Hơn 790 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư công chưa được giải ngân

Theo báo cáo của Bộ Tài chính về tình hình phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công trong những tháng đầu năm 2026, tiến độ thực hiện vẫn chưa đạt kỳ vọng dù quy mô dòng vốn đưa vào nền kinh tế đã có sự cải thiện rõ rệt so với cùng kỳ năm trước.

Cụ thể, tính từ đầu năm đến hết ngày 31/5/2026, tổng số vốn giải ngân đạt 219.358,8 tỷ đồng, tương đương 21,6% kế hoạch do Thủ tướng Chính phủ giao.

Trong đó, phần vốn thuộc ngân sách trung ương đạt 70.643,8 tỷ đồng, tương đương 19,4%, còn ngân sách địa phương đạt 148.715,1 tỷ đồng, tương ứng 22,9%. So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ thực hiện gần như không thay đổi, tuy nhiên quy mô vốn giải ngân đã tăng thêm 34.816,6 tỷ đồng.

Bộ Tài chính cho biết đến cuối tháng 5 năm 2026, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết kế hoạch vốn cho các nhiệm vụ và dự án với tổng số 1.004.037,1 tỷ đồng.

Nếu không tính phần vốn cân đối ngân sách địa phương tăng thêm, tổng số vốn đã phân bổ đạt 990.711,2 tỷ đồng, tương ứng 97,8% kế hoạch được giao.

Dù vậy, vẫn còn 22.732,2 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết tại 12 bộ, cơ quan trung ương và 12 địa phương, chiếm 2,2% kế hoạch. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc nhiều dự án chưa hoàn tất thủ tục đầu tư hoặc đang được đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch để điều chuyển sang nơi có nhu cầu cao hơn, Bộ Tài chính nhấn mạnh.

Bộ Tài chính chỉ rõ 4 vướng mắc tại các bộ, cơ quan và địa phương trong quá trình triển khai giải ngân vốn đầu tư công.

Thứ nhất, tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng, chưa đáp ứng kịp nhu cầu gia tăng trong bối cảnh nhu cầu tăng mạnh, kéo theo giá cả leo thang vượt dự toán ban đầu, buộc các dự án phải điều chỉnh chi phí và hợp đồng.

Thứ hai, công tác giải phóng mặt bằng vẫn là điểm nghẽn kéo dài, đặc biệt trong các khâu liên quan đến xác minh nguồn gốc đất, xác định đơn giá và xây dựng phương án bồi thường, khiến nhiều dự án chậm triển khai.

Thứ ba, ở góc độ tổ chức thực hiện, giai đoạn đầu năm thường tập trung vào công tác chuẩn bị như hoàn thiện thiết kế, dự toán và lựa chọn nhà thầu, do đó khối lượng nghiệm thu và thanh toán chưa lớn.

Bên cạnh đó, việc xây dựng kế hoạch ở một số đơn vị chưa sát thực tế, chất lượng chuẩn bị đầu tư chưa cao, dẫn đến phải điều chỉnh hoặc thu hồi vốn, làm ảnh hưởng tiến độ chung, Bộ Tài chính cho biết.

Thứ tư, năng lực thực thi của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu còn hạn chế, thiếu tính chủ động. Ở cấp cơ sở, đặc biệt là tại xã và phường, tình trạng thiếu nhân lực chuyên trách vẫn diễn ra, nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực.

Trước thực trạng trên, Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường trách nhiệm trong chỉ đạo, điều hành, đặc biệt là vai trò của người đứng đầu trong việc tháo gỡ khó khăn, bảo đảm tiến độ thực hiện.

Đối với các vấn đề liên quan đến vật liệu xây dựng và giải phóng mặt bằng, các đơn vị cần bám sát chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời chủ động theo dõi diễn biến thị trường để kịp thời có giải pháp điều hành phù hợp, đặc biệt là trong bối cảnh biến động từ tình hình địa chính trị tại Trung Đông.

Theo đó, Bộ Xây dựng chủ động đôn đốc, phối hợp với địa phương theo dõi sát diễn biến thị trường vật liệu xây dựng, tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, bình ổn giá vật liệu xây dựng, dự báo biến động giá cả để kịp thời xử lý theo thẩm quyền và hạn chế rủi ro phát sinh.

Song song, yêu cầu siết chặt kỷ luật hành chính, xử lý nghiêm các trường hợp thiếu trách nhiệm hoặc gây ách tắc trong triển khai dự án. Công tác bố trí, sắp xếp nhân sự cần được rà soát lại, bảo đảm đáp ứng yêu cầu, đặc biệt tại các khu vực còn khó khăn.

Ngoài ra, các cơ quan, đơn vị phải thực hiện đầy đủ việc cập nhật dữ liệu giải ngân trên hệ thống thông tin của Bộ Tài chính theo đúng quy định, phục vụ việc theo dõi, đánh giá thông qua bộ chỉ số hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công.

Liên quan đến cơ chế giám sát, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2026 sẽ triển khai thí điểm việc chấm điểm kết quả giải ngân trước khi áp dụng trên phạm vi cả nước.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm, hệ thống chấm điểm đang được thiết kế theo hai cấp độ.

Ở cấp độ hàng tháng, tổng điểm tối đa là 100, trong đó (i) tỷ lệ giải ngân kế hoạch vốn so với mức bình quân chung cả nước (45 điểm), (ii) khối lượng vốn thực tế giải ngân so với kế hoạch đăng ký trong tháng (45 điểm) và (iii) việc chấp hành chế độ báo cáo trên hệ thống cơ sở dữ liệu tổng hợp về tài chính (10 điểm).

Ở cấp độ đánh giá cả năm, tổng điểm cũng là 100, trong đó tiêu chí tỷ lệ giải ngân so với mục tiêu chung cả nước chiếm tỷ trọng chủ yếu là 90 điểm, phần còn lại dành cho việc thực hiện chế độ báo cáo.