Trong y khoa, quyết định cuối cùng phải xuất phát từ bác sỹ lâm sàng. Việc khám trực tiếp, theo dõi diễn tiến, đánh giá phản xạ, sức cơ, tư thế bảo vệ, mức độ vận động và đối chiếu với hình ảnh học chính là cơ sở để các bác sĩ lựa chọn phương án can thiệp phù hợp…

Bệnh nhân N.D.T (85 tuổi, Thanh Hóa) là thương binh từng chiến đấu tại chiến trường miền Nam. Trong một trận đánh, ông bị địch bắn bằng súng tiểu liên làm xương bánh chè bị văng ra ngoài, kèm theo tổn thương hỏa khí sâu phần mềm xung quanh. Do điều kiện thời chiến hạn chế, vết thương không được điều trị triệt để. Hơn 50 năm sau, vị trí chấn thương cũ liên tục chảy dịch, gây đau đớn, vận động khó khăn và ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Trước đó, gia đình đã tìm kiếm nhiều phương pháp xử trí khác nhưng không mang lại hiệu quả. Mới đây, tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, các chuyên gia xác định cựu chiến binh bị mất xương bánh chè và viêm dò mạn tính gân bánh chè cùng bên do hỏa khí - một tổn thương phức tạp, lâu năm và khó điều trị.

TTƯT.TS.BS Vũ Trung Trực, Phó trưởng khoa Phẫu thuật Hàm mặt, Tạo hình - Thẩm mỹ, cho biết: “Để giải quyết dứt điểm tình trạng viêm mạn tính và cải thiện chức năng cũng như chất lượng sống cho người bệnh cần một phẫu thuật phức tạp bao gồm cắt bỏ rộng rãi phần viêm nhiễm và thay thế bằng một tổ chức có sức sống tốt”. 

Ca phẫu thuật kéo dài 8 giờ với sự phối hợp nhịp nhàng của nhiều chuyên khoa. Mạch máu được xác định nối thành công và vết thương hơn nửa thế kỷ đã được điều trị triệt để. Sau quá trình tập phục hồi chức năng, người bệnh đã có thể đi lại gần như bình thường.

Cũng mới đây, kỹ thuật phẫu thuật mới - TTT (Transverse Tibial Transport - Dịch chuyển ngang vỏ xương chày) vừa được triển khai tại Bệnh viện FV, mở ra cơ hội bảo tồn bàn chân tiểu đường nhờ cơ chế tự tăng sinh mạch máu.

Cụ thể, nam bệnh nhân N.P.T. (68 tuổi, TP.HCM) có bệnh tiểu đường kèm biến chứng gout. Do kiểm soát các chỉ số đường huyết không tốt, bàn chân của ông bị mất cảm giác, cộng thêm chứng thoái hóa khớp tuổi già khiến việc tự kiểm tra bàn chân mỗi ngày trở nên khó khăn. Trong một lần làm vườn, gót chân ông bị một vết xước nhỏ. Đến khi phát hiện ra, vết xước đã trở thành một ổ nhiễm trùng ăn sâu vào xương, có nguy cơ phải cắt bỏ chân.

Bác sĩ Trương Hoàng Vĩnh Khiêm, Khoa Chấn thương Chỉnh hình và Phẫu thuật Bàn tay, Bệnh viện FV, phân tích bàn chân tiểu đường vốn nằm ở "vùng biên giới" giữa các chuyên khoa: việc cắt lọc thuộc về bác sĩ chỉnh hình, còn kiểm soát đường huyết thuộc về bác sĩ nội tiết. Các phương pháp truyền thống chỉ giải quyết phần ngọn. Gốc rễ vấn đề là vùng cổ bàn chân của người bệnh đã bị tắc nghẽn mạch máu, không còn nguồn nuôi dưỡng. Hệ quả là tỷ lệ tái loét sau 1 năm lên tới 40%, và sau 5 năm lên đến 65%.

Trong hành trình tìm kiếm hướng điều trị cho vấn đề nan giải này, bác sĩ Khiêm đặc biệt chú ý đến kỹ thuật TTT. Dựa trên nền tảng kéo giãn xương, kỹ thuật này đã được đưa vào phác đồ điều trị quốc gia của Trung Quốc (giai đoạn 2018 - 2023) với tỷ lệ bảo tồn bàn chân trên 90%. Nguyên lý cốt lõi của kỹ thuật này là chủ động tạo ra một tổn thương có kiểm soát để kích hoạt cơ chế tự chữa lành của cơ thể.

Kết quả sau 2 tháng, vết loét ăn sâu vào xương của ông T. đã lành thương. Để bảo vệ thành quả, người bệnh phải tuân thủ chế độ ăn, uống thuốc đúng toa, khám bàn chân định kỳ và luôn đi giày dép có đệm lót chuyên dụng. Khi bàn chân có vết chai, loét thì cần đến thăm khám với bác sĩ chuyên về bàn chân tiểu đường.

Trong khi đó, ở cấp địa phương, Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình Nghệ An vừa qua cũng đã thực hiện thành công ca phẫu thuật chuyên sâu thay thân đốt sống nhân tạo Titan kết hợp cố định cột sống bằng vít bơm xi măng sinh học. Bệnh nhân P.N.K. (58 tuổi, trú tại phường Vinh Phú, Nghệ An) nhập viện trong tình trạng vận động cột sống thắt lưng hạn chế nghiêm trọng, tê yếu hai chân, tiềm ẩn nguy cơ tàn tật vĩnh viễn.

Qua thăm khám lâm sàng kết hợp các phương tiện chẩn đoán hình ảnh hiện đại, các bác sĩ xác định bệnh nhân bị xẹp thân đốt sống D12 kèm phù tủy xương, biến dạng gù cột sống với góc Cobb lên tới 45 độ, gây hẹp ống sống và chèn ép tủy nặng nề. Ca bệnh trở nên phức tạp khi bệnh nhân đồng thời mắc hội chứng Parkinson và loãng xương nặng. 

Do đó, ê-kíp phẫu thuật phải xây dựng chiến lược tối ưu nhằm vừa giải phóng chèn ép thần kinh, chỉnh trục cột sống; vừa đảm bảo độ vững chắc của hệ thống cố định trên nền xương chất lượng kém. BSCKII. Nguyễn Hoàng Dương, Trưởng khoa Phẫu thuật Thần kinh - Sọ não - Cột sống, đã trực tiếp thực hiện ca phẫu thuật: giải ép tủy sống, cắt bỏ hoàn toàn thân đốt sống D12 bị xẹp, thay bằng thân đốt sống nhân tạo Titan và cố định cột sống bằng hệ thống vít bơm xi măng sinh học.

Nhờ sự chuẩn bị kỹ lưỡng, chiến lược điều trị phù hợp và sự phối hợp nhịp nhàng của ê-kíp phẫu thuật, ca mổ diễn ra an toàn, kiểm soát tốt các nguy cơ liên quan đến bệnh Parkinson cũng như tình trạng loãng xương nặng của người bệnh. Sau phẫu thuật, cấu trúc cột sống được phục hồi vững chắc, tình trạng chèn ép thần kinh được giải quyết hoàn toàn, chức năng vận động cải thiện rõ rệt ngay sau mổ.

Thực tế, bệnh lý cơ xương khớp chiếm tỷ lệ cao trong các bệnh mạn tính ở Việt Nam và thế giới. Do nhiều yếu tố, bệnh này không chỉ xuất hiện ở các bệnh nhân cao tuổi mà đang có xu hướng ngày càng trẻ hóa. Tuy ít dẫn đến tử vong và biểu hiện không nguy cấp như các bệnh về tim mạch, hô hấp, ung thư… nhưng bệnh cơ xương khớp ảnh hưởng nghiêm trọng tới khả năng vận động và các sinh hoạt thường ngày.

Tại hội nghị khoa học thường niên với chủ đề “Quản lý bệnh nhân cơ xương khớp trong kỷ nguyên điều trị đa mô thức” mới đây, PGS.TS Đoàn Văn Đệ, Chủ tịch Hội Thấp khớp học Hà Nội, cho biết sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật và y học hiện đại liên tục mang đến những tiến bộ mới trong chẩn đoán và điều trị, đòi hỏi đội ngũ y bác sĩ phải thường xuyên cập nhật kiến thức chuyên môn để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Cùng với đó, các chuyên gia khuyến cáo, việc duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya và bổ sung đầy đủ canxi, vitamin D và các vi chất cần thiết, sẽ góp phần tăng cường sức khỏe xương khớp và hỗ trợ quá trình phục hồi. Khi xuất hiện các dấu hiệu đau kéo dài, lan xuống chân hoặc hạn chế vận động, người bệnh cần thăm khám sớm tại các cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.