Mô hình phát triển dựa trên thâm dụng lao động và đất đai giá rẻ tại các khu công nghiệp truyền thống đã chạm trần giới hạn. Để giữ vững vị thế đầu tàu kinh tế, TP. Hồ Chí Minh cần chuyển đổi số và chuyển đổi xanh hóa chuỗi cung ứng, biến các khu công nghiệp thành hệ sinh thái thông minh, qua đó thu hút dòng vốn đầu tư thế hệ mới...

Tại Diễn đàn “Công nghiệp 4.0 & Chuỗi cung ứng thông minh - Động lực mới cho TP. Hồ Chí Minh” chiều ngày 17/6, các chuyên gia và nhà quản lý nhận định trong làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, TP. Hồ Chí Minh đang tìm kiếm động lực tăng trưởng mới từ công nghiệp 4.0, logistics thông minh và quá trình chuyển đổi kép hướng tới phát triển bền vững.

CHUYỂN ĐỔI KÉP ĐỂ TÁI ĐỊNH VỊ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CÔNG NGHIỆP

Theo ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các công nghệ như Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong lĩnh vực logistics. IoT giúp kết nối và tối ưu hóa các khâu trong chuỗi logistics, trong khi Big Data và AI hỗ trợ doanh nghiệp dự báo nhu cầu, quản trị rủi ro và nâng cao hiệu quả vận hành.

Đối với TP. Hồ Chí Minh, sau khi mở rộng không gian phát triển, Thành phố hiện sở hữu hơn 43.000 doanh nghiệp công nghiệp và khoảng 90 khu công nghiệp, khu chế xuất. Trong định hướng quy hoạch đến năm 2050, Thành phố sẽ có 105 khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 49.000 ha. “Đây là cơ hội để Thành phố định hình lại cấu trúc ngành công nghiệp theo hướng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và phát triển bền vững”, ông Phòng nói.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch VCCI cũng chỉ rõ: TP. Hồ Chí Minh vẫn đối mặt với những thách thức như hạ tầng kết nối chưa đồng bộ, chi phí logistics cao, năng suất lao động và tỷ lệ nội địa hóa còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi kép - vừa số hóa để thông minh, vừa xanh hóa để bền vững là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy các khu công nghiệp chuyển đổi sang mô hình sinh thái, thông minh.

“Chính vì vậy, chuyển đổi kép, vừa số hóa để thông minh, vừa xanh hóa để bền vững là yêu cầu bắt buộc. Chúng ta cần đưa công nghệ tiên tiến vào quản trị sản xuất và chuyển đổi các khu công nghiệp truyền thống sang mô hình sinh thái, thông minh”, ông Phòng nhấn mạnh.

Thông tin tại diễn đàn, ông Nguyễn Trung Tín, Phó Trưởng Ban Ban Quản lý các Khu chế xuất - Khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HEPZA), cho biết TP. Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh tái cấu trúc các khu chế xuất, khu công nghiệp theo hướng công nghệ cao, sản xuất thông minh và tích hợp logistics.

Theo ông Tín, việc mở rộng không gian phát triển công nghiệp đang tạo điều kiện thuận lợi để hình thành hệ sinh thái công nghiệp - logistics - công nghệ cao có tính liên kết vùng và hội nhập quốc tế sâu rộng hơn.

“Thể chế là yếu tố then chốt trong quá trình chuyển đổi các khu công nghiệp theo hướng sinh thái, thông minh. TP. Hồ Chí Minh đang kỳ vọng Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo cơ sở pháp lý cho các cơ chế vượt trội về đầu tư, tài chính và đất đai. Nếu thiếu những cơ chế phù hợp, quá trình chuyển đổi sang sản xuất thông minh sẽ khó triển khai đồng bộ, mà chủ yếu dừng ở các mô hình thí điểm riêng lẻ”.

Song ông Tín cũng chỉ ra rằng mô hình phát triển công nghiệp truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế như quỹ đất công nghiệp dần thu hẹp, áp lực hạ tầng gia tăng, chi phí sản xuất tăng và yêu cầu ngày càng cao của nhà đầu tư đối với hạ tầng số, năng lượng xanh cũng như chuỗi cung ứng thông minh.

Để đáp ứng yêu cầu mới, HEPZA đang xây dựng định hướng chuyển đổi các khu công nghiệp, khu chế xuất theo mô hình sinh thái và thông minh, gắn với phát triển công nghiệp công nghệ cao và các ngành công nghiệp thế hệ mới.

Bên cạnh đó, Thành phố cũng tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, khuyến khích áp dụng các tiêu chuẩn ESG, phát triển hạ tầng logistics, dữ liệu số và tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước.

NĂNG LỰC QUẢN TRỊ VÀ KHẢ NĂNG ĐIỀU PHỐI QUYẾT ĐỊNH VỊ THẾ MỚI

Nhìn nhận ở góc độ toàn cầu, ông Mickaël Driol, CEO Mekong Partners, Đồng Chủ tịch Ủy ban Sourcing thuộc Phòng Thương mại Pháp tại Việt Nam, cho rằng thế giới đang chứng kiến quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng với tốc độ chưa từng có.

“Chuỗi cung ứng không còn đơn thuần là câu chuyện về chi phí hay hiệu quả vận hành mà đã trở thành vấn đề chiến lược ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư, định giá doanh nghiệp và khả năng tiếp cận thị trường”, ông Driol nhận định.

Việt Nam cần từng bước tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu như lập kế hoạch, kỹ thuật chuỗi cung ứng, trung tâm điều phối vận hành (control tower) và hoạt động thu mua khu vực để không chỉ dừng lại ở vai trò một trung tâm sản xuất. Đây là những lĩnh vực tạo ra giá trị bền vững và ít chịu tác động dịch chuyển hơn so với hoạt động lắp ráp đơn thuần.

Ông Mickaël Driol

Để thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, ông Driol đề xuất 5 ưu tiên chiến lược. Trong đó, doanh nghiệp và địa phương cần xác định rõ mô hình vận hành trước khi triển khai công nghệ, tránh số hóa những quy trình chưa được chuẩn hóa. Cùng với đó là nâng cao năng lực thực thi, chuyển từ các cam kết sang kết quả cụ thể và có thể đo lường.

Đồng thời, tăng cường minh bạch dữ liệu hạ tầng, cung cấp cho nhà đầu tư các thông tin thực tế về hiệu quả logistics, độ ổn định của nguồn điện, nước và các dịch vụ hỗ trợ sản xuất; phát triển bền vững cần được xem là điều kiện bắt buộc để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ là một lợi thế cạnh tranh.

Theo ông Driol, nguồn lực tài chính cũng cần được phân bổ theo hướng ưu tiên hiệu quả thực thi. Bởi trên thực tế, các nhà đầu tư sẵn sàng trả mức chi phí cao hơn cho những địa điểm có môi trường vận hành ổn định, minh bạch và đáng tin cậy.

“Thập kỷ tới sẽ không được định nghĩa bởi ai sản xuất nhiều nhất, mà bởi ai sở hữu năng lực điều phối dữ liệu và chuỗi cung ứng hiệu quả nhất. Việt Nam cần trở thành điểm đến không thể thay thế, nơi các chuỗi cung ứng toàn cầu có thể vận hành ổn định và hiệu quả”, ông Mickaël Driol nhấn mạnh.

Cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư thế hệ mới sẽ là cuộc cạnh tranh giữa các hệ sinh thái công nghiệp số - xanh - thông minh”

Ông Robert Linh

Đồng quan điểm, ông Robert Linh, Giám đốc Vietnam Industry Zone (VIZ), chuyên gia cao cấp Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng (AIST), cho rằng các khu công nghiệp không chỉ còn là nơi tập trung sản xuất mà đang được kỳ vọng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, hạt nhân liên kết chuỗi giá trị và không gian phát triển của nền kinh tế xanh.

Theo ông Robert, nhiều khu công nghiệp hiện vẫn đối mặt với tình trạng quản lý phân tán, dữ liệu thiếu đồng bộ và quy trình vận hành còn dựa nhiều vào phương thức truyền thống, làm gia tăng chi phí và hạn chế khả năng thích ứng với môi trường kinh doanh toàn cầu.

Ông Robert nhận định: “Năng lực cạnh tranh của khu công nghiệp trong tương lai sẽ không còn được quyết định chủ yếu bởi giá thuê đất hay chi phí lao động, mà bởi chất lượng hạ tầng số, khả năng cung cấp dữ liệu minh bạch, mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn ESG và khả năng tham gia vào các hệ sinh thái sản xuất xanh. Theo đó, cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư thế hệ mới sẽ là cuộc cạnh tranh giữa các hệ sinh thái công nghiệp số - xanh - thông minh”.