Mỹ đang rót vốn phát triển chuỗi cung ứng pin trong nước, nhưng nguồn lực hiện tại chưa đủ để sớm thu hẹp khoảng cách với Trung Quốc...

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tìm cách phát triển chuỗi cung ứng pin trong nước để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích và giới lãnh đạo doanh nghiệp, nguồn vốn dành cho nỗ lực này còn quá nhỏ so với số tiền cần thiết để giảm đáng kể sự chi phối của Trung Quốc đối với ngành pin.

Vào tháng trước, Bộ Năng lượng Mỹ đã cấp 500 triệu USD cho 7 công ty hoạt động trong các lĩnh vực khoáng sản và vật liệu dùng cho pin, sản xuất pin hoặc tái chế. Khoản tài trợ nằm trong nỗ lực rộng lớn hơn của chính quyền nhằm bảo đảm nguồn cung khoáng sản quan trọng và các vật liệu khác.

Động thái này diễn ra sau khi chính quyền ông Trump hủy bỏ nhiều chính sách từ thời người tiền nhiệm Joe Biden nhằm hỗ trợ sản xuất pin, cũng như các khoản tài trợ cho xe điện. Đây là thị trường lớn nhất thế giới đối với công nghệ pin.

Đây cũng là đợt cấp vốn đầu tiên của chính quyền ông Trump trong khuôn khổ hai chương trình trị giá 3 tỷ USD về công nghệ và vật liệu pin của Bộ Năng lượng. Hai chương trình được thành lập theo Đạo luật Đầu tư Cơ sở hạ tầng và Việc làm dưới thời ông Biden.

Theo ông Richard Wang, CEO công ty công nghệ pin Voya Energy, phát triển chuỗi cung ứng pin của Mỹ từng là ưu tiên lớn của chính quyền ông Biden.

“Dưới thời chính quyền ông Trump, nhiều chính sách trong số đó đã bị đảo ngược hoặc thay đổi”, ông Energy nói với kênh CNBC.

TRUNG QUỐC THỐNG LĨNH KHÂU TINH LUYỆN

Trung Quốc hiện chiếm hơn một nửa thị trường toàn cầu tại nhiều mắt xích trong chuỗi cung ứng pin, từ khoáng sản thô và hóa chất đến các sản phẩm hoàn chỉnh như xe điện và hệ thống lưu trữ năng lượng.

Ông Tu Le, nhà sáng lập kiêm CEO công ty tư vấn Sino Auto Insights, cho rằng để xây dựng một chuỗi cung ứng toàn diện với quy mô như Trung Quốc hiện nay sẽ cần “hàng chục năm và hàng trăm tỷ USD”.

“Chúng ta không có hàng chục năm. Chúng ta chỉ có 5, 6 hoặc 7 năm để cố gắng nâng cao năng lực cạnh tranh”, ông Le nói.

Trung Quốc là nhà cung cấp lớn đối với nhiều loại khoáng sản quan trọng dùng trong sản xuất pin, trong đó có than chì. Tuy nhiên, thế mạnh thực sự của nước này nằm ở khâu tinh luyện và chế biến. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), thị phần của Trung Quốc trong hoạt động tinh luyện khoáng sản tăng mạnh kể từ năm 2020.

Trung Quốc đã tận dụng vị thế này vào năm 2025, khi áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt đối với đất hiếm cùng nhiều loại khoáng sản và thiết bị chế biến khác.

Một số công ty nhận tài trợ của Bộ Năng lượng Mỹ đang tập trung vào những mắt xích mà Trung Quốc có vị thế lớn. Trong đó, Coreshell Technologies được cấp 50 triệu USD. Công ty này sản xuất cực âm pin, một bộ phận thiết yếu của pin, bằng silicon có nguồn gốc trong nước thay cho than chì từ Trung Quốc.

Trong khi đó, Lilac Solutions nhận được 100 triệu USD. Công ty đã phát triển phương pháp chiết xuất lithium từ nước muối, qua đó tránh được công đoạn tinh luyện thường cần thiết khi lấy lithium từ quặng đá cứng.

Ông Raef Sully, CEO Lilac Solutions, cho biết sản lượng lithium toàn cầu đã tăng từ khoảng 150.000 tấn năm 2015 lên 1,5 triệu tấn năm 2025. Phần lớn lượng tăng thêm đến từ lithium khai thác tại các mỏ đá cứng dưới dạng khoáng vật spodumene.

Quặng spodumene phải được chế biến mới có thể thu được lithium. Theo ông Sully, khoảng 95% hoạt động chế biến loại quặng này hiện diễn ra tại Trung Quốc.

Sự thống lĩnh của Trung Quốc cũng nằm ở nhiều mắt xích tiếp theo trong chuỗi cung ứng. Theo IEA, nước này sản xuất khoảng 85% vật liệu hoạt tính cực dương và hơn 90% vật liệu hoạt tính cực âm dùng cho pin xe điện. Trung Quốc cũng sản xuất khoảng 80% sản lượng pin toàn cầu.

IEA cảnh báo việc các nước như Mỹ thiếu đầu tư vào những công đoạn trung gian này đang tạo ra rủi ro ngày càng lớn đối với an ninh nguồn cung toàn cầu.

Theo ông Wang, quy mô là một trong những lợi thế lớn nhất của Trung Quốc. Ông dẫn trường hợp CATL, doanh nghiệp Trung Quốc hiện là nhà sản xuất pin xe điện và pin lưu trữ năng lượng lớn nhất thế giới.

“CATL đã tạo được lợi thế rất lớn về công nghệ và năng lực sản xuất trên toàn cầu. Đây là một trong số ít công ty pin không chỉ có doanh thu cao mà còn đạt lợi nhuận đáng kể nhờ năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng rất mạnh”, ông Wang nói.

Đây là đối thủ mà bất kỳ công ty pin nào của Mỹ cũng phải cạnh tranh.

“Mỹ đang cho ra đời rất nhiều ý tưởng và công nghệ mới. Các công ty nhỏ, non trẻ tại Mỹ rất sáng tạo. Tuy nhiên, chế tạo được nguyên mẫu cho sản phẩm họ muốn bán là một chuyện; sản xuất hàng triệu sản phẩm với chất lượng cao và đồng đều lại là chuyện hoàn toàn khác”, ông Le của Sino Auto Insights nhận định.

PIN VÀ THỊ TRƯỜNG XE ĐIỆN

Pin ngày càng đóng vai trò quan trọng với Trung Quốc khi nước này mở rộng quy mô ngành xe điện trong nước và đẩy mạnh xuất khẩu xe điện.

Theo Hiệp hội Ô tô Trung Quốc, nhóm “xe năng lượng mới” gồm xe lai, xe thuần điện và xe lai sạc điện, chiếm 65% doanh số ôtô mới tại nước này trong tháng 7.

Trong khi đó, tại Mỹ, các dòng xe này chiếm tỷ trọng thấp hơn nhiều. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), xe điện, xe lai và xe lai sạc điện chỉ chiếm khoảng 24% doanh số ôtô mới trong quý 2/2026.

Quy mô thị trường ôtô Mỹ cũng nhỏ hơn Trung Quốc. Theo Cox Automotive, Mỹ tiêu thụ khoảng 16,3 triệu ôtô mới trong năm 2025, trong khi con số này tại Trung Quốc là 23,7 triệu chiếc.

Dù Bộ Năng lượng Mỹ đã cấp một số khoản tài trợ cho ngành pin, chính quyền ông Trump đã đồng thời chấm dứt ưu đãi thuế liên bang dành cho xe điện cùng các khoản hỗ trợ khác đối với xe điện và pin.

Theo tổ chức nghiên cứu Atlas Public Policy, kể từ khi ông Trump nhậm chức vào tháng 1/2025, các dự án pin với tổng vốn đầu tư đã công bố gần 24 tỷ USD đã bị hủy bỏ.

“Trung Quốc đang thống lĩnh lĩnh vực xe điện đúng vào thời điểm Mỹ giảm tốc phát triển ngành này. Điều đó thực sự đe dọa khả năng cạnh tranh toàn cầu của các hãng ôtô Mỹ, trong khi Trung Quốc đang chiếm phần lớn mức tăng trưởng của thị trường thế giới”, ông Wang nhận định.

Theo EIA, nhu cầu pin dành cho các hệ thống lưu trữ năng lượng đã tăng bình quân 70% mỗi năm kể từ năm 2022. Tuy nhiên, xe điện vẫn là lĩnh vực sử dụng pin lớn nhất, chiếm hơn 70% tổng lượng pin lithium-ion được đưa vào sử dụng trên toàn cầu.

Dù Trung Quốc đang bỏ xa Mỹ, ông Sully của Lilac Solutions cho rằng các khoản hỗ trợ hiện nay có thể là bước khởi đầu để nước này phát triển chuỗi cung ứng pin trong nước. Trong thập kỷ tới, Mỹ có thể tăng sản lượng khai thác lithium, đồng thời mở rộng sản xuất vật liệu cực dương và pin.

“Nỗ lực này mới ở giai đoạn đầu, nhưng đây là bước đi đúng hướng”, ông Sully nói.