Ngày thứ Hai (3/8), Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington đã nối lại đàm phán với Iran, trong khi Tehran khẳng định không tiến hành bất kỳ cuộc thương lượng nào với Mỹ...

Phát biểu với báo giới tại Phòng Bầu dục, ông Trump cho biết cuối tuần qua, ông từng sẵn sàng mở một đợt tấn công vào Iran với quy mô “mạnh hơn bất kỳ cuộc tấn công nào kể từ Thế chiến 2”. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ đã hoãn kế hoạch này theo đề nghị của các đồng minh tại vùng Vịnh.

Theo ông Trump, các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt chiến tranh với Iran sau đó đã được nối lại. “Các cuộc đàm phán đang diễn ra ngay lúc này”, ông Trump nói.

Theo ông, “giai đoạn một” của tiến trình thương lượng có thể giúp eo biển Hormuz được mở cửa trở lại hoàn toàn “ngay trong ngày mai”. Giai đoạn hai sẽ tập trung vào việc phi hạt nhân hóa Iran và “sẽ mất thêm một thời gian”.

MỸ GIA TĂNG SỨC ÉP, IRAN TUYÊN BỐ CHỈ ĐÀM PHÁN VỚI OMAN

Tuyên bố của ông Trump được đưa ra chỉ vài giờ sau khi người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei bác bỏ thông tin Tehran đang đàm phán với Washington. Theo ông Baghaei, Iran hiện chỉ tập trung thương lượng với Oman về phương án nối lại hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

“Hiện tại, chúng tôi không tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ. Các cuộc thương lượng với Oman tập trung vào việc đạt được đồng thuận về một tuyến đường an toàn để tàu thuyền có thể tiếp tục đi qua eo biển Hormuz”, ông Baghaei nói.

Giá dầu giảm mạnh trong phiên ngày thứ Hai sau khi ông Trump tạm dừng kế hoạch leo thang quân sự. Giá dầu Brent, chuẩn tham chiếu quốc tế, chốt phiên giảm 4,7% xuống 83,77 USD/thùng. Trong phiên giao dịch tại châu Á sáng thứ Ba (4/8), giá dầu nhích lên 84,2 USD/thùng.

Cũng trong ngày thứ Hai, ông Trump cáo buộc giới lãnh đạo Iran “hai mặt đến mức khó tin” khi phủ nhận việc đàm phán với Mỹ. Tổng thống Mỹ còn tuyên bố Tehran đã khẩn cầu Washington tổ chức một cuộc gặp.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho biết Iran sẽ tiếp tục bị phong tỏa trên biển cho đến khi hai bên đạt được thỏa thuận hoặc Iran đầu hàng hoàn toàn.

Hôm Chủ nhật (2/8), ông Trump cho biết các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh tin rằng một thỏa thuận về việc mở lại eo biển Hormuz và từng bước thu hẹp chương trình hạt nhân của Iran có thể sớm đạt được. Sau cuộc điện đàm với Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman, Tổng thống Mỹ cho biết Riyadh nhận định thỏa thuận “liên quan đến eo biển Hormuz và cuối cùng là phi hạt nhân hóa Iran” đang đến gần.

Trong khi đó, các nhà ngoại giao Iran cho biết Tehran đang tiến gần đến một thỏa thuận mới với Oman về cách thức quản lý hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Thỏa thuận này được xem là yếu tố then chốt để ngăn xung đột Mỹ - Iran tiếp tục leo thang.

Tại cuộc họp nội các hôm Chủ nhật, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết đàm phán với Oman “đang ở giai đoạn cuối”. Oman có lãnh hải nằm trong eo biển Hormuz và giữ vai trò quan trọng đối với hoạt động hàng hải qua tuyến đường này.

Tuy nhiên, vào thứ Hai, ông Baghaei nhấn mạnh rằng chỉ riêng một thỏa thuận giữa Iran và Oman vẫn “không đủ” để bảo đảm an toàn cho tàu thuyền.

“Chừng nào Mỹ còn duy trì phong tỏa hải quân đối với Iran và tiếp tục các hành động gây hấn quân sự, tình hình tại eo biển Hormuz chắc chắn sẽ không thay đổi”, ông Baghaei nói.

Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, các cuộc thương lượng hiện nay diễn ra giữa hai quốc gia ven biển, trong khi những nước khác có thể đóng “vai trò mang tính xây dựng hoặc phá hoại” đối với tiến trình này.

“Các vấn đề giữa Iran và Mỹ sẽ được giải quyết ở giai đoạn sau”, ông Baghaei cho biết.

BẾ TẮC VỀ QUYỀN KIỂM SOÁT EO BIỂN HORMUZ

Theo tờ báo Financial Times, việc Iran và Oman chưa thể đạt thỏa thuận cho phép tàu thuyền nối lại hành trình qua eo biển Hormuz đang cản trở nỗ lực của các bên trung gian nhằm khôi phục bản ghi nhớ ngày 17/6 giữa Washington và Tehran, qua đó ngăn xung đột leo thang.

Theo bản ghi nhớ này, Mỹ và Iran nhất trí gia hạn thêm 60 ngày đối với lệnh ngừng bắn được thiết lập từ tháng 4. Hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz cũng sẽ từng bước trở lại mức trước chiến tranh. Sau đó, hai bên dự kiến bắt đầu đàm phán về một thỏa thuận cuối cùng nhằm chấm dứt xung đột.

Tuy nhiên, thỏa thuận đổ vỡ sau khi Iran tấn công các tàu đi theo tuyến phía Nam của eo biển Hormuz, chạy dọc bờ biển Oman. Tehran cho rằng những con tàu này đã đi vào tuyến thủy không được phép. Iran muốn tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz, coi điểm nghẽn chiến lược này là đòn bẩy chủ chốt trong quan hệ với Mỹ.

Mỹ sau đó đáp trả bằng các cuộc không kích nhằm vào Iran. Lực lượng Iran trả đũa bằng cách phóng tên lửa và máy bay không người lái vào các căn cứ trên khắp khu vực có quân đội Mỹ đồn trú hoặc sử dụng.

Giao tranh tạm thời lắng xuống khi các bên tăng cường nỗ lực ngoại giao nhằm khôi phục bản ghi nhớ. Oman cũng đàm phán với Iran để tìm kiếm một thỏa thuận tạm thời, cho phép hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz được nối lại.

Tuy nhiên, tiến trình thương lượng hầu như không đạt được kết quả. Iran muốn duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz, trong khi Oman không muốn nhượng bộ về chủ quyền đối với lãnh thổ và vùng biển liên quan.

Hôm Chủ nhật, ông Baghaei cho biết Iran và Oman sẽ thống nhất một “tuyến thủy mới”, khác với những tuyến hàng hải được sử dụng trước đây. Ông khẳng định Tehran sẽ không cho phép tàu thuyền sử dụng tuyến phía Nam vì tuyến này “không an toàn và gây tổn hại đến an ninh cũng như lợi ích quốc gia của Iran”.

Trước việc các nỗ lực mở lại eo biển Hormuz liên tục thất bại, ông Trump ngày càng mất kiên nhẫn và gia tăng đe dọa tiến hành một đợt tấn công mới nhằm vào Iran.

Trong nỗ lực ngăn căng thẳng leo thang, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman đã điện đàm với ông Trump, nhấn mạnh “tầm quan trọng của việc thực hiện mọi nỗ lực có thể nhằm hạ nhiệt tình hình, qua đó mở đường cho các giải pháp ngoại giao”.

Các nước trong khu vực còn lo ngại xung đột tái bùng phát có thể khiến lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tìm cách đóng cửa eo biển Bab al-Mandab, trong bối cảnh nhóm này gia tăng đối đầu với Saudi Arabia. Đây là tuyến hàng hải chiến lược nối Biển Đỏ với vịnh Aden và Ấn Độ Dương.

Hôm Chủ nhật, 7 quốc gia thuộc OPEC+, do Saudi Arabia và Nga dẫn đầu, kêu gọi giảm leo thang các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng. Các nước nhấn mạnh việc mở lại các tuyến đường biển có ý nghĩa thiết yếu đối với thị trường thế giới.

Việc Iran gần như phong tỏa eo biển Hormuz kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu tấn công nước này vào ngày 28/2 đã gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.