Những ngày cuối tháng 6, nhiều vùng trồng trái cây trọng điểm tại khu vực phía Nam bước vào cao điểm thu hoạch. Tuy nhiên, niềm vui được mùa của người nông dân nhanh chóng bị phủ bóng bởi đà lao dốc của giá bán...

Tại các nhà vườn trồng măng cụt, giá thu mua hiện chỉ dao động từ 20.000 - 25.000 đồng/kg, giảm mạnh so với mức 60.000 - 70.000 đồng/kg ghi nhận đầu vụ. Đây được xem là mức giá thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Tại các vùng trồng dứa lớn, giá bán chỉ còn khoảng 5.000 - 7.000 đồng/kg, thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước. Dù chất lượng các loại trái cây đạt yêu cầu, việc tiêu thụ vẫn gặp nhiều khó khăn do thị trường xuất khẩu chậm và nhu cầu trong nước không tăng như kỳ vọng.

Tại TP.HCM những ngày này, từ chợ truyền thống đến các điểm bán ven đường, hàng loạt các loại trái cây được bán với giá chỉ 10.000 - 20.000 đồng/kg. Sáng ngày 25/6, dạo quanh các chợ Bình Tiên, Bà Chiểu, Phú Lâm, Bình Tây…, không khó để bắt gặp những sạp chôm chôm, xoài, bơ, măng cụt, bòn bon, nhãn... chất cao. Nhiều tiểu thương liên tục mời khách ăn thử, hứa hẹn mua nhiều tặng thêm để hút người mua.

Đáng chú ý, nhiều loại trái cây vốn được xem là đặc sản cũng đang giảm giá mạnh. Như măng cụt, sầu riêng là những mặt hàng từng neo ở mức 80.000 - 100.000 đồng/kg, nay chỉ còn khoảng một nửa. Thậm chí tại một số điểm bán lẻ, sầu riêng được treo bảng giá chỉ 35.000 - 40.000 đồng/kg kèm cam kết đổi trả nếu không đạt chất lượng.

Theo các tiểu thương, nguyên nhân khiến giá trái cây đồng loạt giảm do nhiều địa phương cùng bước vào cao điểm thu hoạch. Từ miền Tây Nam Bộ đến Đông Nam Bộ, Tây Nguyên, lượng hàng đổ về thị trường TP.HCM tăng mạnh trong khi sức tiêu thụ chưa có nhiều đột biến. “Trái cây về liên tục, ngày nào cũng có hàng mới. Nếu bán chậm là dễ tồn, dễ hư nên chúng tôi tranh thủ xả hàng từ sớm”, một tiểu thương tại chợ Bà Chiểu nói.

Giá trái cây giảm mạnh tạo điều kiện thuận lợi cho người tiêu dùng lựa chọn. Tuy nhiên, theo nhiều tiểu thương và người bán, sức mua trái cây trên thị trường cũng giảm nhiều so với những năm trước. Tại nhiều cửa hàng trái cây ở Hà Nội, măng cụt hiện được bán dao động từ 40.000 - 60.000 đồng/kg; sầu riêng ri6 50.000 - 65.000 đồng/kg, chôm chôm Thái 40.000 đồng/kg. Mức giá nhìn chung giảm khoảng 5.000 - 10.000 đồng/kg so với cùng kỳ năm ngoái.

Chị Lê Thu Hương, một tiểu thương tại chợ Long Biên (Hà Nội), cho hay dù giá đang khá rẻ, sức mua lại ảm đạm. “Hiện lượng trái cây tôi bán ra hàng ngày không bằng phân nửa so với cùng kỳ các năm trước. Người tiêu dùng đang có xu hướng tiết kiệm trong chi tiêu. Năm nay nhiều nhà hàng, quán ăn cũng giảm nên nhu cầu đặt mua trái cây theo số lượng lớn cũng giảm đi nhiều,” chị Hương nói.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, năm nay, thời tiết thuận lợi giúp nhiều loại trái cây các tỉnh phía Nam đạt sản lượng cao, như măng cụt, sầu riêng, xoài, thanh long, bơ,… Trong khi sức mua không tăng tương ứng khiến mặt bằng giá nhiều loại trái cây cùng giảm. "Măng cụt, sầu riêng, chôm chôm có giá giảm trong giai đoạn thu hoạch rộ cũng là diễn biến theo quy luật cung - cầu của thị trường", ông Nguyên nói.

Ngoài yếu tố tiêu dùng suy yếu, trái cây nội địa còn phải cạnh tranh trực tiếp với các sản phẩm nhập khẩu. Thời gian gần đây, nhiều loại táo, nho, đào và lê ngoại được nhập về với giá khá cạnh tranh, xuất hiện dày đặc tại siêu thị và các cửa hàng chuyên doanh.

Chị Huỳnh My, một tiểu thương bán trái cây tại chợ Bình Tiên (TP.HCM), cho biết những năm trước muốn mua nho Mỹ chỉ có vài lựa chọn phổ biến, còn nay có đủ nho xanh, nho đỏ, nho đen với nhiều mức giá khác nhau. Giá bán cũng thấp hơn trước, dao động 130.000 - 250.000 đồng một kg, giảm 10 - 15% so với cùng kỳ năm ngoái.

Không chỉ nho, các loại táo, cam, lê, kiwi... nhập khẩu từ Mỹ, Trung Quốc, Australia hay New Zealand cũng xuất hiện ngày càng nhiều tại các chợ, siêu thị và cửa hàng trái cây. Quýt Australia từng có giá 500.000 đồng mỗi kg, hiện giảm xuống 120.000 - 170.000 đồng. "Phần lớn khách làm giỏ quà biếu đều chọn hàng nhập khẩu vì mẫu mã đồng đều, màu sắc bắt mắt và bảo quản được lâu hơn", chị My nói.

Ghi nhận tại chợ Bà Chiểu, tỷ trọng trái cây nhập khẩu đã tăng đáng kể. Các tiểu thương tại đây cho biết nếu lúc trước hàng nhập chỉ chiếm khoảng 20% trên sạp, nay đã lên 30 - 40%. Tại các siêu thị như Coop Mart, GO!, Lotte Mart, WinMart, MM Mega Market... hay cửa hàng tiện lợi, người tiêu dùng cũng dễ dàng tiếp cận nhiều loại trái cây ngoại nhập với tem nhãn và thông tin truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Sức tiêu thụ tăng cùng nguồn cung dồi dào đã đẩy kim ngạch nhập khẩu rau quả tăng mạnh. Theo số liệu Hải quan, 5 tháng đầu năm, Việt Nam chi 1,3 tỷ USD nhập khẩu rau quả, tăng 31% so với cùng kỳ năm ngoái. Tốc độ này cao hơn đáng kể mức tăng 20% của xuất khẩu rau quả.

Trong 10 thị trường cung ứng lớn nhất, hầu hết đều ghi nhận tăng trưởng mạnh. Trung Quốc tiếp tục dẫn đầu với kim ngạch hơn nửa tỷ USD, tăng 49% so với cùng kỳ. Mỹ đứng thứ hai với 325 triệu USD, tăng 32%. Các thị trường như Campuchia, Australia, Thái Lan, New Zealand và Ấn Độ cũng tăng 26 - 70%. Chỉ Chile và Hàn Quốc ghi nhận mức giảm.

Theo các doanh nghiệp nhập khẩu, một trong những nguyên nhân khiến trái cây ngoại ngày càng phổ biến là thuế nhập khẩu giảm mạnh. Việc thực thi các hiệp định thương mại tự do như EVFTA, CPTPP hay ACFTA đã kéo thuế nhiều mặt hàng về mức thấp.

Điển hình, từ năm 2025, thuế nhập khẩu cherry Mỹ giảm từ 10% xuống 5%, táo Mỹ từ 8% xuống 5%. Trong khi đó, phần lớn trái cây Trung Quốc được hưởng thuế nhập khẩu 0% nếu đáp ứng quy tắc xuất xứ theo Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc.

Bên cạnh yếu tố thuế, hệ thống logistics lạnh ngày càng hoàn thiện và sự cạnh tranh giữa các nhà nhập khẩu cũng giúp giảm chi phí phân phối. Nhờ đó, nhiều loại trái cây từng thuộc phân khúc cao cấp nay trở nên phổ biến hơn.

Sự gia tăng nhanh của trái cây nhập khẩu cũng tạo áp lực cạnh tranh đáng kể lên sản phẩm trong nước, đặc biệt ở phân khúc trung cấp. Nhiều loại trái cây nội địa gặp khó trong cạnh tranh về mẫu mã, khả năng bảo quản và tính ổn định của nguồn cung.