Thẩm Quyến, trung tâm công nghệ phía Nam của Trung Quốc, đang tiên phong trong việc triển khai xe taxi không người lái (robotaxi) - một chính sách đưa thành phố này lên hàng đầu trong cuộc đua tự động hóa...

Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ này cũng đang gây ra mối lo mất việc đối với hàng trăm nghìn tài xế taxi.

Theo quy định mới, chính quyền sẽ cho phép các xe taxi tự động hoạt động từ ngày 1/7. Điều này đồng nghĩa rằng sinh kế của một lượng lớn tài xế taxi và dịch vụ gọi xe tại một trong những thành phố lớn nhất Trung Quốc trở nên bấp bênh. Trong số đó, có nhiều tài xế là những người từng bị ảnh hưởng bởi tự động hóa và việc chuyển dịch sản xuất ra nước ngoài từ các nhà máy từng là động lực cho sự phát triển kinh tế nhanh chóng của Trung Quốc.

Trao đổi với tờ báo Financial Times, một tài xế taxi họ Dai ở Thẩm Quyến, hiện đang làm việc cho ứng dụng gọi xe Didi, đặt câu hỏi về tương lai của những gia đình phụ thuộc vào hàng triệu tài xế taxi ở Trung Quốc.

Thẩm Quyến từng là một trong những địa phương đi đầu trong sự bùng nổ sản xuất ở miền Nam Trung Quốc, thu hút dòng lao động di cư trong những năm 1980 và 1990 đến một khu kinh tế đặc biệt, nơi sản xuất một khối lượng khổng lồ hàng hóa giá rẻ và đưa khu vực này trở nên nổi tiếng với danh hiệu "công xưởng của thế giới". Trong những thập kỷ sau đó, Thẩm Quyến đã chuyển mình sang công nghệ cao và phát triển thành một siêu đô thị, là nơi đặt trụ sở của các công ty công nghệ hàng đầu Trung Quốc như Huawei, Tencent, BYD và DJI, với quy mô nền kinh tế hiện đã vượt qua cả Hồng Kông - đặc khu hành chính nằm kế bên.

Về phần mình, ngành taxi đã trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế tự do khổng lồ của Trung Quốc, khi tăng trưởng kinh tế chậm lại và một số lượng lớn lao động nhập cư bị đẩy ra khỏi sản xuất truyền thống. Trung Quốc ước tính có khoảng 320 triệu lao động linh hoạt, bao gồm tài xế dịch vụ gọi xe và giao hàng, cùng một số lượng công nhân sản xuất và xây dựng.

Tuy nhiên, ngành này đang có dấu hiệu căng thẳng. Thẩm Quyến có gần 400.000 tài xế được cấp phép cung cấp dịch vụ taxi trên 26 nền tảng - theo cơ quan giao thông của thành phố. Tháng trước, cơ quan này đã cảnh báo rằng thị trường dịch vụ gọi xe "bão hòa" đang tạo ra trung bình chỉ hơn 13 chuyến đi mỗi ngày cho mỗi tài xế, ít hơn mức mà hầu hết tài xế cho rằng đủ để kiếm sống.

Quy định mới sẽ cho phép chính quyền Thẩm Quyến thúc đẩy sự phát triển "có trật tự" của các thử nghiệm, trình diễn và thí điểm thương mại xe taxi không người lái, trong các khu vực chọn lọc hoặc trên toàn thành phố. Các quy định này theo sau các dự án thí điểm xe taxi không người lái trong những năm gần đây của các nhà khai thác như Pony.ai và Baidu tại các khu vực chọn lọc.

Tuy nhiên, các tài xế, vốn đã phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng lớn trên đường phố để giành giật số lượng chuyến đi ít ỏi, lo ngại về tác động của việc thương mại hóa hoàn toàn xe taxi không người lái. Tài xế taxi Cheng Yonggang - người đã chuyển từ Trùng Khánh đến Thẩm Quyến gần 30 năm trước để làm việc trong các nhà máy, sau đó trở thành tài xế và đang phải đối mặt với sự cạnh tranh gia tăng từ các dịch vụ gọi xe khiến giá cước bị đẩy xuống thấp.

Ông Cheng, 53 tuổi, cho biết ông hiện làm việc 12 giờ mỗi ngày, kiếm được khoảng 11.000-12.000 nhân dân tệ (1.620-1.760 USD) mỗi tháng để nuôi sống bản thân và mẹ già. "Bất kỳ ai lái taxi hoặc dịch vụ gọi xe đều lo lắng về xe taxi không người lái. Công nghệ đó sẽ lấy đi công việc của chúng tôi”, ông nói.

Khi phóng viên của Financial Times đến thăm khu công nghệ Nam Sơn của Thẩm Quyến, nơi xe taxi không người lái đã hoạt động theo một chương trình thử nghiệm, giá cước xe tự động cao hơn so với nhà khai thác dịch vụ gọi xe rẻ nhất nhưng thấp hơn so với taxi truyền thống.

Việc triển khai xe taxi không người lái cũng phản ánh những căng thẳng đang nổi lên xung quanh một cuộc cách mạng tự động hóa mà các nhà hoạch định chính sách coi là giải pháp cho vấn đề dân số lão hóa của Trung Quốc. Liên hiệp quốc dự báo lực lượng lao động của nước này sẽ giảm từ 1 tỷ người trong thập kỷ trước xuống còn 300 triệu người vào năm 2100.

Trong khi một số robot đang được áp dụng cho các công việc sản xuất "bẩn, nguy hiểm và khó khăn" ngày càng không hấp dẫn đối với người lao động, "có một nguy cơ rất nghiêm trọng là tất cả những cỗ máy này sẽ chiếm lấy công việc của con người trong nền kinh tế dịch vụ tự do" - theo ông Jack Linzhou Xing, một nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học Harvard.

Pony.ai cho biết xe taxi không người lái của họ "không nhằm mục đích 'thay thế' tài xế con người một cách đột ngột hoặc toàn diện" mà để "bổ sung cho các hệ sinh thái di động hiện có". Công ty này cho biết thêm rằng xe taxi không người lái có thể làm việc nhiều giờ hơn và mang lại những chuyến đi êm ái và yên tĩnh hơn.

Mặc dù các nhà phân tích cho rằng việc triển khai sẽ diễn ra từ từ, các tài xế đã bày tỏ lo ngại về một tương lai mà họ sẽ phải cạnh tranh với xe taxi không người lái.

Zeng Liqiang, một tài xế cho dịch vụ cao cấp của Didi, lập luận rằng các phương tiện không người lái không thể sánh được với mức độ phục vụ của con người và cho biết một số khách hàng chưa sẵn sàng tin tưởng vào robot trên đường. "Một số người sẽ không dám đi vì công nghệ vẫn chưa đủ trưởng thành. Nhưng trong vài năm tới, ai mà biết được?" ông nói.