Thành tựu lớn nhất của ngành tim mạch không nằm ở số lượng kỹ thuật hay công trình nghiên cứu, mà ở việc chuyển hóa thành giá trị thực tiễn. Mọi tiến bộ y học cuối cùng đều phải hướng tới mục tiêu giảm tử vong, giảm biến chứng và nâng cao chất lượng sống cho người dân…

Tháng 6/2026 đánh dấu một mốc son mới trên bản đồ ngoại khoa tim mạch Việt Nam. Tại Cơ sở Linh Đàm - Bệnh viện Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội), các bác sĩ đã thực hiện phẫu thuật nội soi toàn bộ, vá thành công lỗ thông liên nhĩ cho một bệnh nhân nữ 23 tuổi dưới tuần hoàn ngoài cơ thể.

Người bệnh vào phòng mổ với chẩn đoán mang dị tật thông liên nhĩ - một căn bệnh tim bẩm sinh nếu không điều trị kịp thời sẽ dẫn đến suy tim, tăng áp động mạch phổi. Trước đây, để giải quyết tổn thương này, các bác sĩ phải thực hiện cuộc đại phẫu mổ mở, với đường rạch dài giữa ngực. Phương pháp truyền thống đi kèm nguy cơ mất máu lớn, nhiễm trùng xương ức, thời gian hồi sức kéo dài và đặc biệt là vết sẹo suốt đời.

Các bác sĩ Bệnh viện Đại học Y Dược đã quyết định phẫu thuật nội soi toàn bộ dưới tuần hoàn ngoài cơ thể. Toàn bộ thao tác phức tạp bên trong buồng tim chỉ được tiếp cận qua các lỗ trocart siêu nhỏ ở thành ngực bên. Tổn thương được giải quyết triệt để nhưng cấu trúc lồng ngực hoàn toàn được bảo tồn. Kết quả vượt trội thấy rõ khi cuộc mổ không để lại sẹo dài, giữ nguyên tính thẩm mỹ tuyệt đối cho bệnh nhân.

Theo GS.TS.TTND Lê Ngọc Thành, Bệnh viện Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội), thành công trên là kết quả của một quá trình chuyển giao công nghệ nghiêm túc, một chiến lược đào tạo nguồn nhân lực bài bản mà ở đó, các chuyên gia gạo cội đã truyền lửa, “cầm tay chỉ việc” để thế hệ bác sĩ trẻ tự tin tiếp quản và vận hành trơn tru những kỹ thuật y học phức tạp nhất.

Tương tự, TS.BS. Đoàn Đức Dũng, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City, mới đây thông tin về trường hợp nam bệnh nhân tên T., có tiền sử bệnh van động mạch chủ nặng kèm nhiều bệnh lý tim mạch phức tạp. Năm tháng trước khi nhập viện, ông đã được thay van động mạch chủ sinh học tại một cơ sở y tế ngoài hệ thống Vinmec.

Khoảng 2 tháng sau phẫu thuật, người bệnh bắt đầu mệt mỏi, khó thở khi gắng sức nhưng không xuất hiện cơn đau ngực dữ dội - dấu hiệu thường gặp của hội chứng động mạch chủ cấp. Một tuần trước khi nhập viện, tình trạng khó thở tăng rõ khiến ông phải tái khám. Kết quả cho thấy người bệnh bị phình lóc động mạch chủ type A kèm suy tim, phân suất tống máu chỉ khoảng 30%. 

“Thách thức lớn nhất là ca phẫu thuật cấp cứu được thực hiện trên người bệnh đã từng thay van tim trước đó. Việc phải mổ lại chỉ sau thời gian ngắn làm gia tăng đáng kể nguy cơ biến chứng và tử vong trong phẫu thuật, do các cấu trúc trong lồng ngực đã hình thành tình trạng dính phức tạp sau lần can thiệp trước”, bác sĩ Dũng cho biết.

Sau khi tiếp cận động mạch chủ, ê-kíp ghi nhận động mạch chủ lên đã phình khoảng 7 cm, đường lóc tách kéo dài sát quai động mạch chủ. Đây là tình huống đặc biệt nguy hiểm. Ngay trong phòng mổ, ê-kíp quyết định chủ động thắt lỗ vành phải, đồng thời bắc cầu động mạch chủ - động mạch vành phải bằng đoạn tĩnh mạch hiển đảo chiều để tái lập dòng máu nuôi cơ tim. 

Sau hơn 2 giờ sử dụng hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể, tim người bệnh đập trở lại ổn định. Siêu âm thực quản ngay tại phòng mổ cho thấy van sinh học hoạt động tốt, chức năng tim được bảo tồn, không ghi nhận bất thường đáng kể.

Theo TS.BS Đoàn Đức Dũng, mỗi trường hợp lóc tách động mạch chủ đều có đặc điểm tổn thương riêng, đòi hỏi chiến lược điều trị được cá thể hóa. Việc đánh giá tổn thương ngay trong phẫu thuật và lựa chọn phương án xử trí phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế biến chứng và tối ưu kết quả điều trị.

Trường hợp khác là một bệnh nhi. Theo tin từ Bệnh viện Tim Hà Nội, bé trai tại Phú Thọ sinh non tháng ở tuần thứ 31 của thai kỳ, chỉ nặng 1,5kg. Ngay sau khi chào đời, trẻ được chuyển đến Bệnh viện Nhi Hà Nội cấp cứu trong tình trạng suy hô hấp nặng, mắc nhiều dị tật tim bẩm sinh.

Trước ca bệnh đặc biệt này, bệnh viện đã tổ chức hội chẩn để đánh giá toàn diện mức độ phức tạp, cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và nguy cơ của từng phương án điều trị. PGS.TS Nguyễn Sinh Hiền, Giám đốc Bệnh viện Tim Hà Nội, cho biết nếu chỉ hồi sức tim phổi mà không phẫu thuật thì chắc chắn cháu bé sẽ không qua khỏi do tổn thương tim phức tạp. Do đó, Hội đồng chuyên môn thống nhất phẫu thuật là lựa chọn bắt buộc.

Phương án chia ca mổ thành hai giai đoạn không khả thi bởi trẻ bị hẹp đồng thời cả eo và quai động mạch chủ. Vì vậy, giải pháp duy nhất là sửa chữa toàn bộ các tổn thương trong một lần phẫu thuật và phải sử dụng máy tuần hoàn ngoài cơ thể. 

Tại Hội nghị Khoa học Quốc tế thường niên năm 2026 với chủ đề "Tiên phong Công nghệ - Đột phá Lâm sàng - Khởi tạo Kỷ nguyên Tim mạch Mới", GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia nhấn mạnh, tim mạch là một chuyên ngành đặc biệt bởi "mỗi giây có thể quyết định sự sống; mỗi milimet trong lòng mạch có thể làm thay đổi tiên lượng; mỗi quyết định điều trị đúng đắn có thể mở ra cơ hội sống và phục hồi cho người bệnh".

Theo Thứ trưởng, sự phát triển của chuyên ngành tim mạch không chỉ phản ánh trình độ kỹ thuật của một bệnh viện mà còn thể hiện năng lực khoa học, năng lực đổi mới sáng tạo và chiều sâu nhân văn của cả hệ thống y tế. Do đó, Thứ trưởng Bộ Y tế đề nghị chuyên ngành tim mạch Việt Nam tập trung vào 3 định hướng lớn trong thời gian tới.

Trước hết là chuyển mạnh từ điều trị sang dự phòng theo tinh thần Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị. Thứ hai là phát triển tim mạch chuyên sâu trên nền tảng chuẩn hóa, an toàn và chất lượng, bảo đảm mọi kỹ thuật cao đều được triển khai với quy trình chuẩn, dữ liệu chuẩn và đánh giá hiệu quả rõ ràng. Thứ ba là đẩy mạnh hội nhập quốc tế về khoa học, đào tạo và đổi mới sáng tạo; thúc đẩy các nghiên cứu do người Việt Nam chủ trì, sử dụng dữ liệu Việt Nam để giải quyết các vấn đề sức khỏe của người Việt Nam.

Có thể thấy, sức mạnh của ngành tim mạch Việt Nam trong kỷ nguyên mới không nằm ở sự phát triển riêng lẻ của từng đơn vị, mà nằm ở khả năng cùng nhau tạo nên một mạng lưới chuyên môn mạnh, hiện đại, nhân văn và phụng sự nhân dân. Do đó, các đơn vị từ các bệnh viện, viện nghiên cứu, trường đại học trong cả nước cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong xây dựng hướng dẫn chuyên môn, đào tạo liên tục, nghiên cứu khoa học, cập nhật khuyến cáo quốc tế, chuẩn hóa thực hành lâm sàng và mở rộng hợp tác quốc tế.