Trước bối cảnh toàn cầu đang phải đối mặt với sự suy giảm nghiêm trọng của đa dạng sinh học, việc tìm kiếm các giải pháp bảo tồn hiệu quả trở thành một yêu cầu cấp thiết...

Ngày 29/06, Cục Bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Tổ chức quốc tế về Bảo tồn thiên nhiên (WWF-Việt Nam) tổ chức hội thảo quốc tế (trực tiếp và trực tuyến), nhằm chia sẻ kinh nghiệm về công nhận và quản lý các Khu vực có các biện pháp bảo tồn hiệu quả khác ngoài khu bảo tồn (OECMs) và đề xuất áp dụng tại Việt Nam.

Hội thảo tạo diễn đàn để trao đổi kinh nghiệm quốc tế về việc làm thế nào để xây dựng hướng dẫn kỹ thuật nhằm đánh giá, công nhận và áp dụng OECMs tại Việt Nam một cách hiệu quả. Kết quả thảo luận của Hội thảo cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng, góp phần hỗ trợ Việt Nam từng bước hoàn thiện cách tiếp cận và thúc đẩy triển khai giải pháp phù hợp với điều kiện quốc gia.

OECMs: GIẢI PHÁP CẤP THIẾT CHO BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC

Phát biểu tại hội thảo, ông Bùi Chính Nghĩa, Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, cho biết Việt Nam ngoài việc thiết lập hệ thống các khu bảo tồn biển, rừng ngập mặn là rừng đặc dụng và khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản, còn có nhiều khu vực khác có thể áp dụng các biện pháp bảo tồn phù hợp.

Theo ông Nghĩa, những biện pháp này nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, kết hợp hòa giữa phát triển kinh tế, ổn định đời sống cho người dân và bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học.

Trong bối cảnh Khung Đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh - Montreal (KM-GBF) kêu gọi bảo tồn ít nhất 30% diện tích đất liền và biển của Trái Đất trước năm 2030, OECMs nổi lên như một giải pháp bổ sung quan trọng. Hệ thống các khu bảo tồn truyền thống không thể đáp ứng đủ phạm vi không gian cần thiết. Do đó, OECMs – các khu vực nằm ngoài khu bảo tồn nhưng được quản lý mang lại kết quả tích cực, bền vững cho tự nhiên – chính là mảnh ghép bổ sung đáng tin cậy nhất.

Tại Việt Nam, áp lực lên đa dạng sinh học ngày càng gia tăng do đô thị hóa và biến đổi khí hậu. Thực tế hiện nay, 178 khu bảo tồn thiên nhiên của cả nước chỉ bao phủ khoảng 7% diện tích đất liền và 2,6% diện tích biển, còn cách khá xa mục tiêu "30x30".

Việc thúc đẩy áp dụng OECMs sẽ góp phần mở rộng không gian bảo tồn, bảo vệ các khu vực có giá trị đa dạng sinh học ngoài hệ thống khu bảo tồn, đồng thời tạo cơ hội để cộng đồng tham gia quản lý và phát triển các mô hình kinh tế xanh, du lịch sinh thái.

Chia sẻ vấn đề này, ông Văn Ngọc Thịnh, Tổng Giám đốc WWF-Việt Nam, thông tin: qua quá trình đồng hành cùng các đối tác tại Việt Nam, đặc biệt ở khu vực Trung Trường Sơn, WWF-Việt Nam nhận thấy rằng bảo tồn sẽ đạt hiệu quả cao hơn khi các khu bảo tồn được kết nối với những khu vực tự nhiên có giá trị đa dạng sinh học đang được quản lý tốt bởi nhiều chủ thể khác nhau.

Theo kinh nghiệm đó, chúng tôi tin rằng OECMs là một cách tiếp cận quan trọng để mở rộng hiệu quả bảo tồn ở quy mô cảnh quan, đồng thời góp phần thực hiện các mục tiêu quốc gia và quốc tế về đa dạng sinh học".

Ông Văn Ngọc Thịnh Tổng Giám đốc WWF-Việt Nam

“Với nền tảng chính sách đã được hình thành, sự quan tâm của các cơ quan quản lý, các địa phương và sự đồng hành của nhiều đối tác, chúng tôi tin rằng đây là thời điểm rất thuận lợi để Việt Nam từng bước đưa OECMs vào thực tiễn”, ông Thịnh nhấn mạnh.

ĐÀ NẴNG - ĐIỂM SÁNG BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC

Là địa phương có nhiều khu vực OECMs tiềm năng, bà Vũ Thị Bích Hậu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đà Nẵng, cho biết Đà Nẵng, không chỉ là một đô thị biển năng động, mà còn sở hữu một cấu trúc sinh thái đặc biệt phong phú. Thành phố trải dài từ rừng nguyên sinh Trung Trường Sơn, các lưu vực sông, vùng đất ngập nước, cửa sông đến vùng biển ven bờ và hải đảo.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố nhận định rằng Đà Nẵng là một địa phương rất phù hợp với cách tiếp cận OECMs. Thành phố này sở hữu những lợi thế nổi bật về hệ sinh thái đa dạng, bao gồm rừng, biển, sông và đô thị. Đặc biệt, các cộng đồng địa phương tại đây không chỉ có tri thức bản địa phong phú mà còn có sinh kế gắn liền với tài nguyên thiên nhiên, tạo ra cơ hội lớn cho việc phát triển bền vững và bảo tồn môi trường.

"Với những lợi thế đặc biệt về sinh thái và sự tham gia tích cực của cộng đồng, Đà Nẵng có thể trở thành điểm sáng trong việc áp dụng OECMs, hướng tới một mô hình phát triển bền vững, trong đó bảo tồn không đối lập với phát triển, cộng đồng không đứng ngoài quản trị, và thiên nhiên không phải là phần còn lại sau tăng trưởng."

"Nếu tổ chức tốt cơ chế đồng quản lý và chia sẻ lợi ích, bảo tồn có thể trở thành một trụ cột của phát triển xanh, kinh tế sinh thái và du lịch bền vững, thay vì chỉ được nhìn nhận như một nhiệm vụ bảo vệ tài nguyên đơn thuần", bà Hậu nhấn mạnh.

Đà Nẵng có thể chủ động chuẩn bị trước các yếu tố quan trọng như dữ liệu, bản đồ, hiện trạng quản lý, các chủ thể quản trị, giá trị đa dạng sinh học và mức độ tham gia của cộng đồng. Điều này sẽ giúp thành phố nhanh chóng đề xuất các mô hình thí điểm phù hợp khi Trung ương ban hành hướng dẫn về OECMs.

Đáng chú ý, trong chuyến khảo sát thực địa ngày 28/6 vừa qua, đã ghi nhận những điểm đáng chú ý từ sinh cảnh của loài Chà vá chân xám được cộng đồng gìn giữ tại Tú Mỹ, cho đến hoạt động đồng quản lý nguồn lợi thủy sản tại rạn Bà Đậu. Mỗi điểm đến đều cho thấy một thực tế sinh động: bảo tồn thiên nhiên chỉ thực sự bền vững khi được gắn với trách nhiệm, sinh kế và sự tham gia chủ động của cộng đồng địa phương.

Từ thực tế đó, bà Hậu mong rằng trong thời gian lưu lại Đà Nẵng, các đại biểu trong nước và quốc tế sẽ cảm nhận được không chỉ vẻ đẹp của một thành phố bên sông, bên biển, mà còn là chiều sâu của một không gian sinh thái liên hoàn từ rừng Trung Trường Sơn đến sông, cửa biển và hải đảo; cùng sự chân thành, cởi mở và hiếu khách của người dân thành phố.

HƯỚNG TỚI MỘT TƯƠNG LAI BỀN VỮNG

Hiện tại, Đà Nẵng có 7 khu bảo tồn thiên nhiên, 2 khu bảo vệ cảnh quan cùng nhiều khu vực có giá trị đa dạng sinh học quan trọng ngoài hệ thống khu bảo tồn chính thức. Những giá trị đó không chỉ được đo bằng diện tích rừng, số lượng loài hay vẻ đẹp cảnh quan, mà còn ở khả năng duy trì nguồn nước, điều hòa khí hậu, bảo vệ bờ biển, giảm thiểu rủi ro thiên tai, tạo sinh kế và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Với những lợi thế trên, bà Hậu nhấn mạnh quan điểm của Đà Nẵng bảo tồn thiên nhiên không phải phần việc đứng ngoài quá trình phát triển mà là một cấu phần của hạ tầng phát triển bền vững.

"Nếu hạ tầng kỹ thuật tạo ra kết nối cho nền kinh tế, thì hạ tầng sinh thái tạo ra sức chống chịu và duy trì những điều kiện căn bản cho sự phát triển lâu dài. Đầu tư cho bảo tồn, do đó, không phải là chi phí làm chậm phát triển mà là đầu tư để giảm rủi ro, bảo vệ nguồn lực và nâng cao chất lượng tăng trưởng", bà Hậu nêu rõ.

Thực tiễn cho thấy, Đà Nẵng nói riêng và nhiều tỉnh, thành cả nước nói chung, bên cạnh các khu bảo tồn đã được thành lập theo quy định, còn nhiều khu vực có giá trị đa dạng sinh học đang được cộng đồng, chính quyền cơ sở, các tổ chức xã hội và những chủ thể khác gìn giữ khá hiệu quả.

Hội thảo quốc tế về OECMs tại Đà Nẵng không chỉ là cơ hội để Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác mà còn thể hiện quyết tâm của nhà nước trong việc khẩn trương tháo gỡ các rào cản để OECMs có thể thực sự phát huy hiệu quả. Với sự đồng hành của các cơ quan quản lý, địa phương và đối tác quốc tế, Việt Nam đang từng bước đưa OECMs vào thực tiễn, góp phần thực hiện các mục tiêu quốc gia và quốc tế về đa dạng sinh học.