Từ quy định của Luật Việc làm 2025, nếu doanh nghiệp thực hiện hành vi trốn đóng hoặc chậm đóng bảo hiểm thất nghiệp, mà làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động, thì phải bồi hoàn toàn bộ số tiền tương ứng cho họ, giúp bảo vệ người lao động tốt hơn khi mất việc làm…

Theo các báo cáo gần đây của cơ quan chức năng đã chỉ ra tình trạng người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, trong đó có bảo hiểm thất nghiệp vẫn diễn ra, gây khó khăn cho người lao động khi mất việc mà không được nhận trợ cấp thất nghiệp.

DOANH NGHIỆP CHẬM ĐÓNG, NGƯỜI LAO ĐỘNG NGUY CƠ LỠ TRỢ CẤP THẤT NGHIỆP

Chia sẻ về vấn đề này, TS Phạm Ngọc Toàn, Giám đốc Trung tâm thông tin phân tích, dự báo chiến lược và dịch vụ công (Bộ Nội vụ), cho biết đây là hành vi vi phạm của doanh nghiệp, nhưng đối tượng chịu tác động trực tiếp lại là người lao động.

Trước hết, khi doanh nghiệp trốn đóng hoặc chậm đóng bảo hiểm thất nghiệp, quyền lợi của người lao động sẽ bị ảnh hưởng ngay lập tức. Thời gian tham gia bảo hiểm thất nghiệp được ghi nhận không đầy đủ, hoặc không đúng với thực tế làm việc.

Trong khi đó, thời gian đóng bảo hiểm là căn cứ quan trọng để xác định điều kiện và mức hưởng các chế độ liên quan.

“Nếu doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm, thì toàn bộ quá trình tham gia của người lao động sẽ được ghi nhận chính xác. Ngược lại, khi doanh nghiệp vi phạm, thời gian đóng bảo hiểm của người lao động trên hồ sơ có thể bị thiếu hụt so với thực tế. Từ đó, ảnh hưởng đến việc giải quyết các quyền lợi về bảo hiểm thất nghiệp khi họ mất việc làm”, TS Phạm Ngọc Toàn lý giải.

Bên cạnh những tác động trước mắt, hậu quả lớn hơn nằm ở khía cạnh dài hạn. Đó là sự suy giảm niềm tin của người lao động đối với hệ thống an sinh xã hội.

Thực tế, nhiều người lao động vẫn có tâm lý rằng mình đã tham gia bảo hiểm, đã bị khấu trừ tiền lương hằng tháng, thì khi gặp rủi ro phải được hưởng đầy đủ quyền lợi. Nếu đến thời điểm thất nghiệp mà họ phát hiện thời gian đóng bảo hiểm không được ghi nhận, hoặc quyền lợi bị ảnh hưởng do vi phạm của doanh nghiệp, họ rất dễ cảm thấy thiệt thòi và mất niềm tin vào chính sách.

Điều này càng đáng lưu ý đối với nhóm lao động phổ thông, những người không có nhiều điều kiện tiếp cận thông tin pháp luật hoặc theo dõi thường xuyên quá trình đóng bảo hiểm của mình. Khi quyền lợi bị ảnh hưởng, họ có thể cho rằng bản thân đã tham gia bảo hiểm nhưng cuối cùng lại không được hưởng chế độ tương xứng.

Theo ông Toàn, nếu tình trạng này xảy ra kéo dài, không chỉ quyền lợi của từng người lao động bị ảnh hưởng, mà còn tác động tiêu cực đến niềm tin xã hội đối với hệ thống bảo hiểm và các chính sách an sinh nói chung. Vì vậy, việc ngăn chặn tình trạng trốn đóng, chậm đóng bảo hiểm thất nghiệp không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi trước mắt của người lao động, mà còn góp phần củng cố niềm tin vào hệ thống an sinh xã hội trong dài hạn.

CHUYỂN DỊCH RỦI RO TỪ NGƯỜI LAO ĐỘNG SANG TRÁCH NHIỆM CỦA DOANH NGHIỆP

Để góp phần hạn chế tình trạng doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm thất nghiệp, Luật Việc làm 2025 đã quy định rõ trường hợp người sử dụng lao động không đóng bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động, thì phải trả khoản tiền tương ứng với các chế độ bảo hiểm thất nghiệp mà người lao động được hưởng theo quy định của pháp luật. 

TS Phạm Ngọc Toàn đánh giá quy định mới này đã chuyển dịch những rủi ro từ phía người lao động sang trách nhiệm của người sử dụng lao động, tức là doanh nghiệp.

Trước đây, mặc dù người lao động có tham gia các chế độ bảo hiểm xã hội, trong đó có bảo hiểm thất nghiệp, nhưng khi có rủi ro xảy ra, nếu doanh nghiệp trốn đóng hoặc chậm đóng thì người lao động lại là bên chịu ảnh hưởng trực tiếp. Đôi khi người lao động cũng không có cách nào yêu cầu doanh nghiệp đền bù cho khoản thiệt hại đó.

Tuy nhiên, với quy định mới này, nếu doanh nghiệp thực hiện hành vi trốn đóng hoặc chậm đóng mà làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động, thì phải bồi hoàn toàn bộ số tiền tương ứng cho họ. Điều này giúp bảo vệ trực tiếp quyền lợi của người lao động khi họ rơi vào trạng thái thất nghiệp, giúp họ không còn phải chịu những rủi ro do sai phạm của chủ sử dụng lao động gây ra.

Mặt khác, đây cũng là một biện pháp mang tính răn đe rất mạnh đối với các đơn vị sử dụng lao động. Trước đây họ có thể né tránh, trốn đóng vì nghĩ rằng "không sao cả". Nhưng bây giờ, mọi thứ đã được quy định rõ trong Luật. Theo đó, trốn đóng thì sau này vẫn phải bồi hoàn toàn bộ, chưa kể phải chịu các trách nhiệm về xử lý hành chính, thậm chí là hình sự.

Để bảo vệ quyền lợi của chính mình, bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, cho biết hiện nay, người lao động hoàn toàn có thể chủ động giám sát quá trình đóng bảo hiểm của mình thông qua ứng dụng VssID – Bảo hiểm xã hội số. Nếu phát hiện doanh nghiệp chưa đóng hoặc đóng thiếu, trước hết người lao động nên có ý kiến trực tiếp với Công đoàn cơ sở, hoặc lãnh đạo doanh nghiệp để yêu cầu giải trình.

Nếu doanh nghiệp cố tình không thực hiện, người lao động cần phản ánh ngay với cơ quan Bảo hiểm xã hội hoặc Sở Nội vụ, các cơ quan chức năng liên quan để có biện pháp can thiệp, đôn đốc.

“Việc phát hiện càng sớm thì khả năng khắc phục và bảo vệ quyền lợi càng cao, tránh tình trạng đến lúc nghỉ việc rồi mới phát hiện doanh nghiệp nợ bảo hiểm quá lâu, dẫn đến việc không thể chốt sổ để hưởng trợ cấp thất nghiệp”, bà Vũ Thị Thanh Liễu nhấn mạnh.