Sở hữu nhiều lợi thế tài nguyên, Điện Biên vẫn khó tạo đột phá nếu chỉ cung cấp nguyên liệu thô. Vì vậy, tỉnh này đang chuyển hướng sang mô hình vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến sâu, liên kết chuỗi và sản xuất xanh. Đây là nền tảng để thu hút đầu tư, nâng cao giá trị nông sản và đảm bảo thu nhập bền vững cho người dân địa phương...

Ngày 18/7/2026, tại phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, Hội Làm vườn Việt Nam tổ chức Diễn đàn "Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên".

PHÁT TRIỂN VÙNG NGUYÊN LIỆU GẮN VỚI CHẾ BIẾN SÂU

Phát biểu tại diễn đàn, ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên, cho biết phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu đang trở thành yêu cầu tất yếu để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.

Với diện tích tự nhiên hơn 950.000 ha, trong đó trên 90% là đất nông, lâm nghiệp, Điện Biên có nhiều lợi thế phát triển các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Những năm gần đây, tỉnh đã cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất tập trung, xanh, thông minh và bền vững; chú trọng phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học, công nghệ và liên kết chuỗi giá trị.

Đến nay, nhiều vùng sản xuất tập trung đã được hình thành, các sản phẩm chủ lực như cà phê, mắc ca, cao su, cây ăn quả và chăn nuôi đại gia súc tiếp tục mở rộng quy mô. Tuy nhiên, kết quả vẫn chưa tương xứng với tiềm năng do quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, liên kết chuỗi giá trị thiếu bền vững, tỷ lệ chế biến sâu thấp và số lượng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp còn hạn chế.

Theo lãnh đạo tỉnh, Điện Biên sẽ tập trung thu hút doanh nghiệp đầu tư vào toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến, bảo quản đến tiêu thụ, xuất khẩu; đồng thời ưu tiên tiếp nhận các giải pháp khoa học, mô hình nông nghiệp xanh, tuần hoàn, giảm phát thải và đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc để nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản.

Nhấn mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng không chỉ nhằm tăng sản lượng, mà quan trọng hơn là nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất và tạo đầu ra ổn định cho người dân, ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, cho biết tỉnh đang tập trung phát triển các cây trồng chủ lực có lợi thế cạnh tranh như cà phê Arabica, mắc ca và dứa theo hướng sản xuất quy mô lớn gắn với doanh nghiệp thu mua, chế biến.

Điện Biên hiện có khoảng 12.000 ha mắc ca, 8.500 ha cà phê Arabica và 1.200 ha dứa. Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu trồng mới 6.000 ha mắc ca và 6.000 ha cà phê, hướng tới 20.000 ha cà phê Arabica.

"Điện Biên hiện có khoảng 300.000 ha đất trống cùng nhiều diện tích lúa, ngô, sắn có thể chuyển đổi sang cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn. Tuy nhiên, mở rộng diện tích chỉ là điều kiện cần, điều quan trọng là xây dựng đồng bộ chuỗi giá trị từ giống, quy trình kỹ thuật, chế biến đến thị trường tiêu thụ và các điều kiện phục vụ xuất khẩu như mã số vùng trồng, chỉ dẫn địa lý", ông Cảnh nhấn mạnh; đồng thời mong muốn các nhà khoa học hỗ trợ nghiên cứu giống, hoàn thiện quy trình canh tác phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng.

HIẾN KẾ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP CHO ĐIỆN BIÊN

Nhận định về tiềm năng của Điện Biên, ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng còn nhiều dư địa phát triển và động lực tăng trưởng trong khoảng 5 năm tới sẽ chủ yếu đến từ lĩnh vực trồng trọt. Tuy nhiên, thay vì phát triển dàn trải, địa phương nên tập trung nguồn lực vào bốn nhóm cây có lợi thế, gồm: cà phê Arabica, mắc ca, dứa và cây dược liệu.

"Quá trình phát triển của Điện Biên hiện nay có nhiều điểm tương đồng với Sơn La cách đây khoảng 15 năm, khi địa phương này chuyển đổi mạnh từ cây trồng truyền thống sang cây ăn quả trên đất dốc. Dù ban đầu còn nhiều băn khoăn, nhưng mô hình này sau đó đã trở thành một trong những điển hình tái cơ cấu nông nghiệp thành công của cả nước", ông Dương chia sẻ.

Đối với cây cà phê, ông Dương lưu ý việc mở rộng diện tích phải gắn với nhu cầu thị trường. Hiện tổng diện tích cà phê của Việt Nam đã đạt khoảng 750.000 ha, vượt quy hoạch đến năm 2030 khoảng 100.000 ha. Tuy nhiên, cà phê Arabica vẫn còn nhiều dư địa phát triển nhờ giá trị kinh tế cao và tiềm năng trở thành sản phẩm cà phê đặc sản nếu được đầu tư bài bản về giống, chế biến và xây dựng thương hiệu.

Tại diễn đàn, PGS.TS. Trần Minh Tiến, Phó Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS), đề xuất Điện Biên sớm ký kết thỏa thuận hợp tác với Viện để phối hợp lâu dài trong nghiên cứu, rà soát quy trình kỹ thuật, lựa chọn giống cây trồng phù hợp và chuyển giao khoa học công nghệ thông qua các chương trình tập huấn, mô hình trình diễn.

Theo GS.TS. Ngô Xuân Bình, Phó Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ Lương thực, Thực phẩm Việt Nam, sản xuất nông nghiệp của Điện Biên còn phân tán, nhỏ lẻ, gây khó khăn cho việc hình thành vùng nguyên liệu lớn và thu hút doanh nghiệp. Vì vậy, ông đề xuất tỉnh nghiên cứu xây dựng khu công nghiệp chế biến nông sản nhằm giảm chi phí logistics, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư lâu dài.

Bên cạnh đó, Điện Biên có thể khai thác tiềm năng nuôi thủy sản nước lạnh, phát triển tín chỉ carbon từ diện tích rừng và kết hợp phát triển du lịch sinh thái gắn với nông nghiệp.

Ông Lê Đức Huy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng thành viên Simexco Daklak, đề xuất Điện Biên đặt mục tiêu trở thành địa phương đầu tiên số hóa toàn diện ngành cà phê. Đồng thời, ông Huy nhấn mạnh việc kết hợp lợi thế về cà phê Arabica với văn hóa, lịch sử và du lịch sẽ giúp Điện Biên xây dựng thương hiệu cà phê đặc sản khác biệt, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Ngọc Thành, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (Doveco), nhận định điều kiện tự nhiên của Điện Biên phù hợp phát triển dứa, chanh leo và nhiều loại cây ăn quả phục vụ chế biến, xuất khẩu.

"Doveco sẵn sàng cung cấp giống, chuyển giao kỹ thuật, ký hợp đồng bao tiêu và thu mua dứa theo giá thị trường có giá sàn để bảo đảm lợi ích cho nông dân", ông Thành cam kết; đồng thời, ông Thành đề xuất tận dụng hơn 4.000 ha cánh đồng Mường Thanh để phát triển ngô ngọt và khẳng định nếu hình thành được vùng nguyên liệu ổn định, hoàn toàn có thể đầu tư nhà máy chế biến rau quả ngay tại địa phương.