Chín quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) đang phản đối đề xuất của Ủy ban châu Âu (EC) về các chỉ tiêu xanh bắt buộc đối với đội xe doanh nghiệp. Tranh cãi phản ánh những khác biệt giữa tham vọng giảm phát thải của Brussels với các lo ngại về chi phí chuyển đổi, năng lực cạnh tranh và mức độ sẵn sàng của các nền kinh tế thành viên….

Theo tài liệu được Euronews tiếp cận, một liên minh gồm Ba Lan, Bulgaria, Cộng hòa Séc, Estonia, Hungary, Italy, Latvia, Slovakia và Romania đã phối hợp phản đối kế hoạch của EC yêu cầu các doanh nghiệp lớn phải đẩy nhanh quá trình khử carbon đối với các đội xe ô tô và xe tải.

Vấn đề dự kiến được đưa ra thảo luận tại cuộc họp các Bộ trưởng Giao thông EU ở Luxembourg, trong bối cảnh Brussels đang tìm cách thúc đẩy nhanh hơn tiến trình chuyển đổi sang giao thông phát thải thấp nhằm thực hiện các mục tiêu khí hậu của khối.

TRANH CÃI QUANH KẾ HOẠCH ĐIỆN HÓA ĐỘI XE DOANH NGHIỆP

Đề xuất của EC hướng đến các doanh nghiệp có trên 250 lao động hoặc doanh thu hàng năm vượt 50 triệu euro. Đây là nhóm doanh nghiệp sở hữu hoặc vận hành phần lớn các đội xe thương mại tại châu Âu.

Ủy ban châu Âu cho rằng các đội xe doanh nghiệp đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình chuyển đổi xanh của ngành giao thông. Khác với người tiêu dùng cá nhân, các doanh nghiệp thường thay thế phương tiện với tần suất cao hơn, tạo ra thị trường xe đã qua sử dụng lớn hơn và qua đó giúp phổ cập công nghệ xe điện đến đông đảo người dân.

Tuy nhiên, nhóm chín quốc gia phản đối cho rằng việc áp đặt các hạn ngạch bắt buộc có thể tạo ra những hệ lụy kinh tế không mong muốn.

Trong tài liệu chung gửi tới EU, các nước này thừa nhận việc giảm phát thải trong lĩnh vực giao thông là cần thiết, đồng thời công nhận vai trò của các đội xe doanh nghiệp trong việc giảm sự phụ thuộc của châu Âu vào dầu mỏ nhập khẩu. Hiện nay, dầu mỏ vẫn chiếm gần 60% tổng lượng nhập khẩu năng lượng của EU.

Dù vậy, theo các chính phủ này, việc chuyển đổi bằng các mệnh lệnh hành chính có nguy cơ làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp, làm suy giảm khả năng cạnh tranh và tạo thêm áp lực cho nền kinh tế trong bối cảnh tăng trưởng còn nhiều khó khăn.

Thay vì quy định bắt buộc, nhóm nước phản đối đề xuất EU tập trung xây dựng các cơ chế khuyến khích, hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm và tạo động lực thị trường để doanh nghiệp tự nguyện đầu tư vào các phương tiện phát thải thấp.

CHÍNH SÁCH KHUYẾN KHÍCH VẪN CHƯA ĐỦ MẠNH

Cuộc tranh luận cũng phản ánh thực tế rằng thị trường xe điện tại nhiều quốc gia EU vẫn chưa phát triển như kỳ vọng.

Theo một nghiên cứu gần đây của tổ chức vận động môi trường Transport & Environment (T&E), tại 18 trong số 27 quốc gia thành viên EU, các ưu đãi thuế dành cho xe điện vẫn chưa đủ hấp dẫn để bù đắp mức giá cao hơn so với các loại xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Theo ông Stef Cornelis, Giám đốc phụ trách đội xe và vận tải hàng hóa của T&E, chính vì những hạn chế này mà EU cần một khuôn khổ pháp lý mạnh mẽ hơn.

"Quy định mới của EU có thể trở thành chất xúc tác giúp phá vỡ sự trì trệ hiện nay, đồng thời hỗ trợ châu Âu giảm nhanh sự phụ thuộc vào dầu mỏ nhập khẩu trong bối cảnh các rủi ro địa chính trị và an ninh năng lượng vẫn hiện hữu", ông Stef Cornelis nói.

Dữ liệu của T&E cho thấy các loại xe phục vụ hoạt động doanh nghiệp hiện chiếm khoảng 59% tổng số đăng ký ô tô mới tại EU. Đồng thời, nhóm phương tiện này cũng liên quan tới khoảng 78% lượng dầu nhập khẩu được tiêu thụ trong lĩnh vực giao thông.

Điều đó đồng nghĩa với việc bất kỳ sự thay đổi nào trong hành vi mua sắm phương tiện của khu vực doanh nghiệp đều có thể tạo ra tác động đáng kể đối với thị trường ô tô và nhu cầu năng lượng của toàn châu Âu.

SỰ KHÁC BIỆT GIỮA CÁC QUỐC GIA THÀNH VIÊN

Một trong những lý do quan trọng khiến nhiều nước phản đối đề xuất của EC là mức độ sẵn sàng rất khác nhau giữa các nền kinh tế thành viên.

Trong khi các quốc gia Tây Âu như Hà Lan, Đức hay các nước Bắc Âu đã xây dựng được mạng lưới trạm sạc khá phát triển, nhiều nước Trung và Đông Âu vẫn đang trong giai đoạn đầu của quá trình đầu tư hạ tầng.

Ngoài hạ tầng sạc, sự khác biệt còn xuất hiện ở quy mô thị trường cho thuê tài chính, chính sách thuế, năng lực lưới điện và hệ thống quản lý hành chính.

Một điểm gây tranh cãi khác là ảnh hưởng gián tiếp của quy định đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).

Mặc dù dự thảo luật chỉ áp dụng trực tiếp với các tập đoàn và doanh nghiệp lớn, nhiều nước cho rằng các nghĩa vụ này có thể được chuyển tiếp sang các công ty cho thuê tài chính và doanh nghiệp cho thuê xe.

Trong thực tế, phần lớn doanh nghiệp nhỏ tại châu Âu không mua xe trực tiếp mà sử dụng hình thức thuê tài chính hoặc thuê vận hành.

Theo tài liệu phản đối, khoảng 80% số xe được các SME sử dụng hiện nay không phải là tài sản mua đứt. Vì vậy, nếu các công ty cho thuê bị buộc phải đáp ứng các chỉ tiêu điện hóa đội xe, chi phí chuyển đổi cuối cùng có thể được chuyển sang các doanh nghiệp nhỏ.

Các quốc gia phản đối cũng đề nghị EC dành thêm sự linh hoạt cho các loại phương tiện chuyên dụng, phương tiện phục vụ hạ tầng trọng yếu, ứng phó khẩn cấp và các hoạt động bảo đảm an ninh công cộng.

Theo nhóm quốc gia phản đối, các mục tiêu khí hậu cần được triển khai theo cách không làm suy giảm khả năng chống chịu, năng lực ứng phó khẩn cấp và an ninh kinh tế của EU, đặc biệt trong bối cảnh địa chính trị hiện nay còn nhiều bất ổn.

Tranh cãi quanh đề xuất mới của Ủy ban châu Âu cho thấy quá trình hiện thực hóa các mục tiêu xanh của EU đang đối mặt với những thách thức ngày càng lớn, khi Brussels phải đồng thời dung hòa yêu cầu giảm phát thải với năng lực cạnh tranh và điều kiện phát triển không đồng đều giữa các quốc gia thành viên.