Trong những năm qua, "đô thị ma" đã trở thành một khái niệm quen thuộc ở Trung Quốc...

Những thành phố này, với các tòa nhà cao tầng và cơ sở hạ tầng hiện đại nhưng lại thiếu vắng cư dân, là biểu tượng cho sự phát triển quá mức và những thách thức kinh tế mà Trung Quốc đang phải đối mặt.

Nhưng theo tờ báo Financial Times, nhiều người trẻ Trung Quốc đang tìm thấy cuộc sống mà họ yêu thích ở những đô thị như vậy.

Từ ban công của khu dân cư Prosperous Lakeside Mansion, cư dân có thể nhìn về phía Nam hướng tới Vịnh Daya của Trung Quốc hoặc ngắm nhìn những ngọn đồi xanh tươi quanh Huizhou, một thành phố với 6 triệu dân gần Hồng Kông. Tuy nhiên, đối với Ruby Chen, sức hút của khu phức hợp cao tầng này nằm ở một đặc điểm khác: sự vắng vẻ. Giá thuê nhà ở đây rẻ và không giống như các thành phố lớn của Trung Quốc, nơi này không bao giờ quá đông đúc.

Chen, một giáo viên tiếng Anh trực tuyến, cho biết: "Bạn có nhiều lựa chọn ở đây vì có rất nhiều nhà trống. Nếu tôi thuê một căn nhà ở đây rồi lại không thích, tôi có thể chọn chuyển đến một căn khác”.

Chen là một trong số những người dân đô thị đang biến hậu quả của cơn sốt bất động sản kéo dài hàng thập kỷ của Trung Quốc - cuộc bùng nổ xây dựng lớn nhất trong lịch sử - thành một phong cách sống mới mà người Trung Quốc gọi là "cuộc sống thành phố ma". Chen cho biết căn hộ cô thuê lúc đầu có giá 1 triệu nhân dân tệ nhưng giờ chỉ bán được với giá một nửa. Cô trả 1.300 nhân dân tệ (190 USD) tiền thuê mỗi tháng, chỉ bằng một phần nhỏ so với giá thuê nhà ở các thành phố lớn.

Mỗi ngày, Chen nấu bữa sáng thong thả và có thể chơi trò chơi điện tử với bạn trai, một luật sư cũng có thể làm việc trực tuyến. Nếu có game mới, họ sẽ dành cả ngày để chơi. "Tôi đọc sách, và gần đây tôi đã mua một chiếc máy may, tôi đang học cách may quần áo cho mình”, Chen nói.

Căn hộ mà Chen thuê nằm trong Prosperous Lakeside Mansion, tên tiếng Trung là Rongsheng Yuhu Guandi, được hoàn thành vào năm 2021, đúng một năm sau khi Bắc Kinh bắt đầu làm xẹp bong bóng nhà đất kéo dài hàng thập kỷ bằng cách hạn chế hoạt động vay nợ của doanh nghiệp bất động sản.

Giống như nhiều doanh nghiệp địa ốc Trung Quốc khác, chủ đầu tư dự án Prosperous Lakeside Mansion, công ty RiseSun Real Estate Development, đã rơi vào tình trạng phải tái cấu trúc nợ khi giá nhà ở Trung Quốc bắt đầu giảm. Đến nay, cuộc khủng hoảng bất động sản này đã cuốn phăng khoảng 100 nghìn tỷ nhân dân tệ (15 nghìn tỷ USD) giá trị tài sản.

Triển vọng phục hồi thị trường bất động sản ở các thành phố nhỏ hơn như Huizhou là rất mong manh.

Các đô thị hạng nhất của Trung Quốc như Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu và Thẩm Quyến có triển vọng phục hồi bất động sản tốt hơn do thu hút một lực lượng lớn lao động trình độ cao làm việc trong các ngành công nghiệp công nghệ cao.

Trong khi đó, nhiều thành phố hạng 3 và hạng 4 của nước này đang ở tuyến đầu của cuộc khủng hoảng kép do tình trạng xây dựng quá mức và suy giảm dân số của Trung Quốc. Các thành phố này đã xây dựng quá nhiều, quá nhanh và hiện đang vật lộn để lấp đầy các dự án khổng lồ vốn được kỳ vọng sẽ đảm bảo tương lai phát triển kinh tế địa phương.

Chuyên gia Max Woodworth, từ Đại học Bang Ohio, một người đã nghiên cứu sâu rộng về khủng hoảng địa ốc Trung Quốc và từng sống ở một "thành phố ma" của nước này, nhận định: "Trung Quốc là một quốc gia lớn, có dân số đông, nhưng không đông đến thế”, ông nói về số dân cần thiết để lấp đầy các đô thị đã xây của nước này. Cuộc khủng hoảng dân số là "một yếu tố làm trầm trọng thêm" vấn đề phát sinh từ hoạt động xây dựng không được kiểm soát trong nhiều năm - ông nói.

Chính quyền các địa phương ở Trung Quốc đã phê duyệt các dự án bất động sản trong nhiều thập kỷ dựa trên kỳ vọng "cứ xây dựng và sẽ có người đến ở” - theo ông Woodworth. Nguyên tắc này được áp dụng cho cả những nơi xa xôi như Nội Mông và tỉnh Hà Nam ở miền Trung của Trung Quốc. Các địa phương đã dựa vào các dự án để tạo ra tăng trưởng kinh tế và doanh thu thuế ngoạn mục, còn người mua coi nhà là khoản đầu tư hơn là nơi ở.

Ở đỉnh cao, ngành bất động sản ở Trung Quốc đóng góp khoảng 25% tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) và bất động sản chiếm 60% tài sản hộ gia đình ở nước này. Nhưng sau năm 2021, sự tăng trưởng đó đã sụp đổ. Giá trị bán nhà mới của 100 nhà phát triển bất động sản hàng đầu giảm 72,7% trong thời gian từ năm 2021 đến 2025 và giảm 19,7% so với cùng kỳ năm trước trong 4 tháng đầu năm nay, theo dữ liệu từ ngân hàng Nomura.

Theo ngân hàng Goldman Sachs, Trung Quốc đang có một một lượng lớn hàng tồn kho các dự án nhà ở "có thể bán được". Bên cạnh đó là các dự án vẫn đang được xây dựng nhưng chưa sẵn sàng để bán và đất được quy hoạch cho phát triển nhà ở. Gộp chung lại, con số lên tới khoảng 70 triệu đơn vị nhà ở tại thời điểm năm 2023.

Ngoài ra, còn có "nguồn cung bóng tối" - theo cách gọi của các nhà phân tích - là các căn hộ đã bán trong những năm trước nhưng bị bỏ trống hoặc giữ để đầu tư, lên tới 90-100 triệu đơn vị nhà khác, theo Goldman Sachs. Con số này lớn gấp nhiều lần số 9 triệu giao dịch bán nhà mới ở Trung Quốc trong năm 2023, cho thấy lượng nhà tồn đọng ở một số thành phố nhỏ hơn có thể không bao giờ được giải quyết.

Đáng chú ý, không có ước tính chính thức nào về tỷ lệ nhà bị bỏ trống ở Trung Quốc. Năm 2022, nền tảng giao dịch bất động sản Beike ước tính tỷ lệ này lên tới 20% nhưng sau đó đột ngột rút lại dữ liệu và xin lỗi.

Ông Qiu Baoxing, nguyên Thứ trưởng Bộ Nhà ở Trung Quốc, cho biết tại một diễn đàn vào năm 2022 rằng tỷ lệ nhà ở bỏ trống của Trung Quốc đã lên tới 15% trên toàn quốc và 25-30% ở một số tỉnh, vượt xa tiêu chuẩn quốc tế 5%. Năm 2016, hãng thông tấn Tân Hoa Xã ước tính rằng các chính quyền các địa phương đang lên kế hoạch cho hơn 3.500 thị trấn và quận mới có khả năng chứa 3,4 tỷ người, gần gấp hai lần rưỡi dân số 1,4 tỷ của cả nước.

Sự phát triển này xung đột với tình trạng suy giảm dân số của Trung Quốc. Năm ngoái, nước này báo cáo có 7,92 triệu trẻ sơ sinh được sinh ra, con số thấp nhất kể từ năm 1949.

Đối với nhiều người, những đô thị vắng bóng người này đại diện cho sự lãng phí lớn, song đối với những người như Ruby Chen, “thành phố ma” mang lại sự tự do. Chen không tự mô tả mình là "tangping", hay "nằm phẳng", biệt danh cho những người trẻ ở Trung Quốc đã từ bỏ lối sống áp lực cao. Nếu cô hoặc bạn trai cần công việc chính thức hơn, Hồng Kông và trung tâm công nghệ cao của Trung Quốc, Thẩm Quyến, chỉ cách đó 1-2 giờ đi xe. Nhưng hiện tại cô muốn tập trung nhiều hơn vào bản thân và sống cuộc sống tốt hơn.

Một số nhà phân tích tin rằng vấn đề xây dựng quá mức ở Trung Quốc có thể nghiêm trọng đến mức một khi Chính phủ nước này đã phân bổ một số lượng nhà ở dư thừa cho người thu nhập thấp thuê, hoặc dùng vào các mục đích khác, họ có thể phải phá bỏ số nhà dư thừa còn lại.

“Ở những nơi mà sự suy giảm dân số diễn ra nghiêm trọng và nhu cầu nhà ở giảm sút mang tính cấu trúc, phá bỏ số nhà tồn có thể sẽ là điều khó tránh”, ông Yi Fuxian - một chuyên gia về nhân khẩu học Trung Quốc thuộc Đại học Wisconsin-Madison - nhận xét với Financial Times.