Dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu tập trung tái cơ cấu hệ thống phân phối, cắt giảm khâu trung gian và bắt buộc số hóa dữ liệu. Việc hoàn thiện khung pháp lý này nhằm minh bạch hóa thị trường, bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì nguồn cung ổn định cho nền kinh tế trong mọi tình huống…

Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa chủ trì cuộc họp với Bộ Công Thương và một số bộ, ngành để nghe báo cáo về việc hoàn thiện dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 83/2014/NĐ-CP và các nghị định sửa đổi, bổ sung về kinh doanh xăng dầu.

Tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc nêu rõ, kinh doanh xăng dầu là lĩnh vực đặc biệt quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và đời sống của người dân.

Thời gian qua, công tác điều hành thị trường xăng dầu đã được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo rất sát sao, quyết liệt. Các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Công Thương, đã nỗ lực phối hợp xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh, góp phần bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho nền kinh tế và đời sống nhân dân. Tuy nhiên, tình hình thế giới và khu vực vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố bất ổn, khó lường. Trong khi đó, nguồn cung từ các nhà máy lọc dầu trong nước cũng như năng lực dự trữ xăng dầu quốc gia và dự trữ của doanh nghiệp còn hạn chế, đặt ra yêu cầu phải chủ động hơn trong công tác bảo đảm an ninh năng lượng.

Phó Thủ tướng khẳng định việc sửa đổi và hoàn thiện khung khổ pháp lý đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu là yêu cầu cấp thiết do Nghị định số 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu được ban hành đã lâu, nhiều nội dung chưa được cập nhật, bổ sung để phù hợp với tình hình thực tiễn.

Nhấn mạnh kinh doanh xăng dầu là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, Phó Thủ tướng yêu cầu việc kiện toàn hệ thống, tái cơ cấu các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và cắt giảm tối đa các khâu trung gian phải được thể chế hóa trong dự thảo Nghị định theo đúng chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. Đồng thời, các giải pháp nâng cao năng lực dự trữ và mở rộng hợp tác quốc tế cần được nghiên cứu sâu hơn để tăng cường khả năng bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn.

GIẢM TRUNG GIAN, ĐỔI MỚI CƠ CHẾ GIÁ XĂNG DẦU

Báo cáo về dự thảo Nghị định mới, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết nội dung dự thảo được hoàn thiện trên cơ sở chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, ý kiến của các bộ, ngành liên quan, đồng thời cập nhật các yêu cầu mới phát sinh từ tình hình xung đột tại Trung Đông và mục tiêu cắt giảm tối đa các khâu trung gian trong hệ thống phân phối xăng dầu.

Một điểm mới đáng chú ý là cơ chế cho phép Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) tham gia xuất khẩu, nhập khẩu và kinh doanh chuyển khẩu dầu thô để chủ động nguồn nguyên liệu cho các nhà máy lọc dầu trong nước. Bên cạnh đó, thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu được bổ sung quyền cung ứng các loại xăng dầu đặc chủng phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh.

Về cơ chế điều hành giá, dự thảo làm rõ vai trò của Quỹ bình ổn giá xăng dầu chỉ là một trong nhiều công cụ theo Luật Giá, thay vì là công cụ duy nhất. Khi thị trường biến động mạnh, nhà nước có thể kết hợp các biện pháp về thuế, phí, chính sách tài chính tiền tệ hoặc hỗ trợ ngân sách để ổn định thị trường.

Bộ Công Thương cũng đề xuất tái cơ cấu hệ thống phân phối xăng dầu theo hướng chỉ còn hai cấp chính, bao gồm: Nhóm thương nhân tạo nguồn (gồm thương nhân sản xuất xăng dầu, thương nhân bao tiêu sản phẩm xăng dầu và thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu) và thương nhân phân phối xăng dầu nhằm giảm chi phí trung gian và tăng tính minh bạch. Các doanh nghiệp sẽ được trao quyền chủ động hơn trong việc quyết định giá bán dựa trên việc kê khai giá và sự giám sát của nhà nước, tuy nhiên mức giá bán lẻ tại các khu vực xa cảng hoặc xa kho đầu mối vẫn phải đảm bảo không vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn và cùng thời điểm.

GIẢM TIỀN KIỂM, TĂNG HẬU KIỂM ĐỂ MINH BẠCH THỊ TRƯỜNG XĂNG DẦU

Tham gia đóng góp ý kiến, lãnh đạo các bộ, ngành và hiệp hội cơ bản thống nhất với định hướng tái cơ cấu hệ thống. Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận đề nghị cần đánh giá kỹ năng lực tạo nguồn của thương nhân đầu mối và làm rõ cơ chế sử dụng Quỹ bình ổn giá để tăng tính minh bạch.

Đại diện Bộ Công an đề nghị làm rõ sự cần thiết và hiệu quả của mô hình thương nhân phân phối; đồng thời siết chặt điều kiện cấp phép, yêu cầu về kho chứa, năng lực tạo nguồn và kết nối dữ liệu cung ứng với cơ quan quản lý nhằm kiểm soát thị trường từ sớm, từ xa.

Trong khi đó, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hậu kiểm dựa trên dữ liệu số, truy xuất nguồn gốc và hệ thống đo lường; đồng thời hoàn thiện quy định về pha chế, bán lẻ quy mô nhỏ và quản lý chất lượng trong toàn chuỗi cung ứng để nâng cao hiệu quả giám sát và bảo vệ người tiêu dùng.

Đại diện Bộ Tư pháp lưu ý việc sửa đổi nghị định cần bảo đảm đánh giá tác động đầy đủ và quy định rõ cơ chế chuyển tiếp khi điều chỉnh điều kiện kinh doanh, tránh gây xáo trộn trong thực thi.

Từ phía doanh nghiệp, Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam và Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) kiến nghị hoàn thiện quy định về quyền mua bán, bao tiêu và phân phối dầu thô; điều chỉnh điều kiện công nhận thương nhân đầu mối theo hướng phù hợp mô hình tập đoàn và công ty con; quy định rõ hơn đối với hoạt động kinh doanh nhiên liệu hàng không…

Liên quan cơ chế vận hành thị trường xăng dầu, lãnh đạo Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI), Hiệp hội xăng dầu Việt Nam, cho rằng cần giảm các biện pháp tiền kiểm, tăng cường hậu kiểm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho thị trường xăng dầu vận hành linh hoạt hơn; khắc phục tình trạng dự trữ xăng dầu còn mỏng, thiếu hạ tầng bán lẻ xăng dầu trên các tuyến giao thông trọng điểm.

GIẢM ĐẦU MỐI, SỐ HÓA ĐỂ ỔN ĐỊNH THỊ TRƯỜNG XĂNG DẦU

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho biết dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 83/2014/NĐ-CP và các nghị định liên quan về kinh doanh xăng dầu đã trải qua quá trình xây dựng kéo dài, với nhiều lần lấy ý kiến thành viên Chính phủ, do đây là một vấn đề khó, nhạy cảm, tác động trực tiếp đến sản xuất, tiêu dùng và đời sống người dân.

Tuy nhiên, nếu mô hình hiện tại không còn phù hợp thì nhất thiết phải điều chỉnh để tạo lập môi trường minh bạch, lành mạnh, ổn định lâu dài, tiệm cận thông lệ quốc tế và phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam. Mục tiêu cao nhất là bảo đảm nguồn cung xăng dầu ổn định, giá cả hợp lý và không để xảy ra tình trạng thiếu xăng dầu trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

“Việc tái cơ cấu cần thực hiện theo lộ trình giảm đầu mối và thương nhân phân phối gắn liền với việc cắt giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh; đồng thời yêu cầu dự thảo Nghị định phải quy định số hóa dữ liệu trong toàn bộ hệ thống từ đầu mối, thương nhân phân phối đến cửa hàng bán lẻ để theo dõi tức thời lượng xăng dầu nhập, tồn kho, bán ra, qua đó ngăn chặn tình trạng găm hàng khi biến động giá; thể hiện rõ sự đổi mới phương thức điều hành; số lượng đầu mối kinh doanh, phân phối xăng dầu giảm theo lộ trình hợp lý, có thời gian chuyển tiếp phù hợp, tránh chính sách giật cục.

Trên cơ sở tiếp thu các ý kiến tại cuộc họp, Phó Thủ tướng giao Bộ Công Thương khẩn trương hoàn thiện dự thảo Nghị định theo đúng tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về rà soát, bảo đảm phù hợp định hướng tái cơ cấu đầu mối kinh doanh xăng dầu phù hợp với nền kinh tế, bảo đảm hiệu quả, không dàn trải, cắt giảm tối đa các khâu trung gian, kiểm soát chặt chẽ, nhất là trong tình huống khủng hoảng; tiếp tục lấy ý kiến rộng rãi qua Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, Cổng Thông tin điện tử Bộ Công Thương và các hiệp hội, doanh nghiệp liên quan.

Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành, hiệp hội cũng cần phát huy trách nhiệm, góp ý vào dự thảo Nghị định trên cơ sở thực tiễn và yêu cầu quản lý, đồng thuận với chủ trương tái cơ cấu hệ thống kinh doanh xăng dầu là nhằm giúp thị trường vận hành hiệu quả hơn, hạn chế cạnh tranh không lành mạnh, bảo đảm vai trò điều tiết của Nhà nước trong mọi tình huống.