Không chỉ dừng lại ở bài toán lợi nhuận thương mại, các doanh nghiệp startup đổi mới sáng tạo đang dần chuyển dịch sang xu hướng đầu tư tạo tác động. Song để tiếp cận những “dòng vốn xanh”, các doanh nghiệp trẻ buộc phải chứng minh năng lực quản trị minh bạch, sự cam kết về những giá trị tử tế mà họ mang lại cho xã hội…

Bức tranh khởi nghiệp tại Việt Nam đang được tái định hình khi các định chế tài chính và quỹ đầu tư ngày càng đề cao các chỉ số đo lường tác động xã hội và môi trường (ESG) song song với các chỉ số tài chính.

Theo Mạng lưới Đầu tư tạo tác động toàn cầu (GIIN), sau khi chính thức vượt mốc 1.000 tỷ USD vào năm 2022, quy mô thị trường đầu tư tạo tác động đã liên tục được mở rộng. Đáng chú ý, khoảng 67% các quỹ đầu tư tạo tác động có tỷ suất lợi nhuận tương đương giá trị thị trường, cho thấy đầu tư tác động không còn là mô hình đầu tư “từ thiện” mà là mô hình sinh lời bền vững.

Tại khu vực Đông Nam Á, dòng vốn đầu tư đang có sự phân bổ lại trong đó Việt Nam nổi lên như một điểm đến hấp dẫn nhờ các chính sách cam kết giảm phát thải và chuyển đổi số nền kinh tế mạnh mẽ.

Nắm bắt xu hướng này, Chương trình Tăng tốc “Vững tài chính – Sáng niềm tin” (Co4Growth) kéo dài trong 3 năm, từ 2024 – 2027, đã đặt mục tiêu cung cấp hỗ trợ chuyên sâu cho tối thiểu 400 doanh nhân trẻ trong độ tuổi 18-35 tại Việt Nam nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua việc cải thiện chỉ số về quản trị, sản xuất và kinh doanh. Chương trình sẽ đầu tư cho những doanh nghiệp tiềm năng tham gia, đang hoạt động trong lĩnh vực phát triển bền vững và tạo tác động xã hội.

Theo bà Nguyễn Nhã Quyên, Giám đốc Vận hành Quỹ Khởi nghiệp doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ Việt Nam (SVF), cũng như các chương trình khác, Co4Growth không đi tìm những mô hình kinh doanh siêu lợi nhuận ngắn hạn mà sẽ nuôi dưỡng những doanh nghiệp kinh doanh tử tế dựa trên năng lực quản trị tài chính minh bạch và hiệu quả.

“Chương trình sẽ cung cấp nguồn vốn mồi tác động, giúp các doanh nghiệp thử nghiệm các giải pháp tăng trưởng mới, chứng minh năng lực quản trị hiệu quả và minh bạch trước khi tìm kiếm nguồn vốn đầu tư từ định các chế tài chính lớn hơn trên thị trường”, bà Quyên cho biết.

Tuy vậy, để hấp thụ được dòng vốn này, các doanh nghiệp startup phải có sự chuyển dịch toàn diện về nhận thức, cam kết nội lực và động lực tạo tác động bền vững từ chính bên trong chứ không chỉ là các chỉ số tài chính ngắn hạn.

Các nghiên cứu chuyên sâu về tâm lý hành vi doanh nghiệp cho thấy nếu một doanh nghiệp tiếp cận thị trường với tâm thế “khát vốn”, xin xỏ sự giúp đỡ thường sẽ bị quay lưng. Ngược lại, nếu xuất hiện với sự “đủ đầy”, vững tin vào những giá trị tử tế mình đang tạo ra, hướng tới giải quyết các nỗi đau xã hội và mong muốn chia sẻ cơ hội thịnh vượng đó cho các nhà đầu tư đồng hành… năng lượng tích cực đó sẽ thu hút các nguồn lực tài chính chất lượng cao.

Một minh chứng tiêu biểu cho tâm thế này là An Paper, dự án khởi nghiệp sản xuất giấy từ bèo lục bình. Ban đầu, dự án gặp hạn chế vì chỉ hoạt động quanh khu vực Thừa Thiên Huế. Nhờ sự cọ xát và tư vấn từ chuyên gia, An Paper đã tìm ra điểm cân bằng giữa bài toán môi trường và bài toán thương mại. Hiện tại, mỗi tháng dự án xử lý hơn 12 tấn bèo tươi để biến thành các sản phẩm bao bì mang tính đặc trưng, hấp dẫn nhà đầu tư.

Sở hữu một lý tưởng kinh doanh vì cộng đồng là nền tảng, nhưng để biến cam kết thành hiện thực, các startup buộc phải rèn luyện sự minh bạch và kỷ luật tài chính. Vòng gọi vốn tại chương trình yêu cầu các nhà sáng lập bóc tách rõ ràng các chiến lược quản trị rủi ro và lộ trình thực hiện theo từng giai đoạn.

Sự kỷ luật và khắt khe của vòng gọi vốn ban đầu đã tạo ra sự thay đổi thực sự cho doanh nghiệp. Chị Trần Thị Thanh, Đồng sáng lập thương hiệu nước tẩy rửa Fuwa Biotech, chia sẻ: “Trước đây, em chỉ biết chung chung về doanh thu, chi phí... Bây giờ, em đã biết cách đọc báo cáo tài chính, báo cáo kinh doanh… từ đó điều chỉnh dòng tiền và tự tin xây dựng kế hoạch tài chính vững vàng hơn”.

Với nền tảng tài chính được chuẩn hóa, Fuwa Biotech hy vọng sẽ có cơ hội dùng vốn mồi để mở rộng mô hình Trạm làm đầy (Refill). Kế hoạch này hướng tới việc hỗ trợ truyền thông cho 250 - 300 điểm trạm hiện có, đồng thời tạo ra sinh kế bền vững cho phụ nữ yếu thế, giúp họ tăng thu nhập từ 2-3 triệu đồng mỗi tháng nhờ vận hành trạm.