Từ ngày 25/9/2026, 2441 cơ sở phát thải khí nhà kính ở 6 lĩnh vực sẽ phải thực hiện kiểm kê theo danh mục mới cập nhật năm 2026...

Theo danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính (cập nhật) tại Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg, số lượng cơ sở phải kiểm kê có sự thay đổi lớn, tăng lên 2.441, cao hơn 275 cơ sở so với danh mục của Quyết định 13/20242 (2.166 cơ sở). Việc bổ sung hàng trăm cơ sở phản ánh nỗ lực rà soát dữ liệu từ các địa phương và ngày càng nhiều doanh nghiệp được đưa vào phạm vi quản lý phát thải.

TỶ LỆ PHÂN BỐ CƠ SỞ PHẢI KIỂM KÊ KHÍ NHÀ KÍNH TRONG CÁC NGÀNH, LĨNH VỰC

Các tiêu chí các cơ sở thuộc các lĩnh vực phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính vẫn áp dụng theo quy định tại Nghị định số 06/2022/NĐ-CP. Tuy nhiên, về mặt cơ cấu giữa các ngành có sự thay đổi, trong đó công thương vẫn là ngành có số lượng lớn nhất với 1.916 cơ sở, chiếm tỷ lệ gần 80% tổng số cơ sở trong danh mục; ngành Xây dựng có 53 cơ sở thuộc lĩnh vực giao thông vận tải và 411 cơ sở thuộc lĩnh vực xây dựng; ngành Nông nghiệp và Môi trường có 61 cơ sở.

Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg về Danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính (cập nhật) có sự thay đổi lớn về số lượng cơ sở. Tại Quyết định Danh mục cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính lần đầu tiên được Chính phủ ban hành năm 2022 tại Quyết định số 01/2022/QĐ-TTg ngày 18/01/2022 có 1.912 cơ sở thuộc 6 lĩnh vực chính phải thực hiện kiểm kê.

Đến năm 2024, tại Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg, số lượng cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê (cập nhật) đã tăng lên 2.166 cơ sở. Và theo Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg, số lượng cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính cập nhật tăng lên 2.441 cơ sở.

Như vậy trong giai đoạn từ 2022- 2026, số cơ sở phải kiểm kê khí nhà kính tăng thêm 529 cơ sở, trong đó giai đoạn từ năm 2022 đến 2044, tăng thêm 254 cơ sở và giai đoạn 2024-2026, tăng thêm 275 cơ sở.

Cấu trúc theo các lĩnh vực, ngành Công Thương đang chiếm tỷ lệ lớn nhất trong danh mục với số lượng cơ sở tăng qua các lần cập nhật (từ 1.662 cơ sở tại Quyết định số 01/2022/QĐ-TTg lên 1.805 trong Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg và tăng lên 1.916 ở Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg.

Trong số 1.916 cơ sở của ngành Công thương thì công nghiệp chế biến chế tạo chiếm tỷ trọng lớn nhất (93,5%) với 1.792 cơ sở. Phân tích số liệu, bà Nguyễn Thị Hà, Trưởng phòng Tư vấn Giải pháp, GREEN IN chỉ rõ con số này phản ánh tình trạng phát thải của lĩnh vực này cần giải pháp tập trung giảm phát thải. Theo bà Hà, việc tăng số cơ sở nhóm ngành chế biến nhằm mục tiêu quản lý phát thải, đáp ứng yêu cầu trong nước cũng như quốc tế, đặc biệt là yêu cầu tiêu chuẩn xanh.

Nhóm ngành chiếm tỷ trọng lớn nhất trong Quyết định 42 đó là nhựa- cao su (19,3%) và dệt may (19%). Cụ thể, nhựa chiếm 327 cơ sở, cao su 322 cơ sở, dệt may 200 cơ sở, cơ khí, sản phẩm kim loại là 193 cơ sở và sắt thép- luyện kim là 163 cơ sở. Trong khi đó, số cơ sở thuộc nhóm ngành điện- điện tử, sản xuất hàng hóa khác lại có mức giảm nhiều nhất.

Theo phân bố địa phương, TP.Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Đồng Nai, Bắc Ninh, Hưng Yên là những tỉnh/thành phố có số lượng cơ sở phải kiểm kê khí nhà kính lớn nhất. Thực tế so với những lần trước, danh mục cập nhật có sự thay đổi rõ rệt ở các địa phương. Ví dụ như Tây Ninh, Ninh Bình, Hà Nội là những tỉnh/thành phố có số lượng cơ sở tăng nhiều nhất. Trong khi, Hải Phòng, Đồng Nai và Tp.Hồ Chí Minh mặc dù vẫn chiếm tỷ lệ cao nhưng lại có mức giảm mạnh về số cơ sở.

Những thay đổi trên cho thấy quản lý phát thải đang được mở rộng để đảm bảo kiểm soát phát thải khí nhà kính bao phủ đa dạng các ngành nghề, nhằm sản xuất bền vững, giảm phát thải, hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 mà Việt Nam đã cam kết.

Còn lĩnh vực Xây dựng mặc dù có tỷ lệ cơ sở thấp hơn so với lĩnh vực Công thương nhưng lại có mức tăng mạnh nhất số cơ sở qua các kỳ cập nhật (từ 104 cơ sở tăng lên 411 cơ sở).

Trong khi đó lĩnh vực giao thông vận tải có xu hướng giảm số cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Tuy nhiên, theo chuyên gia, việc giảm số lượng cơ sở không đồng nghĩa với việc ngành giao thông vận tải ít phát thải.

Đây cũng là lĩnh vực đang phải chịu áp lực chuyển đổi, xanh hóa, giảm phát thải. Bà Hà nêu thực tế các doanh nghiệp logistics đang chịu sức ép lớn từ các khách hàng quốc tế về chuyển dịch, sử dụng các phương tiện vận chuyển xanh. Với các đơn vị vận hành kho lạnh, đang áp dụng các giải pháp năng lượng mặt trời mái nhà và chuyển đổi các môi chất lạnh gây hiệu ứng khí nhà kính và tác động tới tầng ozone sang các môi chất lạnh thân thiện môi trường.

NHỮNG LƯU Ý VỚI CƠ SỞ, DOANH NGHIỆP TRONG TUÂN THỦ QUY ĐỊNH KIỂM KÊ

Theo các chuyên gia, những cơ sở nằm trong danh mục sẽ phải tuân thủ theo quy định và lộ trình giảm phát thải. Trước hết, các cơ sở phải thực hiện kiểm kê và nộp báo cáo giảm nhẹ, lập kế hoạch giảm nhẹ phát thải, thực hiện các biện pháp giảm nhẹ và lập báo cáo kết quả giảm nhẹ. Các cơ sở thuộc danh mục kiểm kê khí nhà kính sẽ phải nộp báo cáo kiểm kê trước ngày 31/3/2027.

Về kỳ báo cáo, các cơ sở thuộc Quyết định 42/2026/QĐ-TTg có hiệu lực thi hành từ 25/9/2026 sẽ phải lập và nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính định kỳ 2 năm/lần nhưng báo cáo phải thể hiện kết quả của 2 năm liền kề năm nộp báo cáo theo quy định của Nghị định 119.

Còn với các cơ sở được phân bổ hạn ngạch (nhóm ngành sắt thép, xi măng, nhiệt điện), kỳ báo cáo sẽ nộp trước ngày 1/12/2027 và kỳ tiếp theo trước ngày 1/12/2029. Các cơ sở được phân bổ hạn ngạch từ năm 2027 sẽ nộp báo cáo trước ngày 1/12/2029. Đây là những mốc thời gian các doanh nghiệp, cơ sở cần lưu ý để tuân thủ quy định.

Việc kiểm kê khí nhà kính trong doanh nghiệp không chỉ để tuân thủ, báo cáo mà còn liên quan đến việc ra quyết định vận hành, đầu tư. Đặc biệt với các doanh nghiệp bắt đầu triển khai sớm sẽ có lợi thế về khách hàng, tăng mức độ nhận diện thương hiệu và quan trọng hơn là đáp ứng yêu cầu tiêu chuẩn xanh của khách hàng và thị trường.

Bà Nguyễn Thị Hà Trưởng phòng Tư vấn Giải pháp, GREEN IN 

Cũng theo quy định, chỉ các cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính mới phải tiến hành thẩm định báo cáo. Còn các cơ sở chưa được phân bổ hạn ngạch chỉ phải nộp báo cáo về UBND cấp tỉnh mà không phải thẩm định.

Cục Biến đổi Khí hậu cho biết hiện nay, yêu cầu báo cáo kiểm kê khí nhà kính với các cơ sở thuộc danh mục tại Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg ở Phạm vi 2 (phát thải gián tiếp từ tiêu thụ điện, hơi). Còn với các cơ sở được phân bổ hạn ngạch (110 cơ sở), chỉ yêu cầu ở Phạm vi 1 (phát thải trực tiếp từ tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch).

Đối với các cơ sở vi phạm, theo quy định tại Nghị định 45/2022/NĐ-CP, những đơn vị nộp báo cáo nhưng thông tin không chính xác, đầy đủ sẽ bị phạt tiền tối đa 20 triệu đồng. Những đơn vị không lập báo cáo, mức phạt tối đa 100 triệu đồng.

Bà Hà nhấn mạnh rằng việc kiểm kê khí nhà kính trong doanh nghiệp không chỉ để tuân thủ, báo cáo mà còn liên quan đến việc ra quyết định vận hành, đầu tư. Đặc biệt với các doanh nghiệp bắt đầu triển khai sớm sẽ có lợi thế về khách hàng, tăng mức độ nhận diện thương hiệu và có thể tiếp cận được các nguồn tài chính xanh.

Không những thế, việc giảm phát thải, chuyển đổi xanh cũng giúp sản phẩm hàng hóa của doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng, đáp ứng các yêu cầu tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường lớn như EU…

Điều quan trọng trước hết các doanh nghiệp phải thực hiện kiểm kê, đo lường dữ liệu phát thải, xác định chính xác các khâu phát thải nhiều nhất, tiêu tốn nhiên liệu nhất để có giải pháp giảm về mức thấp nhất có thể. Khi các doanh nghiệp đã triển khai kiểm kê khí nhà kính, có giải pháp giảm phát thải thì có thể tiến tới lộ trình trung hòa carbon với các biện pháp, mục tiêu cụ thể trong sản xuất bền vững, hướng tới giảm phát thải tối đa. Với những phát thải không thể giảm, các doanh nghiệp có thể bù đắp bằng tín chỉ.