Cơ quan điều tra kiến nghị lãnh đạo có thẩm quyền báo cáo Quốc hội sửa đổi Bộ Luật hình sự để hạn chế việc tội phạm lợi dụng giám định tâm thần nhằm trốn tránh trách nhiệm hình sự...

Ngày 10/7, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội vừa hoàn tất kết luận điều tra, đề nghị truy tố 65 bị can trong vụ án xảy ra tại Viện pháp y tâm thần trung ương và một số đơn vị, địa phương.

Trong đó có các bị can là bác sĩ, cán bộ điều dưỡng Viện Pháp y tâm thần Trung ương.

QUY ĐỊNH LỎNG LẺO LÀ NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN NHIỀU SAI PHẠM

Theo cơ quan điều tra, việc giám định pháp y tâm thần là giám định hồi cứu và việc ra kết luận giám định của Hội đồng giám định dựa vào định tính của mỗi giám định viên là chủ yếu và kết quả khám lâm sàng, cận lâm sàng, các tài liệu giám định liên quan (kết quả xác minh, làm việc với gia đình, trung tâm y tế... ).

Kết quả khám của giám định viên mang tính quyết định chủ yếu qua theo dõi hành vi của đối tượng giám định.

Trong vụ án, các bị can đã lợi dụng việc giám định tâm thần và chữa bệnh bắt buộc chưa được quy định chặt chẽ để cố tình thực hiện (giả) các triệu chứng lâm sàng như tuyệt thực, la hét, tự gây thương tích, không ngủ, đập phá, nói nhảm, ảo tưởng... để được kết luận mất khả năng nhận thức và điều khiển hành vi tại thời điểm giám định.

Từ đó, họ được áp dụng biện pháp chữa bệnh để trì hoãn việc thi hành án và được trừ thời gian chữa bệnh bắt buộc vào thời gian thi hành án phạt tù hoặc tìm cách bỏ trốn để tiếp tục thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật (hoặc trường hợp kết luận hạn chế năng lực trách nhiệm hình sự thì sẽ được xem xét giảm nhẹ hình phạt khi xét xử).

Cơ quan điều tra cũng nhấn mạnh các bị can, nổi bật có bị can Nguyễn Thị Mai Anh, Lê Văn Đông không bị tâm thần, mất khả năng nhận thức điều khiển hành vi.

Các bị can còn sử dụng chính địa điểm nơi chữa bệnh bắt buộc tâm thần tại Viện pháp y tâm thần Trung ương, Bệnh viện tâm thần Trung ương để làm nơi thực hiện các hành vi phạm tội và che giấu hành vi vi phạm với cơ quan chức năng. Hành vi này thể hiện tính chất tinh vi, xảo quyệt trong quá trình phạm tội.

Đây chính là nguyên nhân dẫn đến các bị can đang được áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh nhưng vẫn sinh hoạt, đi lại như bình thường, trốn khỏi nơi chữa bệnh bắt buộc và phạm tội mới.

KIẾN NGHỊ SỬA LUẬT ĐỂ NGĂN CHẶN SAI PHẠM

Quá trình điều tra vụ án, cơ quan điều tra Công an TP Hà Nội đã có văn bản gửi đến Bộ Y tế, Bộ Công an và các đơn vị có liên quan để kiến nghị liên quan các sai phạm, vi phạm và trách nhiệm liên quan công tác quản lý, giám sát việc giám định tâm thần và điều hành hoạt động của Viện pháp y tâm thần Trung ương, Trung tâm giám định pháp y tâm thần khu vực Miền núi phía Bắc để nâng cao hiệu quả công tác.

Theo đó, cơ quan điều tra kiến nghị Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Bộ Y tế sửa đổi, bổ sung Nghị định 64/2011/NĐ-CP ngày 28/7/2011 của Chính phủ quy định việc thi hành biện pháp bắt buộc chữa bệnh.

Cụ thể, đối với Điều 9 Nghị định 64/2011/NĐ-CP quy định chế độ quản lý, điều trị đối với người bị bắt buộc chữa bệnh giao trách nhiệm cho Bộ Y tế quản lý đối tượng tâm thần.

Để đảm bảo an toàn, lưu giữ các đối tượng chữa bệnh tâm thần, đặc biệt là các đối tượng đặc biệt nguy hiểm, cơ quan điều tra kiến nghị sửa đổi, bổ sung theo hướng giao lực lượng hỗ trợ tư pháp Bộ Công an phối hợp cơ sở chữa bệnh bắt buộc quản lý can phạm bị áp dụng chữa bệnh bắt buộc theo chế độ quản lý phạm nhân, can phạm đang chữa bệnh tại cơ sở y tế.

Ngoài ra, cần quy định đối với bệnh nhân đang được áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh tâm thần mà cần phải điều trị chuyên khoa các bệnh lý khác thì phải có trao đổi thống nhất với Cơ quan đang thụ lý hồ sơ đồng ý.

Đồng thời giao lực lượng hỗ trợ tư pháp có trách nhiệm quản lý, giám sát quá trình chữa bệnh tại các cơ sở y tế chuyên khoa theo quy định để phòng ngừa việc bỏ trốn và lợi dụng để trốn thi hành án.

Khi điều trị chuyên khoa không còn nguy hiểm đến tính mạng phải đưa lại cơ sở bắt buộc chữa bệnh để tiếp tục chữa bệnh tâm thần theo quy định.

Bên cạnh đó, cần sửa đổi, bổ sung quy định rõ trách nhiệm cụ thể của tập thể, cá nhân để bệnh nhân chữa bệnh bắt buộc trốn (trong đó có những trường hợp bỏ trốn và tiếp tục phạm tội).

Đặc biệt, cần xây dựng quy chế phối hợp giữa Bộ Công an - Bộ Quốc phòng - Bộ Y tế - Viện Kiểm sát nhân dân tối cao - Tòa án nhân dân tối cao trong phối hợp thực hiện các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về giám định pháp y tâm thần, áp dụng biện pháp chữa bệnh bắt buộc.

Quy chế này nhằm hạn chế việc các đối tượng lợi dụng bệnh án tâm thần để trốn tránh trách nhiệm hình sự, hạn chế việc đối tượng lợi dụng việc chữa bệnh bắt buộc lỏng lẻo hiện nay để bỏ trốn và phạm tội mới.

Cơ quan điều tra cũng kiến nghị lãnh đạo có thẩm quyền báo cáo Quốc hội sửa đổi Bộ luật Hình sự. Trong đó kiến nghị bãi bỏ quy định tại Khoản 3 Điều 49 Bộ luật hình sự “thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù" để các đối tượng tội phạm không lợi dụng giám định tâm thần để trốn tránh trách nhiệm hình sự.

Ngoài ra, kiến nghị sửa đổi các quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự, Luật Thi hành án hình sự về các nội dung “đã khỏi bệnh" và “không phân biệt đối xử" để quản lý chặt chẽ người chữa bệnh bắt buộc hoặc đưa các cơ sở chữa bệnh bắt buộc đến các đơn vị vũ trang quản lý.