Dù dư địa hợp tác còn rất lớn nhưng kim ngạch thương mại Việt – Nga vẫn chịu nhiều áp lực từ chi phí logistics, hàng rào kỹ thuật và sự thụ động của doanh nghiệp. Để lấy lại đà tăng trưởng xuất khẩu, hàng loạt giải pháp căn cơ từ tháo gỡ chính sách đến chủ động xúc tiến thị trường cần được cấp bách triển khai...

Theo số liệu mới nhất, trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam – Liên bang Nga đạt khoảng 3,24 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu đạt khoảng 1,33 tỷ USD (giảm 4,4%), còn nhập khẩu đạt 1,91 tỷ USD (tăng tới 27,2%). Các nhóm hàng xuất khẩu có tăng trưởng gồm: thủy sản, hàng rau quả, hạt tiêu, bánh kẹo và sản phẩm ngũ cốc, sản phẩm từ cao su, gỗ và sản phẩm gỗ, máy vi tính, sản phẩm linh kiện điện tử.

ĐỘNG LỰC LỚN, THÁCH THỨC KHÔNG NHỎ

Dù có những tín hiệu tích cực dựa trên nền tảng Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh Kinh tế Á - Âu (VN-EAEU FTA), hai quốc gia vẫn còn một khoảng cách khá xa để đạt mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 10 tỷ USD.

Phân tích về thực trạng này tại cuộc giao ban xúc tiến thương mại quý 2/2026 của Bộ Công Thương, ông Dương Hoàng Minh, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Nga nhấn mạnh mặc dù đã có nhiều cố gắng, kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Liên bang Nga vẫn còn rất khiêm tốn.

Về nguyên nhân khách quan, vận tải vẫn được xem là một trong những trở ngại hàng đầu đối với doanh nghiệp hai bên, mặc dù phía Nga đã triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ. Tuyến đường biển từ các cảng của Việt Nam đến cảng Vladivostok (Nga) nhìn chung chưa thể tối ưu chi phí, giá vận tải còn khá cao so với tuyến qua kênh đào Suez đến cảng Saint Petersburg trước đây.

Trong khi đó, việc vận chuyển đường bộ hoặc đường sắt theo hành lang Đông – Tây giữa Vladivostok và khu vực trung tâm tuy tương đối thuận lợi nhưng đến giai đoạn mùa đông khắc nghiệt thường xảy ra tình trạng quá tải, khiến thời gian vận chuyển bị chậm trễ, kéo dài đến nhiều tháng.

Tuyến đường sắt từ ga Yên Viên qua Trung Quốc đến ga Vorsino của Nga tuy thời gian tương đối ngắn nhưng chi phí lại quá cao, chỉ phù hợp với các mặt hàng có giá trị cao hoặc hạn sử dụng ngắn.

Bên cạnh logistics, vấn đề thanh toán bằng đồng nội tệ RUB - VND dù đang tạo thuận lợi nhưng vẫn chịu ảnh hưởng lớn bởi biến động tỷ giá giữa RUB, VND với USD. Ngoài ra, việc Nga áp dụng nhiều biện pháp phi thuế quan như hàng rào về chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm, nhãn mác... cũng làm hạn chế xuất khẩu hàng Việt Nam vào thị trường này.

Về chủ quan, ông Minh chỉ ra rằng các doanh nghiệp Việt Nam còn rất hạn chế trong tham gia các triển lãm chuyên ngành tại Nga. Doanh nghiệp chủ yếu mới tham gia Triển lãm Thực phẩm (WorldFood Moscow) dưới sự dẫn dắt của Cục Xúc tiến Thương mại (Bộ Công Thương), nhưng rất ít khi chủ động tham gia các hội chợ lớn khác – tiêu biểu như Triển lãm Công nghiệp Quốc tế thường niên (Innoprom), nơi mở ra rất nhiều cơ hội hợp tác.

Đồng thời, việc các chuỗi siêu thị nước ngoài tại Nga thường áp dụng phương thức mua hàng trả chậm từ 30 đến 45 ngày cũng khiến nhiều doanh nghiệp Việt ngần ngại, chưa mặn mà tham gia. Hiện mới chỉ có một số ít sản phẩm như cà phê, nước chấm, mì ăn liền của Tập đoàn Masan tiếp cận được hệ thống bán lẻ Magnit của Nga.

GIẢI PHÁP CĂN CƠ THÁO GỠ "ĐIỂM NGHẼN"

Nhằm gia tăng kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Liên bang Nga trong năm 2026 và các năm tới, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Nga đã đề xuất các bộ, ngành cần tiếp tục thúc đẩy giải quyết khó khăn về thanh toán song phương; nghiên cứu triển khai sử dụng rộng rãi thẻ Mir (hệ thống thẻ thanh toán quốc gia của Nga) tại Việt Nam và thẻ thanh toán của Việt Nam tại Nga nhằm thúc đẩy du lịch và xuất khẩu tại chỗ.

Cục Xuất nhập khẩu và Vụ Phát triển thị trường nước ngoài cần sớm đàm phán với EAEU dỡ bỏ hàng rào phòng vệ ngưỡng đối với hàng dệt may, giày dép của Việt Nam (hiện xuất khẩu dệt may của ta sang Nga mới chỉ chiếm 3–4% tổng kim ngạch nhập khẩu dệt may của nước bạn). Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi cho các mặt hàng thịt, thủy sản, dược phẩm thâm nhập sâu hơn vào thị trường Nga và các nước EAEU.

Đồng thời, khuyến khích các doanh nghiệp lớn có kinh nghiệm và thế mạnh về nông sản, thủy sản, dệt may, hàng tiêu dùng... tận dụng ưu đãi từ Hiệp định Thương mại tự do VN-EAEU FTA và các chính sách ưu đãi đầu tư của Nga để sang đầu tư sản xuất, phân phối trực tiếp các sản phẩm mang thương hiệu Việt tại Nga cũng như các nước SNG (Cộng đồng các Quốc gia Độc lập).

Trong bối cảnh đường bay thẳng giữa Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Nha Trang đi Moscow đã được kết nối lại hàng ngày, các doanh nghiệp cần chủ động đăng ký tham gia các triển lãm chuyên ngành về thực phẩm, đồ uống, dệt may, cơ khí, đồ gỗ, hàng tiêu dùng... để khảo sát thị trường và tìm kiếm đối tác.

Trước diễn biến khó lường của tình hình xung đột Nga - Ukraine, ông Minh khuyến nghị các hiệp hội và doanh nghiệp cần theo dõi sát thị trường để có giải pháp ứng phó phù hợp. Trước khi ký kết hợp đồng ngoại thương, doanh nghiệp nhất thiết phải tìm hiểu, kiểm tra kỹ thông tin đối tác (có thể thông qua Thương vụ Việt Nam tại Nga), đặc biệt là các đối tác tìm kiếm qua internet nhằm tránh rủi ro lừa đảo.