Quốc hội thảo luận sửa đổi ba đạo luật trọng yếu trong lĩnh vực tiền tệ - ngân hàng với mục tiêu tháo gỡ rào cản pháp lý, mở rộng dư địa điều hành và tiệm cận thông lệ quốc tế. Dù đồng thuận về yêu cầu đổi mới, nhiều đại biểu nhấn mạnh việc nới lỏng cơ chế phải đi kèm kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm không đánh đổi an toàn của hệ thống tài chính…

Tại phiên thảo luận toàn thể sáng 9/8 trong khuôn khổ Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội tập trung cho ý kiến về dự án luật sửa đổi ba đạo luật quan trọng trong lĩnh vực tiền tệ - ngân hàng, gồm Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Điểm chung là sự đồng thuận cao về yêu cầu sửa đổi nhằm tháo gỡ rào cản pháp lý, tăng dư địa điều hành và tiệm cận thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, nhiều đại biểu lưu ý việc mở rộng cơ chế cần đi kèm “hàng rào” kiểm soát rõ ràng để hạn chế rủi ro phát sinh, đặc biệt là trong lĩnh vực trái phiếu.

"Trong bối cảnh nhu cầu vốn lớn để phục vụ mục tiêu tăng trưởng, việc mở thêm dư địa cho các tổ chức tín dụng là cần thiết, nhưng phải đi kèm cơ chế giám sát chặt chẽ và lộ trình quay lại tuân thủ các chuẩn mực chung".

Một trong những nội dung thu hút nhiều trao đổi là quy định về sử dụng ngoại hối trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam. Đại biểu Lê Thị Thúy Sen (Hưng Yên) đề xuất tiếp cận theo hướng cân bằng giữa ổn định và linh hoạt.

Theo đó, nguyên tắc xuyên suốt là bảo đảm chủ quyền tiền tệ, hạn chế tình trạng đô la hóa và giữ vững kỷ cương quản lý; song song với đó là cho phép áp dụng linh hoạt trong một số trường hợp cụ thể để đáp ứng yêu cầu giao dịch, điều hành kinh tế và hội nhập quốc tế.

Từ quan điểm này, đại biểu kiến nghị luật chỉ nên quy định các nguyên tắc nền tảng, còn việc xác định trường hợp cụ thể nên giao cho Ngân hàng Nhà nước quyết định. Cách làm này được cho là vừa bảo đảm tính ổn định của khung pháp lý, vừa giúp cơ quan điều hành có thể phản ứng nhanh trước biến động thực tế.

“Cơ chế này trên thực tế không  mới, bởi đã được áp dụng từ năm 2013 theo Thông tư số 32, với 16 trường hợp đặc thù được phép sử dụng ngoại tệ. Do đó, việc không liệt kê chi tiết trong luật giúp tăng tính linh hoạt, trong khi các quy định cụ thể vẫn cập nhật kịp thời ở văn bản dưới luật”

Ở khía cạnh khác, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc (Đà Nẵng) đặt vấn đề về cách xử lý các giao dịch có yếu tố ngoại tệ trong thực tiễn. Theo đại biểu, cùng một dạng tranh chấp nhưng có trường hợp bị tuyên vô hiệu, có trường hợp lại được chuyển đổi sang đồng Việt Nam. Điều này đặt ra yêu cầu cần có quy định rõ ràng hơn để tránh cách hiểu khác nhau và giảm thiểu rủi ro pháp lý.

Giải trình nội dung này, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết dự thảo luật đã nâng các quy định về quản lý ngoại hối từ pháp lệnh lên luật, đặc biệt là các quy định liên quan đến quyền của người dân. Theo phương án đang được xây dựng, ngoài những trường hợp đã được quy định cụ thể trong luật, Ngân hàng Nhà nước sẽ có thẩm quyền hướng dẫn chi tiết các tình huống phát sinh.

Liên quan đến đề xuất cho phép áp dụng một số tỷ lệ an toàn khác so với quy định chung, nhiều đại biểu bày tỏ sự quan tâm do đây là nội dung có tác động trực tiếp đến an toàn hệ thống.

Đại biểu Lê Thị Thúy Sen cho rằng trong bối cảnh nhu cầu vốn lớn để phục vụ mục tiêu tăng trưởng, việc mở thêm dư địa cho các tổ chức tín dụng là cần thiết, nhưng phải đi kèm cơ chế giám sát chặt chẽ và lộ trình quay lại tuân thủ các chuẩn mực chung.

“Luật cần quy định cụ thể về nguyên tắc kiểm soát rủi ro, thẩm quyền quyết định, phạm vi và điều kiện áp dụng, cũng như cơ chế công khai, báo cáo và giám sát. Những kinh nghiệm trong xử lý ngân hàng yếu kém trước đây cho thấy việc nới lỏng điều kiện tín dụng luôn phải đi kèm yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống”.

Cùng quan điểm thận trọng, đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn ĐBQH Huế) đề nghị làm rõ nội hàm của khái niệm “tỷ lệ an toàn khác”. Đại biểu cảnh báo nếu quy định theo hướng nới lỏng mà thiếu tiêu chí cụ thể có thể dẫn đến nguy cơ hạ chuẩn, áp dụng tùy tiện hoặc phát sinh cạnh tranh không lành mạnh trên thị trường.

“Luật cần quy định cụ thể về nguyên tắc kiểm soát rủi ro, thẩm quyền quyết định, phạm vi và điều kiện áp dụng, cũng như cơ chế công khai, báo cáo và giám sát. Những kinh nghiệm trong xử lý ngân hàng yếu kém trước đây cho thấy việc nới lỏng điều kiện tín dụng luôn phải đi kèm yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống”, đại biểu Nguyễn Hải Nam nhấn mạnh.

Ở góc độ điều hành, đại biểu Nguyễn Thanh Tùng (TP.Hồ Chí Minh) cho rằng Ngân hàng Nhà nước cần được trao quyền linh hoạt nhất định, bởi đặc thù của lĩnh vực này là tác động nhanh và lan rộng. Theo đại biểu, việc điều chỉnh các chỉ tiêu chỉ nên mang tính cục bộ và vẫn phải giữ vững nguyên tắc an toàn chung.

Giải trình trước Quốc hội, Thống đốc Phạm Đức Ấn nhấn mạnh cơ chế áp dụng tỷ lệ khác không đồng nghĩa với việc nới lỏng quản lý. Việc xem xét sẽ được thực hiện trên cơ sở thận trọng, có chọn lọc và chỉ áp dụng với các tổ chức tín dụng đủ năng lực, nhằm phục vụ trực tiếp các mục tiêu phát triển kinh tế, đặc biệt là các dự án trọng điểm.

“Trong thực tế một ngân hàng có thể đồng thời đảm nhiệm nhiều vai trò vừa là nhà đầu tư, vừa là bên bảo lãnh thanh toán cũng như đại lý quản lý tài sản bảo đảm. Do đó cần xác định rõ địa vị pháp lý, quyền và nghĩa vụ của từng vai trò cũng như thứ tự ưu tiên khi xử lý tài sản bảo đảm, qua đó hạn chế xung đột lợi ích”.

Đối với thị trường trái phiếu, đề xuất cho phép ngân hàng thương mại tham gia với vai trò đại lý quản lý tài sản bảo đảm cũng nhận được nhiều ý kiến. Đại biểu Trần Hoàng Ngân (TP.Hồ Chí Minh) đánh giá đây là giải pháp cần thiết nhằm củng cố thị trường vốn và giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Dù vậy, đại biểu lưu ý cần phân định rõ ràng các vai trò của ngân hàng trong từng giao dịch bao gồm đại lý phát hành, bảo lãnh thanh toán và đại lý quản lý tài sản bảo đảm nhằm tránh gây hiểu nhầm cho nhà đầu tư, nhất là giữa hoạt động cung cấp dịch vụ và cam kết bảo lãnh thanh toán.

Về phía cơ quan soạn thảo, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho biết quy định này chủ yếu nhằm tạo hành lang pháp lý cho các ngân hàng được thực hiện các nghiệp vụ liên quan.

"Các điều kiện cụ thể, yêu cầu minh bạch và cơ chế kiểm soát sẽ tiếp tục được quy định chi tiết trong hệ thống văn bản hướng dẫn, bảo đảm hạn chế rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư", Thống đốc Ngân hàng Nhà nước nêu rõ.

Đáng chú ý, theo ông Phạm Đức Ấn, dự thảo luật đã được mở rộng phạm vi áp dụng sau khi tiếp thu ý kiến đại biểu, thay vì giới hạn ở trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ như đề xuất ban đầu. Tuy nhiên, việc triển khai sẽ đi kèm quy định chặt chẽ nhằm kiểm soát rủi ro, bảo đảm ổn định thị trường.