Từ quy mô nhỏ, Hợp tác xã Nông ngư Hòa Đê đã bứt phá nhờ mô hình tôm - lúa hữu cơ và đẩy mạnh chế biến sâu. Không chỉ nâng cao giá trị nông sản, hợp tác xã còn tích cực thúc đẩy an sinh xã hội, phát huy vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế địa phương.

Đến Hợp tác xã Nông ngư Hòa Đê ở ấp Hòa Đê, xã Hòa Tú, TP. Cần Thơ, chúng tôi chứng kiến những ao nuôi tôm theo mô hình hữu cơ, cùng nhà xưởng chế biến với những máy sấy tôm, máy đóng gói sản phẩm hút chân không khá hiện đại.

Ông Mã Văn Hồng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Giám đốc Hợp tác xã Nông ngư Hòa Đê, cho biết hợp tác xã hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực nuôi tôm và trồng lúa theo mô hình một vụ tôm, một vụ lúa. Hiện nay hợp tác xã có 63 ha nuôi tôm và 32 ha trồng lúa, sản lượng lúa đạt trên 200 tấn/năm, sản lượng tôm sú và tôm thẻ đạt hơn 70 tấn/năm.

TÁI CẤU TRÚC ĐỂ VƯƠN XA

Ngoài sản xuất nguyên liệu, Hợp tác xã còn phát triển nhiều sản phẩm chế biến từ thủy sản và nông sản như chả cá rô phi, chà bông cá rô phi, khô cá rô phi một nắng, tôm khô dẻo, muối tôm, chà bông tôm, bánh phồng tôm, kẹo chuối và bánh phồng chuối.

Ông Hồng cho biết năm 2023, doanh thu của hợp tác xã chỉ đạt hơn 300 triệu đồng. Tuy nhiên, nhờ tái cơ cấu hoạt động và mở rộng thị trường, doanh thu năm 2024 đã vượt 2 tỷ đồng. Đến năm 2025, doanh thu tiếp tục tăng gấp đôi so với năm trước, cho thấy hiệu quả của chiến lược phát triển mới và sự cải thiện rõ rệt về đầu ra sản phẩm.

Hợp tác xã Nông ngư Hòa Đê đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc toàn diện nhằm nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh và mở rộng thị trường tiêu thụ. Giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ nhất bắt đầu từ năm 2024 và tiếp tục được đẩy mạnh đến nay. Hiện quá trình tái cấu trúc đã hoàn thành khoảng 50%, hướng tới mục tiêu đến năm 2027 toàn bộ sản phẩm, quy trình sản xuất và hệ thống quản lý của hợp tác xã đều đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường và khách hàng.

Điểm nổi bật trong hoạt động của Hợp tác xã Hòa Đê là định hướng phát triển theo tiêu chuẩn VietGAP kết hợp chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ. Sau khoảng ba năm thực hiện, theo đánh giá của các chuyên gia tư vấn nông nghiệp, mô hình tôm - lúa của Hợp tác xã đã đạt khoảng 91,7% các tiêu chí hữu cơ.

Ông Hồng cho biết con tôm và cây lúa có mối quan hệ sinh thái gắn bó chặt chẽ. Việc sử dụng nhiều hóa chất trong canh tác lúa sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường nuôi tôm, trong khi nếu bỏ cây lúa thì vụ nuôi tôm tiếp theo cũng khó đạt hiệu quả. Chính vì vậy, hợp tác xã xác định phát triển đồng thời cả hai đối tượng sản xuất theo hướng hạn chế tối đa hóa chất, tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ và bảo đảm cân bằng sinh thái.

Về sản phẩm gạo ST25, mặc dù hiện vẫn duy trì được mức giá bán khá cao, nhưng hợp tác xã mong muốn sớm đạt được các chứng nhận như hữu cơ hoặc ASC cho vùng nuôi tôm và vùng sản xuất lúa. Hiện sản xuất tại hợp tác xã rất chặt chẽ, tuân thủ đúng quy trình sản xuất theo hướng hữu cơ, mỗi hộ thành viên đều được yêu cầu ghi chép đầy đủ quá trình sản xuất. Khi sản phẩm được đưa vào chế biến, toàn bộ dữ liệu sẽ được tích hợp vào hệ thống truy xuất nguồn gốc. Người tiêu dùng chỉ cần quét mã là có thể biết được thông tin về vùng sản xuất, hộ sản xuất và quy trình canh tác.

Bên cạnh những nỗ lực nội tại, Hợp tác xã Hòa Đê còn nhận được sự hỗ trợ từ Dự án “Cải thiện khả năng tiếp cận thị trường quốc tế của doanh nghiệp tôm và lúa thông qua nâng cao kỹ năng làm việc và an toàn, vệ sinh lao động tại doanh nghiệp”. Đây là một trong hai hợp phần thuộc Dự án An sinh Xã hội do Tổng vụ Hợp tác phát triển Bỉ tài trợ, được Oxfam tại Việt Nam phối hợp với VCCI-HCM triển khai giai đoạn 2024-2026.

Từ tháng 8/2024, dự án đã hỗ trợ hợp tác xã đầu tư các thiết bị phục vụ chế biến như máy rang muối tôm, máy trộn chà bông tôm và máy hút chân không đóng gói. Nhờ đó, năng suất chế biến tăng gấp năm lần, chất lượng sản phẩm được cải thiện đáng kể. Thu nhập bình quân hàng tháng của các thành viên tăng từ 120 USD lên 180 USD, đồng thời điều kiện an toàn, vệ sinh lao động, đặc biệt đối với lao động nữ, cũng được nâng cao rõ rệt.

BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN, AN SINH CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG

Ông Hồng chia sẻ, thông qua dự án do Oxfam thực hiện, các thành viên hợp tác xã được tham gia nhiều khóa đào tạo về kỹ năng đàm phán, thương lượng với doanh nghiệp, từ đó chủ động hơn trong việc tìm kiếm và mở rộng đầu ra cho sản phẩm. Dự án cũng hỗ trợ cải tiến bao bì, nhãn mác và tem truy xuất nguồn gốc cho các sản phẩm chủ lực. Đến nay, 9 sản phẩm đã được chuẩn hóa, góp phần nâng cao hình ảnh thương hiệu và năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Song song đó, địa phương đang hỗ trợ hợp tác xã hoàn thiện các thủ tục về an toàn thực phẩm, đăng ký nhãn hiệu tập thể và xây dựng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn HACCP.

Hiện hợp tác xã có 50 thành viên, trong đó phụ nữ chiếm 33 người và giữ vai trò nòng cốt trong hoạt động chế biến sản phẩm. Hợp tác xã cũng tạo việc làm cho người cao tuổi, người khuyết tật và những lao động không có điều kiện làm việc xa nhà.

Bên cạnh phát triển sản xuất, hợp tác xã còn tích cực vận động thành viên tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Ban đầu dự án của Oxfam tập trung khảo sát nhu cầu an sinh xã hội và bảo hiểm, cung cấp thông tin và tổ chức các lớp tập huấn cho người dân tại hợp tác xã và tại ấp. Từ chỗ chỉ có 3 thành viên tham gia ban đầu, đến nay hơn 70% thành viên hợp tác xã đã tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, trong đó phụ nữ là lực lượng hưởng ứng tích cực nhất.

Bên cạnh các hoạt động hỗ trợ về thị trường và an sinh xã hội, dự án của Oxfam phối hợp với Hội Nông dân địa phương thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn về an toàn lao động, an toàn điện trong nuôi tôm, an toàn thực phẩm và quy trình sản xuất đáp ứng yêu cầu thị trường. Các nội dung đào tạo được đánh giá là thiết thực, giúp người dân nâng cao kiến thức, kỹ năng và ý thức tuân thủ các quy định trong sản xuất.

Từ việc sử dụng trang phục bảo hộ đến thực hiện các quy định về an toàn điện, các thành viên, đặc biệt là phụ nữ, đều chấp hành nghiêm túc. Qua đó, không chỉ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn xây dựng môi trường lao động an toàn, bền vững và chuyên nghiệp hơn.