Thỏa thuận phối hợp tiền tệ mới giữa Mỹ và Nhật Bản, trong đó FIMA Repo là một công cụ hỗ trợ, đang được ví như một Thỏa thuận Plaza mới nhằm vực dậy đồng yên...

Ngày 31/7, Mỹ và Nhật Bản phối hợp can thiệp thị trường ngoại hối để hỗ trợ đồng yên, nhưng đồng yên sau đó đã mất khoảng một nửa mức tăng đạt được so với USD. Dù vậy, giới chức Nhật Bản vẫn quyết tâm bảo vệ đồng tiền và được cho là sẵn sàng can thiệp trở lại.

THỎA THUẬN PLAZA MỚI

Tokyo hiện có thêm Cơ chế Repo dành cho các cơ quan tiền tệ nước ngoài và quốc tế (FIMA Repo Facility), một công cụ cung cấp USD được Fed thiết lập trong thời kỳ đại dịch Covid-19.

FIMA Repo là một thỏa thuận mua lại, theo đó BOJ có thể tạm thời chuyển trái phiếu Kho bạc Mỹ cho Fed để vay USD, sau đó hoàn trả tiền và nhận lại số trái phiếu này. Nhờ đó, Nhật Bản có thể sử dụng một phần trong hơn 1 nghìn tỷ USD trái phiếu kho bạc Mỹ đang nắm giữ làm tài sản bảo đảm để nhanh chóng huy động USD phục vụ can thiệp tỷ giá.

Theo giới quan sát, công cụ này giúp Nhật Bản chủ động hơn về nguồn đôla và có thể can thiệp sớm hơn nhiều, thay vì chờ tỷ giá chạm 162,8 yên đổi 1 USD - ngưỡng kích hoạt đợt can thiệp gần nhất.

Cơ chế này được Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố ngày 3/8 và nhận được sự ủng hộ công khai của Tổng thống Donald Trump. Các nhà phân tích và hoạch định chính sách Nhật Bản ví thỏa thuận này với Thỏa thuận Plaza năm 1985, khi Nhóm 5 nước công nghiệp phát triển (G5) gồm Mỹ, Nhật Bản, Tây Đức (nay là Đức), Anh và Pháp phối hợp chính sách để ổn định đồng USD.

Thỏa thuận phối hợp tiền tệ mới giữa Mỹ và Nhật Bản, trong đó FIMA Repo được sử dụng để hỗ trợ đồng yên, được Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố ngày 3/8 và nhận được sự ủng hộ công khai của Tổng thống Donald Trump.

Các nhà phân tích và hoạch định chính sách Nhật Bản ví thỏa thuận này với Thỏa thuận Plaza năm 1985, khi Nhóm 5 nước công nghiệp phát triển (G5), gồm Mỹ, Nhật Bản, Tây Đức, Anh và Pháp, phối hợp chính sách để làm giảm giá đồng đôla sau một thời gian tăng quá mạnh.

Khái niệm “một Thỏa thuận Plaza mới” không chỉ là phép so sánh của giới phân tích, mà còn có thể trở thành phương án hành động của Tokyo nếu cần thiết.

CUỘC CHIẾN NHẬT BẢN KHÔNG THỂ ĐỂ THUA

Nếu không ngăn được đà giảm của đồng yên, Nhật Bản có thể đối mặt với một làn sóng bán tháo mới, đẩy tỷ giá lên 170, thậm chí 180 yên đổi 1 đôla - những mức chưa từng xuất hiện trong 4 thập kỷ qua.

Đồng yên mất giá sâu sẽ tiếp tục đẩy chi phí nhập khẩu lên cao và làm gia tăng sự bất mãn của công chúng Nhật Bản đối với chính phủ Thủ tướng Sanae Takaichi. Nếu lạm phát tăng tốc và kéo theo làn sóng bán tháo trái phiếu chính phủ Nhật Bản, những biến động này còn có thể lan sang các thị trường nợ quốc tế, trong đó có thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ.

“Đợt can thiệp chung đã đạt được một số kết quả, nhưng tôi cho rằng vẫn chưa thể gọi là thành công. Cuộc chiến vẫn chưa kết thúc”, ông Joseph Kraft, Giám đốc điều hành công ty tư vấn đầu tư Rorschach Advisory và Phó hiệu trưởng Đại học Quốc tế Tokyo, nhận định với tờ báo Nikkei Asia.

Giới đầu cơ hiện đặt cược rằng áp lực lên đồng yên sẽ buộc BOJ tăng lãi suất chính sách thêm 0,25 điểm phần trăm, lên 1,25%, tại cuộc họp ngày 17–18/9. Thị trường hợp đồng tương lai hiện phản ánh xác suất 100% BOJ sẽ nâng lãi suất 0,25 điểm phần trăm muộn nhất vào cuộc họp ngày 29–30/10.

“Tôi cho rằng nhà chức trách sẽ can thiệp trở lại khi tỷ giá bước vào vùng 160 yên đổi 1 USD. Chúng ta sẽ phải chờ xem”, ông Kraft dự báo.

Hiệu quả của công cụ có tên Cơ chế Repo dành cho các cơ quan tiền tệ nước ngoài và quốc tế (FIMA Repo Facility) do Fed thiết lập vẫn cần được kiểm chứng. Theo ông Kraft, câu hỏi quan trọng là liệu các quỹ đầu cơ có dám đối đầu với Fed và Bộ Tài chính Mỹ bằng cách tiếp tục thử thách ngưỡng chịu đựng của tỷ giá USD-yên hay không.

Đợt can thiệp chung đã lập tức khiến giới đầu cơ đóng các vị thế đặt cược đồng yên giảm giá. Theo số liệu của Ủy ban Giao dịch hàng hóa tương lai Mỹ (CFTC), lượng vị thế bán khống đồng yên do các nhà giao dịch phi thương mại, bao gồm các quỹ đầu cơ, nắm giữ đã giảm 73% trong tuần kết thúc ngày 4/8.

Dữ liệu từ các công ty môi giới ngoại hối lớn của Nhật Bản cũng cho thấy nhà đầu tư cá nhân đã nhanh chóng chuyển từ bán ròng sang mua ròng đồng yên.

Dù vậy, áp lực giảm giá đối với đồng yên vẫn chưa chấm dứt. Doanh nghiệp và nhà đầu tư Nhật Bản tiếp tục tích trữ USD để đầu tư ra nước ngoài vì tin rằng các thị trường quốc tế, đặc biệt là Mỹ, có thể mang lại lợi suất cao hơn thị trường trong nước.

Trong tuần đầu tháng 8, hãng bia Kirin công bố thương vụ mua một nhà sản xuất vitamin của Canada với giá 1,3 tỷ USD. Cùng thời gian, tập đoàn năng lượng Eneos cũng thông báo mua lại nhà sản xuất hóa chất TPC của bang Texas trong một thương vụ có quy mô tương đương.

Trong tháng 7, nhà đầu tư cá nhân Nhật Bản rót khoảng 17 tỷ USD vào các quỹ đầu tư cổ phiếu, mức cao thứ hai từng được ghi nhận trong một tháng. Khoảng 64% số tiền này chảy vào các quỹ cổ phiếu quốc tế, trong khi chỉ 23% được đầu tư tại thị trường trong nước.

FIMA REPO LÀM TĂNG SỨC MẠNH CAN THIỆP

Theo ông Shigeto Nagai, trưởng bộ phận kinh tế Nhật Bản tại Oxford Economics, FIMA Repo được thiết kế để làm tăng chi phí của những nhà đầu tư đặt cược đồng yên sẽ tiếp tục mất giá. Cơ chế này giúp BOJ, cơ quan thay mặt Bộ Tài chính Nhật Bản can thiệp thị trường ngoại hối, huy động USD nhanh chóng và linh hoạt hơn.

Trước đây, để tích lũy USD phục vụ can thiệp, Nhật Bản có thể phải trì hoãn mua trái phiếu kho bạc Mỹ và giữ lại tiền mặt. Với FIMA Repo, BOJ có thể vay USD trực tiếp từ Fed bằng cách dùng số trái phiếu kho bạc Mỹ đang nắm giữ làm tài sản bảo đảm.

Các khoản vay có thời hạn tối đa 7 ngày và có thể được gia hạn, giúp nhà chức trách chủ động hơn trong việc hoàn trả. Cơ chế này cũng khiến thị trường khó phát hiện nhà chức trách đang chuẩn bị can thiệp.

Tuy nhiên, FIMA Repo không phải là một giải pháp lâu dài.

“Các khoản vay không thể được gia hạn mãi mãi”, ông Tomoyuki Fukumoto, Giáo sư kinh tế tại Đại học Kinh tế Osaka và cựu Vụ trưởng Vụ Quốc tế của BOJ, nhận định.

Cuối cùng, Nhật Bản vẫn phải hoàn trả số USD đã vay. Điều này có thể buộc nước này bán ít nhất một phần trong số 1,1 nghìn tỷ USD trái phiếu kho bạc Mỹ đang nắm giữ.

Về lâu dài, một đồng tiền ổn định đòi hỏi mặt bằng lãi suất trong nước phải đủ sức cạnh tranh với các nền kinh tế lớn khác. Tuy nhiên, tỷ giá còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như dòng chảy thương mại và niềm tin của thị trường vào đồng tiền.

BOJ chỉ muốn tiếp tục tăng lãi suất khi xuất hiện “lạm phát bền vững”, tức giá cả tăng nhờ tiền lương và nhu cầu trong nước, thay vì do đồng yên suy yếu hoặc các cú sốc nguồn cung từ bên ngoài.

Trong năm 2024 và 2025, tiền lương danh nghĩa tại Nhật Bản tăng hơn 2% so với cùng kỳ năm trước, cải thiện đáng kể so với tình trạng hầu như không tăng trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, mức tăng lương vẫn thấp hơn tỷ lệ lạm phát khoảng 3%.

Trong khi đó, lợi nhuận doanh nghiệp tăng nhanh hơn tiền lương, một phần nhờ đồng yên yếu, khiến tỷ trọng thu nhập của người lao động trong nền kinh tế giảm xuống.

Tiền lương thực tế trì trệ đã ảnh hưởng đến tiêu dùng cá nhân và khiến áp lực lạm phát từ nhu cầu trong nước vẫn yếu, đặc biệt trong lĩnh vực dịch vụ. Nói cách khác, khi thu nhập không theo kịp giá cả, người dân hạn chế chi tiêu, qua đó làm suy yếu chính loại lạm phát mà BOJ đang chờ đợi.

“Tiền lương đang tăng với tốc độ nhanh nhất trong nhiều thập kỷ, nhưng vẫn không theo kịp lạm phát”, ông Nagai nhận xét. Theo ông, đợt đàm phán tiền lương năm tới nhiều khả năng cũng không tạo ra thay đổi đáng kể. Vì vậy, Nhật Bản khó sớm đạt được mức tăng lương đủ mạnh để tạo ra lạm phát bền vững mà BOJ mong muốn.

Ông Nagai cho rằng BOJ sẽ không vội tăng lãi suất trong tháng 9, bởi thắt chặt tiền tệ chưa chắc là lựa chọn phù hợp với một nền kinh tế đang đồng thời đối mặt với tăng trưởng trì trệ và lạm phát dai dẳng.

Về dài hạn, Thủ tướng Takaichi đặt kỳ vọng vào kế hoạch đầu tư 370 nghìn tỷ yên, tương đương 2,3 nghìn tỷ USD, từ nguồn vốn chính phủ và tư nhân trong 14 năm tới. Số tiền này sẽ được tập trung vào những lĩnh vực mà Nhật Bản có lợi thế.

Theo giáo sư Fukumoto, thành công của kế hoạch phụ thuộc vào việc các khoản đầu tư có giúp doanh nghiệp Nhật Bản tạo ra những sản phẩm giá trị cao, đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu hay không.

“Không có giải pháp thần kỳ. Cách duy nhất để giải quyết vấn đề một cách lâu dài là tạo ra nhiều giá trị hơn”, ông Fukumoto nói.