Những phát biểu của quan chức Iran cho thấy Tehran không muốn quay lại tình trạng tàu thuyền được đi lại tự do qua eo biển Hormuz như trước chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel...

Ngày thứ Hai (29/6), phát biểu trên truyền hình nhà nước Iran, Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi cho biết Tehran muốn đạt thỏa thuận với Oman để cùng giám sát tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Oman là bên kiểm soát phía còn lại của tuyến hàng hải chiến lược này.

Tuy nhiên, ông Gharibabadi nhấn mạnh Iran sẽ tự triển khai kế hoạch kiểm soát hoạt động hàng hải nếu Oman “không muốn tham gia vì bất kỳ lý do gì”.

Tuyên bố trên làm gia tăng căng thẳng trước vòng đàm phán mới giữa Iran và Mỹ nhằm tìm cách chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến giữa hai bên.

“Chúng tôi đã cảnh báo Oman rằng các quốc gia khác không có quyền can thiệp vào vấn đề này”, ông Gharibabadi nói. Ông cũng cho biết Tehran sẽ quyết định các hành lang tạm thời dành cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Những phát biểu của ông Gharibabadi cho thấy Iran không muốn quay lại tình trạng trước chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel, khi tàu thuyền được đi lại tự do qua eo biển Hormuz.

Theo thỏa thuận hòa bình tạm thời Mỹ và Iran ký hồi đầu tháng 6, Tehran sẽ không thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong 60 ngày. Tuy nhiên, thỏa thuận này vẫn để ngỏ khả năng tàu thuyền phải trả một khoản phí nào đó sau thời hạn trên.

Lập trường của Iran có thể khiến vòng đàm phán sắp tới thêm căng thẳng. Phía Mỹ cho biết cuộc đàm phán dự kiến diễn ra tại Doha, Qatar, vào thứ Ba (30/6).

Theo Nhà Trắng, đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump, ông Steve Witkoff, và con rể ông Trump, ông Jared Kushner, sẽ tham gia đàm phán này. Tuần trước, tại Bahrain, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khẳng định Washington sẽ không chấp nhận bất kỳ khoản phí hay lệ phí nào áp lên tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Iran hiện chưa xác nhận chi tiết về vòng đàm phán mới nhằm chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến đã kéo dài 4 tháng. Trước đó, ông Gharibabadi nói “người Mỹ sẽ tới Doha, nhưng chúng tôi không có kế hoạch gặp họ”.

Dù vậy, ông cũng thừa nhận các phái đoàn sẽ có mặt tại Doha để tiếp tục trao đổi về việc thực thi thỏa thuận tạm thời, với Qatar đóng vai trò trung gian.

Cũng trong ngày thứ Hai, phát biểu tại Phòng Bầu dục, Tổng thống Trump không bình luận về việc liệu vòng đàm phán mới có thể mang lại đột phá hay không. Những ngày gần đây, một loạt vụ tấn công đã đe dọa lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran. Tuy nhiên, ông Trump nhấn mạnh ưu tiên của Washington vẫn là ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

“Cuộc gặp tại Doha có thể quan trọng, cũng có thể không. Chúng ta sẽ biết điều đó sau. Nhưng về mặt quân sự, chúng tôi đang chiến thắng. Tôi có thể nói rằng chúng tôi gần như đã thắng về mặt quân sự. Vấn đề rất đơn giản: đó là phi hạt nhân hóa Iran. Chúng tôi không muốn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân”, ông Trump nói.

Mỹ, châu Âu và các nước Arab ở Vùng Vịnh ngày càng lo ngại Iran có thể áp phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Nếu kịch bản này xảy ra, chi phí năng lượng có thể tăng, đồng thời tạo tiền lệ để các nước khác áp dụng biện pháp tương tự tại những tuyến hàng hải chiến lược.

Tuy nhiên, khả năng Iran áp đặt điều kiện với các hãng vận tải biển có thể vẫn bị hạn chế, nếu luồng hàng hải ở phía Nam eo biển, do Oman kiểm soát, tiếp tục mở cửa cho tàu thuyền qua lại.

Oman phản đối ý tưởng thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Ngày thứ Hai, Quốc vương Oman Haitham bin Tariq đã có cuộc gặp với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại Paris. Sau cuộc gặp, hai bên tái khẳng định cam kết bảo đảm tự do hàng hải “không kèm điều kiện hay hạn chế”, trong đó có quyền đi qua eo biển Hormuz theo quy định của luật hàng hải quốc tế.

Hiện tại, các tàu chở dầu vẫn tiếp tục đi qua eo biển Hormuz bất chấp các vụ tấn công. Theo dữ liệu theo dõi tàu biển do hãng tin Bloomberg tổng hợp, vào cuối ngày thứ Hai, 3 tàu chở dầu đang hướng vào eo biển, trong khi 2 tàu khác đã rời khỏi tuyến hàng hải này trong cùng ngày.

Hai siêu tàu chở dầu khác, trong đó có một tàu từng quay đầu vào tuần trước, dường như cũng đang tiếp tục di chuyển qua eo biển Hormuz để rời khỏi Vùng Vịnh.