Các quốc gia ở khắp các lục địa từ lâu đã nghĩ ra những cách để đối phó với cái nóng như thiêu đốt. Một số cách có vẻ khá lạ lùng, một số khác thì lại đầy cảm hứng…

Trong khi những ngôi nhà hiện đại của châu Âu chủ yếu tập trung vào tiết kiệm năng lượng, thì các công trình truyền thống ở châu Á hay châu Mỹ lại tận dụng mọi khả năng của các loại vật liệu nhằm giữ cho nhiệt độ trong nhà mát mẻ hơn vào mùa hè và ấm áp hơn trong mùa đông.

Một số nơi, người dân thích mặc quần áo bằng vải cotton mỏng, rộng rãi. Một số nơi khác thường xây nhà bằng tường gạch dày giúp điều hòa nhiệt độ, tạo khoảng sân giữa nhà như những "ốc đảo" tự nhiên... Dù thế nào, sự khác biệt giữa các quốc gia không nằm ở phương pháp chống nóng “tốt hơn” hay “kém hơn”, mà chủ yếu là sự kết hợp giữa khí hậu đặc trưng, phong cách kiến ​​trúc, thói quen sinh hoạt và quá trình phát triển lịch sử.

KHĂN LÀM MÁT Ở NHẬT BẢN

Nhật Bản được coi là quốc gia đặc biệt sáng tạo trong việc đối phó với mùa hè. Nhiều phương pháp trong số đó thoạt nhìn có vẻ lạ lẫm, nhưng chúng đều dựa trên những nguyên tắc sinh lý đơn giản. Xét về mặt khoa học, làm mát vùng cổ, cổ tay, nách… đặc biệt hiệu quả, bởi vì các mạch máu lớn nằm gần bề mặt da ở những vùng này.

Đó là lý do tại sao những vòng làm mát đeo quanh cổ rất phổ biến ở Nhật Bản. Những chiếc vòng này có gắn các túi đá lạnh nhỏ hoặc miếng gel đặc biệt, một số loại còn có lớp vải bông ở mặt tiếp xúc với cổ, giúp thấm hút mồ hôi. Khi vùng cổ được làm mát, cảm giác nóng bức của toàn cơ thể có thể giảm đi. Một chiếc khăn cùng màu được quàng hờ quanh cổ, thỉnh thoảng được làm ẩm, thường là một phần của trang phục mùa hè điển hình tại quốc gia này.

Khăn Tenugui – những chiếc khăn nhỏ, mỏng, truyền thống làm bằng vải cotton, được làm ẩm và kín đáo đặt dưới cổ áo sơ mi, áo vest hoặc mũ – cũng là một cách phổ biến để làm mát vùng cổ. Vào những năm 1980, băng đô (thường có màu neon) và băng đeo cổ tay bằng vải bông cùng màu là vật dụng thiết thực cho cuộc sống hàng ngày, được họ làm ẩm nhiều lần để làm mát da ở các điểm mạch. Quạt cầm tay hay quạt xếp dĩ nhiên cũng là "vật bất li thân", chúng thường được đeo như một phụ kiện quanh cổ hoặc trên cổ tay.

“FACEKINI” Ở TRUNG QUỐC

Tại Trung Quốc, nhiều loại khẩu trang che mặt trở nên phổ biến như một biện pháp chống nắng trong những năm gần đây. Đặc biệt nổi tiếng là loại "facekini", một loại mũ trùm đầu làm bằng vải co giãn chỉ để lộ mắt, mũi và miệng. Ban đầu được phát triển ở các vùng ven biển như Thanh Đảo, khẩu trang che kín mặt này chủ yếu được những người tắm biển sử dụng để bảo vệ da khỏi bức xạ tia cực tím mạnh khi bơi.

Theo thời gian, khái niệm về khẩu trang ở Trung Quốc đã không ngừng phát triển. Ngày nay, các loại khẩu trang mỏng, chống tia cực tím dùng hàng ngày được làm từ các loại vải thoáng khí như “lụa tơ” rất phổ biến. Các phiên bản hiện đại mỏng, co giãn và thường có chỉ số chống tia cực tím (UPF 50+) cũng được người dân sử dụng trong cuộc sống hàng ngày.

Những sản phẩm này không chỉ thể hiện sự thích nghi thực tế với điều kiện khí hậu mà còn phản ánh những quan niệm văn hóa về chăm sóc da và thẩm mỹ. Bên cạnh đó, người Trung Quốc thường thích dùng đồ uống ấm trong thời tiết nóng. Điều này bắt nguồn từ các quan niệm trong y học cổ truyền, rằng đồ uống quá lạnh gây áp lực lên dạ dày và khiến cơ thể phải tiêu tốn thêm năng lượng để điều chỉnh nhiệt độ. Trong khi đồ uống ấm có thể hỗ trợ quá trình đổ mồ hôi tự nhiên và do đó làm mát cơ thể.

VẢI ẨM TRƯỚC CỬA SỔ Ở AI CẬP

Các hệ thống thông gió truyền thống (malqaf) ở Ai Cập dẫn không khí mát từ bên ngoài vào nhà, trong khi các sân trong có hồ bơi và cây xanh cũng giúp giảm nhiệt độ vi mô. Song song đó, người dân thường treo những tấm vải ẩm trước cửa sổ. Nguyên lý là: nước trong vải sẽ bay hơi. Quá trình bay hơi này cần năng lượng, được lấy từ môi trường xung quanh dưới dạng nhiệt. Kết quả là, không khí đi qua tấm vải ẩm sẽ mát hơn.

Tương tự ở nhiều vùng của Ấn Độ, người ta cũng sử dụng các phương pháp làm mát nhà truyền thống dựa trên các nguyên tắc vật lý đơn giản. Chẳng hạn như "mitti", các bình đất nung không tráng men làm mát nước một cách tự nhiên thông qua quá trình bay hơi. Quá trình bay hơi cũng được sử dụng có chủ đích trong nhà, ví dụ như với chiếu hoặc rèm bằng sợi đay ẩm giúp làm mát không khí xung quanh một cách rõ rệt.

“LÀM MÁT KHU VỰC” KIỂU ĐÔNG NAM Á

Sâu bên dưới khu vực Punggol ở phía đông bắc Singapore, một mạng lưới đường ống dài khoảng 5 km đang liên tục vận chuyển nước lạnh để làm mát các văn phòng, trường học và khu dân cư phía trên. Đây là một phần trong chiến lược mở rộng hệ thống làm mát khu vực (district cooling).

Khái niệm này vốn đã xuất hiện từ hàng trăm năm trước tại Đông Nam Á, khi người dân đào những kênh lạch nhỏ len lỏi xung quanh nhà để tạo thành những vùng vi khí hậu. Nay, mô hình truyền thống đang được quốc đảo Sư tử áp dụng rộng rãi trong bối cảnh nhiệt độ tại đây đang tăng nhanh gấp đôi mức trung bình toàn cầu. Thực tế là công nghệ này có thể giúp tiết kiệm từ 30% đến 50% điện năng so với điều hòa không khí nhờ lợi thế quy mô.

Chính phủ Singapore đã làm lạnh nước xuống khoảng 7 độ C tại nhà máy trung tâm trước khi bơm qua mạng lưới đường ống ngầm đến các tòa nhà. Tại đây, nước lạnh hấp thụ nhiệt từ không khí trong nhà, sau đó quay trở lại trung tâm để tiếp tục chu trình làm mát.

Theo Giáo sư Lee Poh Seng, Trưởng khoa Kỹ thuật Cơ khí tại Đại học Quốc gia Singapore, nhu cầu làm mát tại Đông Nam Á đang tăng nhanh cùng quá trình đô thị hóa và biến đổi khí hậu. Ông cho rằng mô hình làm mát khu vực có thể trở thành hình mẫu nhờ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải carbon nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả trong điều kiện khí hậu nóng ẩm.

Tiềm năng phát triển của lĩnh vực này được đánh giá rất lớn. Theo Engie SA, thị trường làm mát khu vực tại Singapore có thể tăng gấp đôi trong thập kỷ tới từ mức khoảng 323.000 tấn lạnh hiện nay. Công ty cũng nhận thấy dư địa mở rộng đáng kể tại Singapore, Malaysia và Philippines trong 10 năm tới.