Ngành y tế xác định phát triển dược liệu không chỉ phục vụ chăm sóc sức khỏe, mà còn là hướng đi quan trọng để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa, nâng cao giá trị kinh tế và phát huy lợi thế y dược cổ truyền…

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1250/QĐ-TTg về việc ban hành Kế hoạch thực hiện Thông báo số 68-TB/VPTW của Văn phòng Trung ương Đảng về kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế về phát triển ngành y học cổ truyền Việt Nam.

TIỀM NĂNG TỪ NGUỒN DƯỢC LIỆU ĐA DẠNG

Một trong những nhiệm vụ quan trọng được nhấn mạnh để phát huy giá trị của y học cổ truyền Việt Nam là phát triển dược liệu và công nghiệp dược liệu trở thành ngành kinh tế chiến lược quốc gia.

Kế hoạch yêu cầu bảo tồn, khai thác hiệu quả và phát triển bền vững nguồn tài nguyên dược liệu quý của Việt Nam. Phát triển các vùng trồng dược liệu có giá trị cao đạt tiêu chuẩn GACP (ưu tiên tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi gắn với tạo sinh kế, giảm nghèo bền vững, bảo tồn đa dạng sinh học và phát huy tri thức bản địa của đồng bào dân tộc thiểu số), tiến tới tự chủ nguồn nguyên liệu dược liệu, khắc phục tình trạng phụ thuộc nhập khẩu.

Đồng thời, phát triển đồng bộ chuỗi giá trị dược liệu từ giống, vùng trồng, tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc đến chiết xuất, bào chế, chế biến sâu, sản xuất, xây dựng thương hiệu và xuất khẩu.

Kiểm soát chặt chẽ chất lượng, khắc phục tình trạng dược liệu giả, kém chất lượng. Tăng cường công tác xây dựng tiêu chuẩn chất lượng của dược liệu, vị thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền, chú trọng dược liệu có nguồn gốc tại Việt Nam.

Kế hoạch cũng nhấn mạnh việc thu hút đầu tư phát triển công nghiệp dược liệu, sản xuất thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu; thu hút đầu tư các dự án công nghiệp hóa dược từ nguồn nguyên liệu dược liệu theo chuỗi giá trị từ nuôi trồng, chế biến sâu đến sản xuất thuốc có sự kết hợp của 4 nhà.

Theo Bộ Y tế, Việt Nam là quốc gia có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú và đa dạng, với nhiều loài quý hiếm, đặc hữu, có giá trị cao về y học và kinh tế.

Theo Danh mục cây thuốc Việt Nam, hiện cả nước có hơn 5.100 loài thực vật, 408 loài động vật và 75 loại khoáng vật được sử dụng làm thuốc. Đây được xem là nguồn tài nguyên quý giá, là lợi thế đặc biệt quan trọng để phát triển y học cổ truyền, công nghiệp dược và kinh tế sinh học của đất nước.

Cùng với tiềm năng rất lớn, lĩnh vực dược liệu của Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Chẳng hạn, việc nuôi trồng, khai thác dược liệu còn nhỏ lẻ, phân tán; chất lượng dược liệu chưa đồng đều; công nghệ sơ chế, chế biến sâu còn hạn chế; chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ chưa bền vững; năng lực cạnh tranh của sản phẩm dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế chưa tương xứng với tiềm năng.

Bên cạnh đó, nhiều loài dược liệu quý đang đứng trước nguy cơ suy giảm nguồn gen. Công tác nghiên cứu khoa học, phát triển giống, ứng dụng công nghệ cao trong nuôi trồng, bảo quản và chế biến vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc xây dựng thương hiệu quốc gia cho dược liệu Việt Nam cũng cần được đầu tư mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

PHÁT TRIỂN NGÀNH DƯỢC LIỆU GẮN VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ

Trong những năm qua, Đảng, Nhà nước và Chính phủ đã đặc biệt quan tâm ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển dược liệu và y học cổ truyền. Nổi bật là Quyết định số 376/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp dược, dược liệu sản xuất trong nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 72-NQ/TW và Chỉ thị số 25/CT-TTg về phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam trong giai đoạn mới.

Đặc biệt, việc đưa nội dung phát triển dược liệu vào các Chương trình mục tiêu quốc gia đã thể hiện rõ quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong phát triển ngành dược liệu gắn với giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống người dân.

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, để ngành dược liệu Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và hiệu quả, cần có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị; sự phối hợp chặt chẽ giữa các Bộ, ngành, địa phương; sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, các nhà khoa học và người dân.

Theo định hướng của Bộ Y tế, thời gian tới sẽ tập trung hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến lĩnh vực dược liệu theo hướng đồng bộ, thống nhất, trọng tâm là Luật Y dược cổ truyền.

Cùng với đó, tăng cường đầu tư cho công tác điều tra, bảo tồn tài nguyên dược liệu; xây dựng các vùng trồng đạt tiêu chuẩn GACP-WHO; xây dựng và ban hành tiêu chuẩn quốc gia đối với dược liệu, vị thuốc cổ truyền và thuốc cổ truyền.

Bộ Y tế cũng xác định cần nâng cao năng lực cho hệ thống kiểm nghiệm từ Trung ương đến địa phương nhằm kiểm soát chặt chẽ chất lượng dược liệu; đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư, hỗ trợ người dân về kỹ thuật, giống, tiêu chuẩn chất lượng và xây dựng đầu ra ổn định để từng bước hình thành các vùng dược liệu hàng hóa quy mô lớn.

Ngành y tế cũng sẽ xây dựng chương trình phát triển sản phẩm quốc gia về dược liệu; tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quản lý, nghiên cứu và phát triển dược liệu. Một trong những nhiệm vụ quan trọng nữa được đặt ra là triển khai nội dung "Hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý" thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035.