hơn.

ACG còn phải cạnh tranh với các nhà sản xuất Trung Quốc đang bán đèn pin trên Amazon với mức giá thậm chí thấp hơn chi phí mà công ty phải bỏ ra để vận chuyển sản phẩm sang Mỹ.

“Chúng tôi không muốn quay lại Trung Quốc, nhưng đồng thời vẫn phải bảo đảm hoạt động kinh doanh”, ông Laster nói.

Ông Trump từ lâu cáo buộc Trung Quốc cạnh tranh bằng giá thấp, gây bất lợi cho doanh nghiệp Mỹ. Từ năm 2018, trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên, ông đã áp thuế lên khoảng hai phần ba lượng hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ với mục tiêu đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ.

Khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, Trung Quốc tiếp tục là mục tiêu đầu tiên của ông Trump. Washington từng nâng thuế lên mức ba chữ số, trước khi Bắc Kinh hạn chế nguồn cung khoáng sản thiết yếu và buộc Mỹ phải xuống thang.

Những biến động về thuế quan đã thúc đẩy nhiều doanh nghiệp Mỹ chuyển sang tìm nguồn hàng bên ngoài Trung Quốc. Sau khi đạt đỉnh vào năm 2018, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa Trung Quốc của Mỹ liên tục đi xuống và giảm gần một phần ba trong năm ngoái. Trong khi đó, nhập khẩu từ Mexico, Việt Nam và Đài Loan sang Mỹ tăng mạnh.

Tuy nhiên, bà Mary E. Lovely, chuyên gia kinh tế tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, nhận định xu hướng dịch chuyển này có thể đảo ngược.

“Nếu mức thuế áp lên hàng Trung Quốc không cao hơn đáng kể so với hàng hóa từ các địa điểm thay thế, lợi thế chi phí của Trung Quốc có thể kéo một số doanh nghiệp Mỹ quay lại với các nhà cung cấp tại nước này”, bà Lovely nhận định với New York Times.

KHÓ THAY THẾ CHUỖI CUNG ỨNG TRUNG QUỐC 

Lợi thế lớn nhất của Trung Quốc là hệ sinh thái sản xuất có quy mô lớn, tập trung và hoàn chỉnh. Điển hình là Xidian, thị trấn công nghiệp gần biển Hoa Đông, nơi sản xuất khoảng 60% số đèn pin trên toàn cầu - theo truyền thông nhà nước Trung Quốc.

Xidian quy tụ hàng trăm doanh nghiệp cung cấp từ bóng đèn LED, bảng mạch đến công tắc với giá cạnh tranh, giúp các nhà sản xuất dễ dàng tìm kiếm linh kiện ngay tại chỗ. Vị trí gần những cảng biển lớn và các tuyến vận tải chi phí thấp tới Mỹ càng giúp khu vực này duy trì lợi thế về sản xuất và xuất khẩu.

“Trung Quốc duy trì được lợi thế vì có quy mô đủ lớn để sản xuất với chi phí thấp hơn nhiều”, bà Deborah Elms, phụ trách chính sách thương mại tại Hinrich Foundation ở Singapore, nhận định.

ACG sở hữu 5 thương hiệu chuyên sản xuất đèn pin, đèn đội đầu, đèn lồng cùng một số mặt hàng khác. Trước đây, phần lớn hoạt động sản xuất của công ty tập trung quanh Xidian.

Sau khi đại dịch Covid-19 cho thấy rủi ro của việc phụ thuộc quá nhiều vào một địa điểm, ACG bắt đầu tìm kiếm nhà máy mới tại châu Á, Mexico và Đông Âu. Trong vòng 18 tháng, công ty đã đầu tư hàng triệu USD để mua thiết bị và hoàn tất thủ tục chứng nhận cho các nhà máy tại Thái Lan, Việt Nam và Campuchia.

Đến năm 2025, ACG đã xây dựng đủ năng lực để sản xuất hơn 75% sản phẩm bên ngoài Trung Quốc. Tuy nhiên, trên thực tế, khoảng hai phần ba sản lượng của công ty vẫn được sản xuất tại nước này.

Nguyên nhân chính là chi phí đưa hàng từ các cảng Đông Nam Á cao hơn Trung Quốc từ 12-15%, ngay cả trước khi tính thuế quan. Trong khi đó, chênh lệch thuế hiện gần như không đáng kể. Đèn pin nhập khẩu từ Trung Quốc chịu thuế 20%, so với 19% đối với sản phẩm từ Việt Nam, Thái Lan và Campuchia.

Theo các nhà phân tích, chuỗi cung ứng tại Đông Nam Á cũng chưa hoàn chỉnh bằng Trung Quốc. Nhiều vật liệu và linh kiện như chất bán dẫn, nhôm vẫn phải nhập khẩu từ Trung Quốc hoặc Hàn Quốc. Thủ tục hành chính phức tạp hơn và cơ sở hạ tầng kém phát triển cũng khiến việc vận chuyển hàng hóa ra cảng gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, doanh nghiệp Trung Quốc thường được tiếp cận các khoản trợ cấp và nguồn vốn vay chi phí thấp.

Theo ông Sebastien Breteau, nhà sáng lập công ty kiểm toán chuỗi cung ứng Qima, tình trạng thiếu nhiên liệu do chiến tranh Iran đã gây thêm khó khăn cho hoạt động sản xuất tại một số nước Đông Nam Á. Trước những gián đoạn này, nhiều thương hiệu Bắc Mỹ đã chuyển thêm đơn hàng trở lại Trung Quốc, cho thấy chuỗi cung ứng tại các địa điểm thay thế vẫn chưa ổn định và hoàn chỉnh bằng nước này.

Trong khi đó, ông Steve Okun, Giám đốc điều hành APAC Advisors, cho rằng sau khi thử sản xuất tại những quốc gia khác, nhiều công ty mới nhận thấy rõ lợi thế của Trung Quốc, dù vẫn hiểu rủi ro khi tập trung toàn bộ chuỗi cung ứng vào một thị trường.

Dù vậy, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cảnh báo việc đưa sản xuất trở lại Trung Quốc có thể là một sai lầm. Theo ông, Washington đang hướng tới ổn định quan hệ với Bắc Kinh, nhưng chỉ một năm trước, hai nước vẫn áp mức thuế rất cao lên hàng hóa của nhau. Do đó, doanh nghiệp vẫn phải tính đến rủi ro khi phụ thuộc quá lớn vào Trung Quốc.

Yếu tố quyết định các doanh nghiệp có tiếp tục chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc hay không là mức thuế cuối cùng mà Mỹ áp lên hàng hóa nước này.

Trong những tuần tới, chính quyền Tổng thống Trump dự kiến công bố thêm thuế quan sau cuộc điều tra về các chính sách hỗ trợ sản xuất của nhiều quốc gia. Với xuất khẩu tăng mạnh và thặng dư thương mại hàng năm vượt 1.000 tỷ USD, Trung Quốc nhiều khả năng sẽ là một trong những mục tiêu chính.