Trong những năm qua, Việt Nam đã có những nỗ lực hành động chung tay cùng cộng đồng quốc tế bảo vệ tầng ô-dôn, vì một hành tinh mát lành hơn. Nhân Ngày Quốc tế Bảo vệ tầng ô-dôn năm 2026 và kỷ niệm 10 năm Bản sửa đổi, bổ sung Kigali được thông qua, Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam và Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức tọa đàm “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn”. Tọa đàm sẽ được phát trực tuyến trên VnEconomy.vn và FanPage VnEconomy vào 9h ngày 14/9/2026…

Thông điệp Ngày Quốc tế bảo vệ tầng ô-dôn 2026 với chủ đề “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn” ghi nhận những thành tựu của Nghị định thư Montreal và những tác động tích cực của Bản sửa đổi, bổ sung Kigali (thuộc Nghị định thư Montreal) nhân kỷ niệm 10 năm kể từ khi Bản sửa đổi được thông qua, mở ra một giai đoạn mới trong nỗ lực toàn cầu bảo vệ tầng ô-dôn và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Tham gia Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal từ năm 1994, sau hơn 30 năm, Việt Nam đã thực hiện nghiêm túc, đầy đủ các nghĩa vụ theo cam kết và được cộng đồng quốc tế đánh giá cao. Việc thực hiện Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal tại Việt Nam đã góp phần ngăn ngừa phát thải khoảng 260 triệu tấn CO₂ tương đương.

HÀNH ĐỘNG TOÀN CẦU VÌ MỘT HÀNH TINH MÁT LÀNH HƠN

Công ước Vienna về bảo vệ tầng ô-dôn được thông qua năm 1985 và Nghị định thư Montreal ra đời năm 1987, thiết lập cơ chế kiểm soát và loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn trên toàn cầu.

Nghị định thư Montreal sau đó trở thành một trong những điều ước quốc tế về môi trường thành công nhất, với sự tham gia của các quốc gia trên thế giới. Thông qua các lộ trình kiểm soát cụ thể cùng cơ chế hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các nước đang phát triển, khoảng 99% các chất làm suy giảm tầng ô-dôn được kiểm soát đã được loại bỏ. Nếu các chính sách hiện hành tiếp tục được thực hiện đầy đủ, tầng ô-dôn ở Nam Cực được dự báo có thể trở lại mức của năm 1980 vào khoảng năm 2066.

Nghị định thư Montreal đã chứng minh các chính sách dựa trên cơ sở khoa học, sự tham gia rộng khắp của các quốc gia, cơ chế tuân thủ chặt chẽ, nguồn tài chính chuyên biệt và quan hệ đối tác công tư hiệu quả mang lại những kết quả thiết thực và có thể đo lường được.

Theo đó, việc triển khai thực hiện Nghị định thư không chỉ góp phần bảo vệ tầng ô-dôn mà còn tạo điều kiện để các quốc gia và ngành công nghiệp chuyển đổi sang các giải pháp thay thế an toàn và bền vững hơn, đồng thời hỗ trợ phát triển kinh tế-xã hội.

Nhân ngày quốc tế bảo vệ tầng ô-dôn, tôi muốn chuyển đến một thông điệp: để thực hiện được làm mát bền vững, thì tất cả chúng ta cùng phải chung tay. Không những cơ quan quản lý, mà cộng đồng, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp, tổ chức xã hội cùng hưởng ứng để chúng ta thực hiện tốt công tác bảo vệ tầng ô-dôn, làm mát bền vững.

Thành công của Nghị định thư Montreal không dừng lại ở bảo vệ tầng ô-dôn. Năm 2016, các Bên thông qua Bản sửa đổi, bổ sung Kigali, bổ sung mục tiêu giảm dần hydrofluorocarbon (HFC)- nhóm chất không làm suy giảm tầng ô-dôn nhưng nhiều chất có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao và được sử dụng phổ biến trong lĩnh vực lạnh và điều hòa không khí. Đến nay, 174 trong tổng số 198 Bên tham gia Nghị định thư Montreal đã phê chuẩn, chấp thuận hoặc phê duyệt Bản sửa đổi, bổ sung Kigali.

Qua một thập kỷ triển khai, Bản sửa đổi, bổ sung Kigali đã thúc đẩy các quốc gia cùng chuyển đổi sang các công nghệ và thiết bị làm lạnh, điều hòa không khí tiết kiệm năng lượng đồng thời có mức phát thải thấp hơn. Những nỗ lực này góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực và đáp ứng nhu cầu thiết yếu về làm mát trong đời sống, sản xuất và kinh doanh theo hướng bền vững hơn.

HÀNH TRÌNH LÀM MÁT BỀN VỮNG VÀ NHỮNG NỖ LỰC CỦA VIỆT NAM

Trong những năm qua, Việt Nam đã có những nỗ lực hành động vì một hành tinh mát lành hơn với một hành trình làm mát bền vững. Việt Nam tham gia Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal từ năm 1994. Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng điều hành Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, “sau hơn 30 năm, Việt Nam đã thực hiện nghiêm túc, đầy đủ các nghĩa vụ theo cam kết và được cộng đồng quốc tế đánh giá cao”.

Theo đó, Việt Nam đã từng bước xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý để thực hiện các cam kết quốc tế về bảo vệ tầng ô-dôn. Việt Nam đã thực hiện đúng lộ trình kiểm soát, loại trừ các chất được kiểm soát. CFC, Halon và CTC đã được loại trừ hoàn toàn; HCFC-141b nguyên chất trong sản xuất xốp đã được loại trừ.

Hiện Việt Nam tiếp tục lộ trình loại trừ HCFC, với mức tiêu thụ giai đoạn 2025–2029 không vượt 32,5% mức cơ sở, tương ứng hạn ngạch nhập khẩu 1.300 tấn/năm. Giai đoạn 2030–2039, mức tiêu thụ trung bình chỉ còn tối đa 100 tấn mỗi năm, trước khi HCFC được loại trừ hoàn toàn từ năm 2040.

Năm 2019, Việt Nam phê duyệt Bản sửa đổi, bổ sung Kigali. Từ năm 2024, HFC bắt đầu được quản lý theo hạn ngạch nhập khẩu, đánh dấu một giai đoạn mới trong thực hiện Nghị định thư Montreal. Giai đoạn 2024–2028, mức tiêu thụ HFC được duy trì ở mức cơ sở khoảng 13,9 triệu tấn CO₂ tương đương; từ năm 2029 bắt đầu giảm dần và đến năm 2045 mức tiêu thụ không vượt khoảng 2,8 triệu tấn CO₂ tương đương, tương ứng giảm khoảng 80% so với mức cơ sở.

Theo thống kê của Ban Thư ký Ô-dôn, quá trình thực hiện Nghị định thư Montreal tại Việt Nam đã góp phần ngăn ngừa phát thải khoảng 260 triệu tấn CO₂ tương đương. Quan trọng hơn, qua từng giai đoạn, Việt Nam không chỉ đáp ứng các mốc kiểm soát mà còn từng bước nâng cao năng lực quản lý, hỗ trợ nhiều ngành sản xuất chuyển đổi công nghệ và chuẩn bị nền tảng để chủ động hơn trong giai đoạn tiếp theo.

Có thể thấy, Việt Nam đã có những cam kết và lộ trình cụ thể nhằm kiểm soát các chất được kiểm soát, trong đó có giảm dần tiêu thụ HFC có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao.

Năm 2026 là mốc quan trọng đánh dấu 10 năm kể từ khi Bản sửa đổi, bổ sung Kigali thuộc Nghị định thư Montreal được thông qua, mở ra một giai đoạn mới trong nỗ lực toàn cầu bảo vệ tầng ô-dôn và ứng phó với biến đổi khí hậu. Với việc đưa các chất HFC- những khí nhà kính có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao- vào lộ trình giảm dần, Bản sửa đổi, bổ sung Kigali đã thúc đẩy quá trình chuyển đổi công nghệ trong lĩnh vực lạnh và điều hòa không khí theo hướng có tác động thấp hơn tới khí hậu.

Dấu mốc 10 năm Kigali càng có ý nghĩa trong bối cảnh nhu cầu làm mát đang gia tăng do nhiệt độ tăng, quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và nâng cao mức sống.

Bài toán đặt ra không chỉ là đáp ứng nhu cầu làm mát ngày càng lớn, mà còn phải giảm nhu cầu làm mát khi có thể, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, chuyển đổi sang các môi chất lạnh có tác động thấp hơn tới khí hậu và quản lý môi chất lạnh trong suốt vòng đời.

Vậy Việt Nam cần làm gì để vừa thực hiện lộ trình của Bản sửa đổi, bổ sung Kigali, vừa đáp ứng nhu cầu làm mát ngày càng tăng theo hướng bền vững?

Những vấn đề này được đại diện cơ quan quản lý nhà nước, các chuyên gia và doanh nghiệp cùng chia sẻ, trao đổi tại Chương trình tọa đàm “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn”, do Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam và Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức nhân Ngày Quốc tế Bảo vệ tầng ô-dôn năm 2026 và kỷ niệm 10 năm Bản sửa đổi, bổ sung Kigali được thông qua.

Tọa đàm cũng là dịp nhìn lại hành trình từ bảo vệ tầng ô-dôn, giảm tác động tới khí hậu đến thúc đẩy các giải pháp làm mát bền vững, đồng thời trao đổi về những giải pháp để quá trình chuyển đổi này từng bước trở thành thực tiễn phổ biến tại Việt Nam.

Tọa đàm sẽ được phát trực tuyến trên trên VnEconomy.vn và FanPage VnEconomy vào 9h ngày 14/9/2026.