Diễn biến mới khiến tương lai của thỏa thuận tạm thời Mỹ và Iran được ký vào tháng trước trở nên bất định hơn...

Những ngày qua, Mỹ và Iran tiếp tục mở các đợt không kích bằng tên lửa và máy bay không người lái quy mô lớn nhằm vào nhau. Trong ngày Chủ nhật (12/7), Iran tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ tại nhiều nước Vùng Vịnh, đồng thời tuyên bố một lần nữa đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến vận tải huyết mạch của thị trường năng lượng toàn cầu.

Diễn biến mới khiến tương lai của thỏa thuận tạm thời Mỹ - Iran được ký vào tháng trước trở nên bất định hơn. Thỏa thuận này đặt mục tiêu mở lại eo biển Hormuz và tiến tới chấm dứt một thỏa thuận lâu dài sau 60 ngày đàm phán.

Các vụ không kích nằm trong chuỗi tấn công và đáp trả giữa hai bên, trong bối cảnh Iran tìm cách kiểm soát hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đợt tấn công mới nhất cho thấy xung đột đang leo thang cả về cường độ lẫn phạm vi.

Iran lần đầu tấn công Qatar kể từ tháng 4. Đây là quốc gia đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán ngừng bắn giữa Mỹ và Iran. Giới chức Qatar ngày Chủ nhật cho biết mảnh vỡ từ các cuộc kích của Iran đã khiến ba người bị thương, trong đó có một trẻ em. Qatar trước đó tuyên bố sẽ ngừng làm trung gian hòa giải giữa Mỹ và Iran nếu các cuộc tấn công nhằm vào nước này tiếp diễn.

Trong khi đó, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) - vốn không bị Iran nhắm mục tiêu kể từ đầu tháng 5 - cũng cho biết hệ thống phòng không nước này gần đây đã phải đối phó với tên lửa và máy bay không người lái từ Iran.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết quân đội Mỹ bắt đầu tiến hành thêm các cuộc tấn công nhằm vào Iran từ 17h00 ngày Chủ nhật theo giờ miền Đông nước Mỹ. Theo CENTCOM, mục tiêu của chiến dịch là “tiếp tục làm suy yếu khả năng tấn công thủy thủ dân sự và tàu thương mại tự do đi qua eo biển Hormuz” của Iran.

“Máy bay Mỹ đã bắn hạ một tên lửa hành trình và một máy bay không người lái tấn công một chiều của Iran”, ông Tim Hawkins, người phát ngôn của CENTCOM, với với kênh CNN.

Trong cuộc trao đổi ngắn qua điện thoại với hãng tin Reuters vào chiều Chủ nhật, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói về các cuộc tấn công nhằm vào Iran cuối tuần qua và khẳng định “Chúng tôi đang tấn công họ quyết liệt”.

Trong khi đó, truyền thông Iran cho biết đã xảy ra các cuộc tấn công bằng tên lửa và nhiều vụ nổ quanh hai thành phố cảng Sirik và Bandar Abbas, nơi có các cơ sở quân sự của Iran bên eo biển Hormuz, cũng như tại đảo Qeshm gần đó.

Bộ Ngoại giao Iran lên án các cuộc không kích của Mỹ vào cuối tuần qua, gọi đây là những hành động “gây hấn”. Cơ quan này cũng cho biết cuộc đàm phán giữa Iran và Oman tại Muscat vào ngày thứ Bảy (11/7) đã không đạt kết quả. Các cuộc thảo luận tập trung vào cách thức quản lý eo biển Hormuz và hoạt động đi lại qua các tuyến thủy trong khu vực.

Trong tuần qua, ông Trump tuyên bố coi lệnh ngừng bắn là đã chấm dứt, nhưng vẫn để ngỏ khả năng nối lại đàm phán.

“Kỷ nguyên của những thỏa thuận đơn phương đã chấm dứt. Chúng tôi đã nói rõ: hãy giữ lời hoặc trả giá”, ông Mohammad Baqer Qalibaf, trưởng đoàn đàm phán của Iran, viết trên mạng xã hội X vào ngày Chủ nhật.

Cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran ngày 28/2 đã gây bất ổn trên khắp Vùng Vịnh. Iran sau đó tấn công nhiều quốc gia có căn cứ quân sự Mỹ. Việc Iran sau đó phong tỏa eo biển Hormuz đã đẩy giá năng lượng lên cao và làm gia tăng áp lực lạm phát trên toàn cầu. Đặc biệt, giá xăng tại Mỹ tăng có thể gây bất lợi về chính trị cho ông Trump trước cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ vào tháng 11.

Thời gian qua, Iran tìm cách thiết lập một cơ chế thu phí thường trực đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz. Trước khi chiến tranh nổ ra, tuyến hàng hải này vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tiêu thụ trên toàn cầu. Tehran cảnh báo các tàu không được đi qua eo biển nếu chưa được Iran cho phép.

Vào tối thứ Bảy, Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz sau khi bắn cảnh cáo và đánh trúng một tàu đi theo tuyến thủy chưa được cấp phép. Đến ngày Chủ nhật, Tehran cho biết đã tấn công một tàu thứ hai, khiến tàu này không thể tiếp tục hành trình.

Trong khi đó, Ấn Độ thông báo một công dân nước này mất tích sau vụ tấn công nhằm vào tàu container GFS Galaxy ngoài khơi Oman. Giới chức Oman cho biết 23 thành viên thủy thủ đoàn đã được giải cứu. Còn Qatar khuyến cáo tất cả tàu thuyền, bao gồm du thuyền, tàu cá và mô tô nước, tạm ngừng hoạt động quanh khu vực này.

Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư, mới được Iran thành lập, cho biết tàu thuyền hiện không thể đi qua eo biển Hormuz do “những hoạt động trái phép gần đây của quân đội Mỹ trong khu vực”. Cơ quan này tuyên bố sẽ cấp phép trở lại khi tình hình ổn định.

Đầu tuần trước, Mỹ thu hồi giấy phép miễn trừ trừng phạt đối với dầu Iran, sau các cuộc tấn công trước đó nhằm vào tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Washington tuyên bố các lực lượng Mỹ đã được triển khai để bảo vệ quyền tự do hàng hải trước những hành động mà nước này mô tả là “gây hấn, quấy rối, đe dọa và những tuyên bố tùy tiện” của Iran.

“Iran không kiểm soát eo biển. Hoạt động hàng hải vẫn đang diễn ra”, phía Mỹ tuyên bố.

Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp (JMIC), do Hải quân Mỹ giữ vai trò chủ trì, cho biết tàu thuyền vẫn có thể lưu thông hai chiều trên tuyến đường phía nam gần Oman đã được mở rộng, dù rủi ro an ninh trong khu vực đang ở mức nghiêm trọng.

Hôm thứ Bảy, CENTCOM cho biết lực lượng Mỹ đã tấn công 140 mục tiêu quân sự của Iran. Tổng cộng hơn 300 mục tiêu đã bị đánh trúng trong ba đêm của tuần qua.

Theo CENTCOM, các cuộc tấn công nhằm làm suy yếu khả năng của Iran trong việc nhắm mục tiêu vào thủy thủ dân sự và tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz.

Đáp trả, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã phá hủy một trung tâm chỉ huy, các nhà chứa máy bay không người lái tại Jordan và một trạm radar cùng các hệ thống phóng rocket của Mỹ tại Kuwait.

IRGC cũng cho biết đã tấn công các cơ sở hỗ trợ và tiếp nhiên liệu cho tàu sân bay tại Oman, đồng thời phá hủy một trung tâm bảo dưỡng máy bay phản lực và một cơ sở chỉ huy tại Qatar.