Mỹ nối lại chiến dịch quân sự nhằm phá thế kiểm soát của Iran tại eo biển Hormuz, nhưng động thái này có nguy cơ khiến xung đột leo thang và đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao...

Theo tờ báo New York Times, việc Tổng thống Donald Trump nối lại chiến dịch quân sự nhằm vào Iran đã đưa eo biển Hormuz trở thành tâm điểm của cuộc xung đột. Tuy nhiên, Mỹ sẽ hành động như thế nào và sẵn sàng đi xa đến đâu để áp đặt quyền kiểm soát đối với tuyến hàng hải chiến lược này vẫn là câu hỏi chưa có lời giải.

Sau một thời gian tạm lắng, chính quyền ông Trump một lần nữa đẩy mạnh cuộc chiến với Iran, dù cuộc xung đột này trên thực tế chưa bao giờ hoàn toàn chấm dứt.

EO BIỂN HORMUZ TRỞ THÀNH TRỌNG TÂM MỚI

Khi chiến tranh nổ ra hơn 4 tháng trước, quân đội Mỹ không kích hàng loạt căn cứ quân sự, bệ phóng tên lửa, tàu chiến và cơ sở hải quân của Iran. Trong khi đó, Israel phối hợp với Mỹ tấn công các nhân vật cấp cao, với hy vọng làm sụp đổ chính quyền cứng rắn tại Tehran.

Tuy nhiên, kết quả của chiến dịch không như kỳ vọng. Lãnh tụ tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei, đã chết nhưng những người kế nhiệm ông thậm chí còn có lập trường cứng rắn hơn. Dù tập kích hàng nghìn mục tiêu, quân đội Mỹ vẫn không thể triệt tiêu khả năng kiểm soát eo biển Hormuz của Iran, tuyến hàng hải thường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu.

Một lệnh ngừng bắn mong manh, nhiều lần bị gián đoạn, được duy trì trong khoảng 90 ngày kể từ tháng 4. Sau đó, thỏa thuận này sụp đổ.

Theo các nhà phân tích, Mỹ dường như đang bước vào giai đoạn hai của chiến dịch quân sự. Giai đoạn mới có trọng tâm khác trước, nhưng chưa chắc đi kèm một chiến lược rõ ràng hơn.

Dù hải quân chịu thiệt hại nặng, Iran vẫn duy trì được khả năng kiểm soát eo biển Hormuz. Đây là bài học quan trọng nhất rút ra từ giai đoạn đầu của cuộc chiến. Vì vậy, không có gì bất ngờ khi chính quyền ông Trump hiện tập trung tìm cách làm suy yếu sự kiểm soát của Tehran đối với tuyến hàng hải này.

Thứ Ba tuần trước, để đáp trả các vụ tấn công của Iran nhằm vào tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, Tổng thống Trump ra lệnh không kích hàng chục mục tiêu tại Iran, trong đó có các radar ven biển, bệ phóng tên lửa chống hạm và một đội tàu tấn công cỡ nhỏ. Sau quãng ngắn tạm lắng, Mỹ tiếp tục mở đợt ném bom quy mô lớn kéo dài ba ngày liên tiếp trong tuần này. Ngay trong ngày đầu tiên, lực lượng Mỹ đã tập kích 140 mục tiêu quân sự.

Trong suốt ngày thứ Ba (14/7), Mỹ tiếp tục tiến hành nhiều đợt tấn công nhằm vào Iran, đồng thời tái áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của nước này. Đây là chiến lược từng đạt được một số kết quả trong giai đoạn đầu của cuộc chiến.

Các cuộc tập kích nhằm mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải biển. Trong khi đó, lệnh phong tỏa được thiết kế để bóp nghẹt thương mại, gây sức ép lên nền kinh tế Iran và thể hiện sức mạnh quân sự của Mỹ.

Ông Trump nhanh chóng tuyên bố chiến dịch đã thành công.

“Eo biển Hormuz đã mở cửa cho tất cả tàu thuyền, ngoại trừ tàu của Iran”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social sáng thứ Ba.

KỊCH BẢN MỸ ĐÁNH CHIẾM ĐẢO KHARG

Tuy nhiên, quân đội Mỹ sẽ thực thi lệnh phong tỏa như thế nào và sẵn sàng đi xa đến đâu để kiểm soát eo biển Hormuz vẫn là những câu hỏi chưa có lời giải. Một câu hỏi quan trọng là liệu ông Trump có cân nhắc mở chiến dịch đánh chiếm đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu chủ chốt của Iran, hay không.

Trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, ông Trump từng công khai cân nhắc điều lính thủy đánh bộ chiếm đảo Kharg, nhưng sau đó gác lại kế hoạch vì lo ngại thương vong lớn đối với lực lượng Mỹ. Nếu được triển khai, chiến dịch này sẽ đánh dấu bước leo thang vượt xa những hành động quân sự mà chính quyền ông Trump thực hiện cho đến nay. Việc giành và duy trì quyền kiểm soát đảo Kharg cũng sẽ rất khó khăn, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ gây thương vong lớn.

“Hiện có hơn 20 tàu chiến của Hải quân Mỹ cùng hàng trăm máy bay quân sự hoạt động trên khắp Trung Đông. Các lực lượng Mỹ vẫn duy trì cảnh giác, có khả năng tác chiến cao và luôn trong trạng thái sẵn sàng”, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết trong tuyên bố thông báo nối lại lệnh phong tỏa tàu thuyền IraN.

Theo giới phân tích, chính quyền ông Trump đang phát thông điệp rõ ràng tới Tehran rằng Mỹ sẵn sàng một lần nữa mở rộng phạm vi chiến dịch, bao gồm tấn công những cơ sở phục vụ cả mục đích quân sự và dân sự.

Tuy nhiên, các quan chức cấp cao Mỹ khẳng định trọng tâm thực sự của giai đoạn hiện nay vẫn là eo biển Hormuz. Quân đội Mỹ đã tấn công một số mục tiêu nằm xa eo biển, nhưng những mục tiêu này vẫn có liên quan đến nhiệm vụ trung tâm.

Đại úy Tim Hawkins, người phát ngôn của CENTCOM, cho biết các mục tiêu bị tấn công bao gồm những cơ sở hạ tầng hậu cần quân sự giúp Iran vận chuyển vũ khí, đạn dược và các nguồn cung khác tới khu vực giao tranh căng thẳng nhất.

Đến nay, ông Trump vẫn chưa ra lệnh nối lại một cuộc chiến tổng lực. Một phần nguyên nhân là động thái này có thể khiến Iran tấn công không chỉ các căn cứ quân sự Mỹ tại những nước Vùng Vịnh như Kuwait, Bahrain, Qatar và Saudi Arabia, mà cả cơ sở hạ tầng năng lượng tại các nước này. Nếu những cơ sở này bị tấn công, giá dầu và khí đốt tự nhiên có thể tiếp tục tăng vọt.

Theo các quan chức cấp cao Mỹ, mục tiêu trước mắt của chiến dịch quân sự mới là buộc Iran cho phép tàu chở dầu và các tàu hàng thương mại khác tự do đi qua eo biển Hormuz. Về lâu dài, Washington muốn đưa Tehran trở lại bàn đàm phán để nối lại những cuộc trao đổi vừa manh nha về các vấn đề phức tạp hơn, trong đó có tương lai của lượng uranium được làm giàu ở cấp độ cao của Iran.

SỨC ÉP KINH TẾ VÀ BÀI TOÁN GIÁ DẦU

Một số quan chức chính quyền Mỹ thừa nhận chiến lược này không tránh khỏi rủi ro. Iran đang nắm lợi thế trong một cuộc đối đầu phi đối xứng. Đó là khi lực lượng nước này không cần tấn công mọi tàu đi qua eo biển Hormuz, thậm chí không cần đánh chìm bất kỳ tàu nào. Tehran chỉ cần gây thiệt hại đủ lớn và duy trì mức độ đe dọa đủ cao để khiến các hãng vận tải biển cùng doanh nghiệp bảo hiểm e ngại đưa tàu qua khu vực.

Trong tuần này, tên lửa Iran đã đánh trúng hai tàu chở dầu thô đang đi qua tuyến phía Nam của eo biển Hormuz, khiến một thuyền viên người Ấn Độ thiệt mạng. Một tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) khác cũng bị tấn công và bốc cháy gần bờ biển Oman.

Dù vậy, các quan chức cấp cao Mỹ cho rằng thời gian vẫn đứng về phía Washington khi nền kinh tế Iran ngày càng suy kiệt. Trong thời gian lệnh ngừng bắn được duy trì, Tehran đã đưa nhiều tàu chở dầu rời khỏi khu vực và giảm bớt lượng dầu tồn đọng tại các bể chứa vốn gần như quá tải.

Lệnh phong tỏa được nối lại sẽ khiến dầu của Iran tiếp tục ùn ứ, qua đó làm nguồn thu xuất khẩu của Tehran dần cạn kiệt.

Tuy nhiên, câu hỏi then chốt là bên nào có thể chịu sức ép lâu hơn: giới lãnh đạo cứng rắn tại Tehran trước nền kinh tế suy yếu, hay Tổng thống Trump trước tình trạng giá dầu tăng cao và lạm phát tại Mỹ leo thang.