Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) xây dựng ba kịch bản xuất khẩu thủy sản năm 2026, trong đó kịch bản cơ sở dự báo kim ngạch đạt 12,1 - 12,3 tỷ USD. Để đạt mục tiêu này, ngành kỳ vọng duy trì đà tăng tại các thị trường trọng điểm, đồng thời các điểm nghẽn về chi phí và thương mại được tháo gỡ…

Tại buổi họp báo công bố Triển lãm Thủy sản Quốc tế Vietfish 2026 với chủ đề "Innovation - Sustainability" (Đổi mới - Bền vững) do Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) tổ chức ngày 7/8/2026, đại diện VASEP cho biết dù kim ngạch xuất khẩu vẫn duy trì trên mốc 1 tỷ USD/tháng, song tốc độ tăng trưởng đã có dấu hiệu chậm lại, triển vọng xuất khẩu trong nửa cuối năm 2026 sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào diễn biến của các thị trường và tác động từ chính sách thương mại.

NHẬN DIỆN THÁCH THỨC TỪ THỊ TRƯỜNG

Thông tin tại họp báo, ông Đỗ Ngọc Tài, Chủ tịch VASEP, cho biết mặc dù kim ngạch xuất khẩu thủy sản 7 tháng đầu năm vẫn tăng so với cùng kỳ, song hoạt động xuất khẩu của toàn ngành vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Thông thường, quý 3 và quý 4 là giai đoạn tăng trưởng mạnh nhất trong năm của ngành thủy sản. Tuy nhiên, theo dự báo, hai quý cuối năm 2026 sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức lớn.

Xuất khẩu thủy sản của Việt Nam hiện nay đang tập trung vào bốn thị trường lớn, gồm: Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản, với ba nhóm sản phẩm chủ lực là tôm, cá tra và các loại hải sản khác.

Tuy nhiên, cả ba nhóm sản phẩm chủ lực đều đang đối mặt với nhiều thách thức, dù mức độ và nguyên nhân ở mỗi ngành có sự khác nhau. Trong đó, nhóm thủy sản nuôi như tôm và cá tra chịu áp lực từ các rào cản tại những thị trường xuất khẩu lớn, đặc biệt là Hoa Kỳ. Một số loài cá nước ngọt khác cũng chịu tác động từ những biến động của thị trường.

Theo ông Tài, ngành tôm hiện phải đối mặt với hàng loạt rào cản thương mại tại Hoa Kỳ, từ thuế chống bán phá giá kéo dài hơn 20 năm, thuế chống trợ cấp đến các quy định theo Mục 301, các cuộc điều tra chống lẩn tránh thuế và nhiều biện pháp phòng vệ thương mại khác.

"Do tôm là mặt hàng có giá trị cao nên khi kinh tế biến động, lạm phát gia tăng hoặc xảy ra xung đột, người tiêu dùng có xu hướng cắt giảm chi tiêu đối với các sản phẩm này. Trong khi đó, chi phí sản xuất tiếp tục tăng từ con giống, thức ăn đến chế biến và logistics. Giá thành tăng trong khi nhu cầu tiêu dùng giảm buộc doanh nghiệp phải hạ giá bán để duy trì thị trường, khiến hiệu quả sản xuất suy giảm và nhiều hộ nuôi phải thu hẹp quy mô hoặc tạm ngừng nuôi", ông Tài nêu thực tế.

Với cá tra, ông Tài đánh giá triển vọng khả quan hơn nhờ nguồn cung cá khai thác tự nhiên trên thế giới giảm và chi phí khai thác tăng, khiến nhiều nhà nhập khẩu chuyển sang tìm kiếm nguồn cá nuôi thay thế. Ngoài cá tra, các đối tác cũng quan tâm nhiều hơn đến cá rô phi và một số loài cá nuôi khác nhằm đa dạng hóa nguồn cung.

Về khả năng đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số của ngành thủy sản trong năm 2026, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký VASEP, cho rằng đây là mục tiêu lớn trong bối cảnh Chính phủ đang hướng tới tăng trưởng kinh tế hai con số và ngành thủy sản cũng tham gia vào nỗ lực chung đó.

Tuy nhiên, chi phí sản xuất và xuất khẩu gia tăng đang tạo áp lực lớn lên doanh nghiệp. Với mặt bằng chi phí hiện nay, nếu tăng trưởng của ngành dưới 5% thì về thực chất có thể xem như không tăng trưởng, do các khoản chi phí từ vận tải biển đến đầu vào sản xuất đều tăng.

Trên cơ sở đó, VASEP xây dựng kịch bản tăng trưởng hai con số, dựa trên những yếu tố thuận lợi của thị trường, đồng thời đã tính đến các rủi ro và thách thức có thể phát sinh trong những tháng cuối năm.

Ông Nam cho biết cộng đồng doanh nghiệp vẫn đang nỗ lực duy trì sản xuất, đồng thời VASEP thường xuyên báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cùng các bộ, ngành liên quan để đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn và tận dụng các cơ hội của thị trường.

BA KỊCH BẢN XUẤT KHẨU THỦY HẢI SẢN NĂM 2026

Thông tin thêm về triển vọng xuất khẩu những tháng cuối năm và cả năm 2026, bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP, cho biết hiện Hiệp hội xây dựng ba kịch bản cụ thể để chủ động điều hành hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ở kịch bản tích cực, kim ngạch xuất khẩu có thể đạt trên 12,5 tỷ USD (tăng trưởng trên 12%) nếu nhiều rào cản tại thị trường Hoa Kỳ được tháo gỡ hoặc chính sách thuế có sự thay đổi thuận lợi.

Ở kịch bản cơ sở, kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2026 dự kiến đạt 12,1 - 12,3 tỷ USD (với kịch bản này, kim ngạch dự kiến tăng khoảng 8 - 10% so với năm 2025).

Phân tích sâu hơn, bà Hằng cho biết sau khi đạt khoảng 6,78 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm (theo số liệu kịch bản của VASEP), tốc độ tăng trưởng những tháng cuối năm được dự báo sẽ chậm lại do các khó khăn.

Kịch bản này được xây dựng trên giả định thị trường Trung Quốc tiếp tục duy trì đà tăng trưởng như nửa đầu năm, thị trường Nhật Bản và các nước CPTPP giữ được sự ổn định, trong khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ và EU không giảm quá mạnh trong những tháng cuối năm. 

Ở kịch bản thận trọng, xuất khẩu thủy sản năm 2026 dự báo đạt khoảng 11,8 - 12 tỷ USD (tăng trưởng khoảng 3 - 5%) nếu đơn hàng giảm mạnh, sức cạnh tranh của tôm Việt Nam trước Ecuador tiếp tục suy yếu, nhu cầu tại EU phục hồi chậm và các thị trường khác tăng trưởng chững lại.

"Trong bối cảnh thị trường thế giới tiếp tục có nhiều biến động, việc đa dạng hóa thị trường, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng các kênh phân phối có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bên cạnh việc duy trì và phát triển các thị trường xuất khẩu truyền thống, ngành thủy sản Việt Nam cần chủ động khai thác tốt hơn tiềm năng của thị trường nội địa, đồng thời tăng cường hiện diện tại các thị trường châu Á và Đông Nam Á. Vietfish sẽ là một trong những công cụ quan trọng để thực hiện định hướng đó".

Về triển vọng từng ngành hàng, đại diện VASEP nhận định tôm vẫn là động lực tăng trưởng chủ lực nhưng cũng chịu áp lực cạnh tranh lớn nhất. Cá tra được đánh giá có triển vọng tích cực hơn nhờ nguồn cung cá khai thác tự nhiên trên thế giới giảm và chi phí khai thác tăng, khiến nhiều nhà nhập khẩu chuyển sang tìm kiếm nguồn cá nuôi thay thế như cá rô phi.

Đối với cua, ghẹ và tôm hùm, đây được xem là nhóm sản phẩm còn nhiều dư địa tăng trưởng, đặc biệt tại thị trường Trung Quốc. Trong khi đó, các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản được dự báo sẽ tăng trưởng chậm hơn trong nửa cuối năm 2026.