Ngành mía đường Việt Nam khép lại niên vụ 2025-2026 với sản lượng gần 1,3 triệu tấn đường, nhưng lại đối mặt nghịch lý khi giá đường trong nước xuống mức thấp nhất ba năm và thấp nhất khu vực. Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, đường nhập lậu, đường không rõ nguồn gốc cùng đường lỏng HFCS tiếp tục gây sức ép, khiến tiêu thụ đường sản xuất từ mía gặp nhiều khó khăn...

Theo báo cáo mới nhất của Hiệp hội Mía đường Việt Nam, đến cuối tháng 6/2026, ngành đường Việt Nam đã bước vào giai đoạn cuối của vụ ép 2025-2026. Phần lớn các nhà máy đã kết thúc vụ ép, chỉ còn một số nhà máy khu vực miền Trung - Tây Nguyên tiếp tục hoạt động do vào vụ muộn.

Lũy kế từ đầu vụ, toàn ngành đã ép khoảng 13,3 triệu tấn mía và sản xuất khoảng 1,298 triệu tấn đường các loại. Đây là mức sản lượng tương đối ổn định, phản ánh năng lực sản xuất của ngành vẫn được duy trì. Tuy nhiên, trái ngược với kết quả sản xuất, thị trường tiêu thụ lại diễn biến theo chiều hướng bất lợi.

GIÁ ĐƯỜNG TẠI VIỆT NAM THẤP NHẤT KHU VỰC

Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho biết nguồn cung trên thị trường hiện rất dồi dào, bao gồm đường sản xuất từ mía trong nước, đường nhập khẩu từ các nước ASEAN và lượng đường nhập lậu. Nguồn cung lớn khiến giá đường trong nước tiếp tục giảm và đang ở mức thấp nhất trong ba năm gần đây.

Đáng chú ý, lượng tiêu thụ đường sản xuất từ mía trong tháng 6/2026 đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm. Mặc dù đường sản xuất trong nước có chất lượng tốt và giá bán cạnh tranh, việc tiêu thụ vẫn rất khó khăn. Nguyên nhân không chỉ xuất phát từ tình trạng dư cung mà còn do thị trường bị chi phối bởi đường nhập lậu và đường không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Về giá đường tại ba thị trường lớn gồm Hà Nội, miền Trung và TP. Hồ Chí Minh gần như đi ngang trong suốt tháng 6/2026. Cụ thể, giá đường kính trắng phổ biến dao động khoảng 15.600-16.200 đồng/kg, trong khi đường tinh luyện ở mức khoảng 16.900-17.200 đồng/kg.

Một điểm đáng chú ý trong báo cáo là so sánh giá đường giữa Việt Nam và các nước trong khu vực. Theo quy đổi của Hiệp hội Mía đường Việt Nam, giá đường bình quân tại Việt Nam chỉ khoảng 16.505 đồng/kg. Trong khi đó, giá đường tại Philippines đạt khoảng 27.315 đồng/kg, tương đương 165% giá của Việt Nam; Indonesia khoảng 26.946 đồng/kg, tương đương 163%; còn Trung Quốc khoảng 19.646 đồng/kg, tương đương 119%. Như vậy, Việt Nam hiện là quốc gia có giá đường thấp nhất trong nhóm các nước sản xuất đường lớn trong khu vực.

Trong khi giá đường nội địa giảm sâu, thị trường thế giới lại có diễn biến trái chiều. Theo thông tin của Tổ chức Đường quốc tế (ISO), nửa đầu tháng 6 giá đường thô và đường trắng trên thị trường kỳ hạn giảm do giá dầu thế giới đi xuống trong bối cảnh căng thẳng giữa Hoa Kỳ và Iran có dấu hiệu hạ nhiệt. Tuy nhiên, nửa cuối tháng 6, giá đường trắng phục hồi nhờ nguồn cung tại Liên minh châu Âu giảm, cán cân cung - cầu tại Ấn Độ thắt chặt, cùng tác động của hiện tượng El Niño và những bất ổn tại Trung Đông.

Bình quân trong tháng 6, chỉ số giá đường thô ISA giảm xuống còn 13,9 cent/pound, thấp hơn đáng kể so với tháng trước. Ngược lại, giá đường trắng theo chỉ số ISO tăng lên khoảng 456 USD/tấn.

ĐƯỜNG NHẬP LẬU TIẾP TỤC GÂY SỨC ÉP

Lý giải nguyên nhân lớn nhất khiến đường sản xuất trong nước gặp khó, Hiệp hội Mía đường Việt Nam, cho biết không chỉ đến từ nguồn cung lớn mà còn từ hoạt động buôn lậu và gian lận thương mại.

Báo cáo nêu rõ, đường nhập lậu, đường không rõ nguồn gốc xuất xứ vẫn chiếm lĩnh thị trường. Hoạt động mua bán chủ yếu thực hiện bằng tiền mặt, không xuất hóa đơn nhằm che giấu doanh thu và trốn thuế, tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu bình đẳng đối với các doanh nghiệp sản xuất đường từ mía.

Trong tháng 6, lực lượng chức năng tại Quảng Trị đã phát hiện liên tiếp ba vụ vận chuyển đường kính trắng không rõ nguồn gốc trên Quốc lộ 9 với tổng khối lượng khoảng 6 tấn. Các lô hàng đều không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp và đã được bàn giao cho lực lượng quản lý thị trường xử lý.

Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho biết mặc dù các cơ quan chức năng đã triển khai nhiều đợt cao điểm chống buôn lậu theo chỉ đạo của Chính phủ, song trên thực tế, đường nhập lậu và đường không rõ nguồn gốc vẫn được rao bán công khai trên mạng xã hội cũng như tại nhiều chợ đầu mối. Hệ quả là ngay cả khi giá đường sản xuất từ mía đã hạ thấp hơn đường nhập lậu thì vẫn rất khó tiêu thụ trên thị trường.

Tình trạng sang chiết, đóng gói đường theo hình thức "3 không" gồm không nhãn mác, không nguồn gốc xuất xứ và không hạn sử dụng vẫn diễn ra phổ biến. Phần lớn hoạt động mua bán tại các cửa hàng dân sinh sử dụng tiền mặt và không có hóa đơn, gây khó khăn cho công tác quản lý". 

Ông Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam.

Bên cạnh sức ép từ đường nhập lậu, ngành mía đường còn phải cạnh tranh với đường lỏng sirô ngô (HFCS). Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), trong tháng 6 Việt Nam nhập khẩu khoảng 22.215 tấn HFCS; lũy kế 6 tháng đầu năm 2026 đạt 111.839 tấn, tương đương cùng kỳ năm trước.

Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, lượng HFCS này chủ yếu được nhập khẩu bởi các doanh nghiệp sản xuất nước giải khát, đây là nhóm khách hàng trước đây tiêu thụ lượng lớn đường tinh luyện trong nước. Việc HFCS tiếp tục được sử dụng rộng rãi khiến thị trường đường công nghiệp ngày càng bị thu hẹp, làm giảm thêm đầu ra của đường sản xuất từ mía.

LO NGẠI CHUỖI MÍA ĐƯỜNG BỊ ĐẨY ĐẾN GIỚI HẠN

Đánh giá triển vọng thị trường, Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho rằng trong tháng 7 và dự báo sang tháng 8/2026, nguồn cung đường vẫn tiếp tục dồi dào do lượng đường sản xuất trong nước, đường nhập khẩu từ ASEAN và đường nhập lậu cùng tồn tại trên thị trường. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ đường sản xuất từ mía chưa có dấu hiệu cải thiện. Giá đường dự kiến tiếp tục duy trì ở mức thấp nhất trong ba năm gần đây.

"Thị trường đường công nghiệp của ngành nước giải khát đã bị HFCS chiếm lĩnh, còn thị trường đường tiêu dùng bị đường nhập lậu và đường không rõ nguồn gốc chi phối", Hiệp hội Mía đường Việt Nam nêu thực trạng; đồng thời nhấn mạnh, nếu các cơ quan quản lý không có các biện pháp quyết liệt hơn trong kiểm soát đường nhập lậu, xử lý hành vi kinh doanh không hóa đơn và trốn thuế, đường sản xuất từ mía sẽ rất khó có cơ hội tiêu thụ.

Hiệp hội Mía đường Việt Nam cũng cảnh báo, việc giá đường trong nước duy trì ở mức thấp nhất khu vực khiến giá thu mua mía của nông dân Việt Nam chỉ bằng khoảng 60-70% so với các quốc gia lân cận. Mức giá này không đủ bù đắp chi phí sản xuất, đe dọa trực tiếp thu nhập của người trồng mía và có nguy cơ đẩy toàn bộ chuỗi liên kết mía đường đến ranh giới phá sản nếu tình trạng kéo dài.