Sau gần bốn thập kỷ thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, Việt Nam đang chuyển trọng tâm từ thu hút dòng vốn sang nâng cao chất lượng và giá trị. Theo HSBC, định hướng này được thể hiện trong Nghị quyết số 10-NQ/TW, với mục tiêu thu hút công nghệ, phát triển năng lực doanh nghiệp trong nước và tăng cường liên kết với chuỗi giá trị toàn cầu…

Trong khi dòng vốn FDI tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, Nghị quyết số 10-NQ/TW được xem là bước đi nhằm định hình giai đoạn phát triển tiếp theo của chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài. Theo các chuyên gia HSBC, trọng tâm của chính sách không chỉ là mở rộng quy mô vốn mà còn nâng cao chất lượng và hiệu quả của dòng vốn FDI.

TỪ THU HÚT DÒNG VỐN ĐẾN GIA TĂNG GIÁ TRỊ

Ông Richard Barnsley, Giám đốc Khối Ngân hàng Toàn cầu, HSBC Việt Nam, cho rằng với chi phí lao động cạnh tranh, môi trường chính trị ổn định, mạng lưới hiệp định thương mại tự do ngày càng mở rộng và môi trường đầu tư được cải thiện, Việt Nam đã trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI.

Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài hiện đóng góp khoảng ba phần tư tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam. Đồng thời, FDI tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi kinh tế thông qua tạo việc làm, mở rộng xuất khẩu và nâng cao mức sống.

“Từ xưa, người Việt có câu 'Đất lành chim đậu', đất tốt thì chim sẽ tìm về. Sau gần bốn thập kỷ Đổi Mới, Việt Nam đã trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI nhờ chi phí lao động cạnh tranh, môi trường chính trị ổn định, mạng lưới hiệp định thương mại tự do ngày càng mở rộng và môi trường đầu tư liên tục cải thiện.

Thành quả này được xây dựng trên tinh thần cởi mở, thực tiễn và cam kết cải cách bền bỉ. Nghị quyết 10 cho thấy những nền tảng đó tiếp tục được duy trì. Mục tiêu hiện nay không chỉ là thu hút thêm nhà đầu tư mà còn xây dựng hệ sinh thái để doanh nghiệp lựa chọn gắn bó, đổi mới và phát triển lâu dài, tạo nền tảng cho cả nhà đầu tư quốc tế và doanh nghiệp Việt Nam cùng phát triển”.

Tuy nhiên, ông Barnsley cho rằng mô hình thu hút FDI để thúc đẩy xuất khẩu đang bộc lộ những giới hạn nhất định. Vì vậy, giai đoạn phát triển tiếp theo không chỉ tập trung vào thu hút vốn đầu tư mà còn hướng đến nâng cao giá trị gia tăng và khả năng giữ lại giá trị từ dòng vốn.

Định hướng này được thể hiện trong Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 8/6/2026, với tầm nhìn mới về thu hút FDI trong giai đoạn được gọi là “Đổi Mới 2.0”. Nếu giai đoạn trước tập trung thu hút các nhà đầu tư đến Việt Nam, thì giai đoạn tiếp theo hướng tới tạo điều kiện để các doanh nghiệp FDI mở rộng hiện diện, đầu tư lâu dài và gia tăng đóng góp cho nền kinh tế.

Nghị quyết đặt mục tiêu giai đoạn 2025 - 2030 thu hút từ 200 - 300 tỷ USD vốn FDI đăng ký mới và giải ngân từ 150 - 200 tỷ USD. Trong đó khoảng ba phần tư dòng vốn đến từ các nền kinh tế phát triển. Đồng thời, Việt Nam hướng tới có 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI và thu hút ít nhất ba tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đặt trụ sở khu vực hoặc trung tâm nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam.

THỂ CHẾ ỔN ĐỊNH TRỞ THÀNH “LỢI THẾ” CẠNH TRANH GIÁ TRỊ NHẤT

Theo các chuyên gia HSBC, Nghị quyết 10 là một bước phát triển quan trọng trong chiến lược thu hút đầu tư của Việt Nam. Mục tiêu giờ đây không còn chỉ là thu hút vốn, mà là thu hút năng lực.

Ông Barnsley nhận định: “Thước đo thành công trong thời gian tới sẽ nằm ở việc dòng vốn nước ngoài có mang theo công nghệ hay không, có giúp phát triển nguồn nhân lực trong nước hay không, có hình thành năng lực nghiên cứu và phát triển hay không, và có giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu hay không”.

Các nhà đầu tư chiến lược ngày nay ngày càng coi trọng chất lượng thể chế, khả năng dự báo chính sách, năng lực của lực lượng lao động và tốc độ triển khai cải cách của Chính phủ. Năng suất, tự động hóa và đổi mới sáng tạo ngày càng quan trọng hơn so với mức lương theo giờ.

“Vì vậy, ở nhiều khía cạnh, Nghị quyết 10 phản ánh sự chuyển dịch từ ưu đãi sang thể chế. Sự chuyển dịch này càng có ý nghĩa trong bối cảnh bất định địa chính trị, mô hình thương mại toàn cầu đang thay đổi và trí tuệ nhân tạo tăng tốc nhanh chóng”, ông Barnsley nhận định.

Hiện nay, khi doanh nghiệp tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, họ tìm kiếm những điểm đến đầu tư có khả năng chống chịu, có tính dự báo và được dẫn dắt bởi đổi mới. “Thể chế vững mạnh đã trở thành một trong những lợi thế cạnh tranh giá trị nhất mà một quốc gia có thể mang lại”, chuyên gia tại HSBC nhấn mạnh.

Cũng theo ông Barnsley, Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức, trong đó cải thiện môi trường kinh doanh tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm. Hiện mới chỉ có một tỷ lệ nhỏ doanh nghiệp tư nhân trong nước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh đó, việc mở rộng hoạt động nghiên cứu và phát triển đòi hỏi lực lượng kỹ sư, kỹ thuật viên và nhà nghiên cứu trình độ cao lớn hơn, trong khi các nền kinh tế trong khu vực cũng đang cạnh tranh để thu hút cùng nhóm nhà đầu tư chiến lược.

Dù vậy, ông Barnsley nhận định điểm tích cực là Nghị quyết 10 đã nhìn thẳng vào các thách thức này. Nghị quyết ưu tiên cải cách thể chế thay vì đặt nặng ưu đãi, thúc đẩy cơ chế hỗ trợ dựa trên kết quả thông qua ghi nhận hoạt động nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ thực tế thay vì chỉ nhìn vào vốn đăng ký.

Đồng thời, phát triển năng lực nhà cung ứng thông qua đào tạo, hệ thống quản lý chất lượng và cải thiện quản trị. Đây chính là những năng lực giúp doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của các tập đoàn đa quốc gia và tham gia bền vững vào chuỗi giá trị toàn cầu.