Với lợi thế cùng là các quốc gia ven biển và có ngành thủy sản phát triển, Na Uy và Việt Nam đang mở rộng hợp tác từ thương mại sang công nghệ, đầu tư và phát triển nguồn nhân lực, hướng tới nâng cao giá trị gia tăng và tính bền vững cho ngành thủy sản Việt Nam...

Trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế Thủy sản Việt Nam (Vietfish 2026) tại TP. Hồ Chí Minh, ngày 19/8, Gian hàng Quốc gia Na Uy đã được khai mạc với sự tham gia của 11 doanh nghiệp và tổ chức Na Uy.

Đây là lần đầu tiên Na Uy tổ chức gian hàng quốc gia tại Vietfish. Các doanh nghiệp Na Uy giới thiệu giải pháp ở nhiều khâu của chuỗi giá trị, từ nuôi trồng, công nghệ, số hóa, tự động hóa đến chế biến và xử lý phụ phẩm.

Diễn ra trong năm Việt Nam và Na Uy kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, sự tham gia của các doanh nghiệp Na Uy tại Vietfish 2026 cho thấy hợp tác giữa hai nước đang mở rộng từ thương mại thủy sản sang các giải pháp công nghệ, nâng hiệu quả sản xuất và gia tăng giá trị theo hướng bền vững.

KỲ VỌNG MỞ RỘNG HỢP TÁC TỪ THƯƠNG MẠI SANG ĐẦU TƯ, CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ

Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Erlend Skutlaberg, Đại biện Lâm thời của Đại sứ quán Na Uy tại Việt Nam, nhấn mạnh thủy sản, nuôi trồng thủy sản và kinh tế biển bền vững là những trụ cột trong hợp tác giữa hai nước trong nhiều năm qua. Theo ông, cả Na Uy và Việt Nam đều có thế mạnh về thủy sản và hai thị trường có tính bổ trợ lẫn nhau.

“Việt Nam đang đặt mục tiêu phát triển ngành thủy sản và nuôi trồng thủy sản theo hướng bền vững, trong khi nền kinh tế đang phát triển năng động và nhanh chóng. Trong bối cảnh đó, kinh nghiệm, chuyên môn và các giải pháp của Na Uy trong phát triển ngành thủy sản hiện đại, hiệu quả và bền vững có thể bổ trợ cho những mục tiêu của Việt Nam”, ông Skutlaberg nói.

Chia sẻ với VnEconomy, ông Erlend Skutlaberg thông tin: lĩnh vực thủy sản đang chiếm khoảng 60% tổng kim ngạch xuất khẩu của Na Uy sang Việt Nam.

Vì vậy, ông Erlend Skutlaberg cho rằng “việc tham gia Vietfish là cơ hội để các doanh nghiệp Na Uy có chuyên môn về công nghệ và giải pháp tham gia sâu hơn vào quá trình hiện đại hóa ngành thủy sản Việt Nam thông qua công nghệ và các giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất”.

"Chúng tôi đang từng bước chuyển quan hệ giữa Na Uy và Việt Nam từ hợp tác truyền thống sang quan hệ đối tác bình đẳng hơn. Điều này mở ra những cơ hội mới và chuyển trọng tâm từ hợp tác đơn thuần sang quan hệ đối tác dựa trên chia sẻ công nghệ, đầu tư và phát triển bền vững".

Theo đại diện Đại sứ quán Na Uy tại Việt Nam, trong giai đoạn tới, hợp tác được kỳ vọng mở rộng từ thương mại sang đầu tư, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Đầu năm nay, Na Uy và Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam đã ký Quan hệ Đối tác Chiến lược Xanh, tập trung vào tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế biển bền vững.

Bên cạnh công nghệ, các tổ chức và doanh nghiệp Na Uy mong muốn tham gia vào quá trình nâng cao tiêu chuẩn và chất lượng nguồn nhân lực của ngành thủy sản Việt Nam.

Ông Reinhard Petoris, Giám đốc Hợp tác Quốc tế tại Liên đoàn Doanh nghiệp Na Uy (NHO), chia sẻ một trong những hướng hợp tác quan trọng là kết nối kỹ năng và nguồn nhân lực với nhu cầu thực tế của ngành, đồng thời thúc đẩy chuyên nghiệp hóa chuỗi giá trị và hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy trình trong nuôi biển và nuôi trồng thủy sản.

“Việc chuyên nghiệp hóa và nâng cao tiêu chuẩn sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro đối với các doanh nghiệp nước ngoài có ý định đầu tư vào lĩnh vực nuôi trồng thủy sản tại Việt Nam”, ông Petoris nhận định.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng đây là quá trình dài hạn, cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan. Khi tiêu chuẩn được nâng cao, ngành thủy sản Việt Nam có thể cải thiện khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp nước ngoài đầu tư và hợp tác.

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ ĐỂ PHÁT TRIỂN NGÀNH THỦY SẢN BỀN VỮNG

Theo ông Johan Arling Holberg, Giám đốc Nhà máy ScaleAQ Việt Nam, một trong những trở ngại đối với việc ứng dụng công nghệ trong ngành thủy sản Việt Nam là quy mô sản xuất còn phân tán. Phần lớn cơ sở nuôi có quy mô nhỏ, khiến khả năng đầu tư vào các công nghệ hiện đại còn hạn chế.

Do đó, tăng cường hợp tác và phát triển các mô hình sản xuất quy mô lớn sẽ giúp tập trung nguồn lực cho đầu tư công nghệ. Ông Holberg cho biết "ScaleAQ cung cấp thiết bị và giải pháp cho toàn bộ quá trình nuôi cá, trong đó nhà máy tại Việt Nam tập trung vào công nghệ dưới nước, bao gồm camera tích hợp AI và robot”. Các giải pháp này có thể giúp kiểm soát lượng thức ăn, hạn chế tình trạng cho ăn dư thừa và theo dõi sức khỏe vật nuôi, qua đó giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh và hóa chất.

Ngoài ra, khả năng chống chịu trước thời tiết cực đoan cũng là một trong những vấn đề được các doanh nghiệp Na Uy quan tâm khi giới thiệu giải pháp tại Việt Nam.

Hiện nay, nhiều cơ sở nuôi cá tại Việt Nam vẫn sử dụng kết cấu tương đối truyền thống bằng gỗ và lưới. Trong khi đó, Na Uy đã phát triển các hệ thống có độ bền cao hơn sau nhiều thập kỷ ứng phó với bão, sóng lớn và điều kiện biển khắc nghiệt.

Vật liệu HDPE đang được sử dụng ngày càng phổ biến trong kết cấu lồng nuôi tại Việt Nam. Tuy nhiên, theo ông Holberg, thay đổi vật liệu đơn thuần chưa đủ để nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống.

Các hệ thống của ScaleAQ kết hợp HDPE với kết cấu gia cường bên trong bằng thép và các vật liệu khác, qua đó hướng tới các mô hình nuôi hiện đại, quy mô lớn và có khả năng vận hành tại những vùng biển có điều kiện khắc nghiệt hơn.

Ở khâu chế biến, ông Roy Olav Hovlid, Giám đốc Thương mại Fjell Technology, cho rằng sản lượng nuôi trồng và chế biến thủy sản ngày càng tăng đang kéo theo nhu cầu về các công nghệ sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực và năng lượng, đồng thời giảm tác động đến môi trường.

Tại Vietfish, Fjell Technology giới thiệu các giải pháp tận dụng phụ phẩm và phế thải từ chế biến cá để sản xuất bột cá, dầu cá; thu hồi và tái sử dụng nhiệt nhằm nâng cao hiệu quả năng lượng, cũng như hỗ trợ xử lý nước thải.

Theo ông Hovlid, việc nâng giá trị từ phụ phẩm không chỉ góp phần giảm lượng chất thải phát sinh trong quá trình sản xuất mà còn tạo thêm giá trị trong chuỗi thủy sản.