Sau một năm triển khai cuộc cải cách tổ chức bộ máy quy mô lớn, trọng tâm cải cách đang chuyển từ “sắp xếp” sang “vận hành”. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, bộ máy mới phải nâng cao năng lực phục vụ và kiến tạo mạnh mẽ hơn cho phát triển...

Tại Hội nghị sơ kết sau một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền mới vào sáng ngày 1/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra yêu cầu: Làm thế nào để những thay đổi về tổ chức thực sự chuyển hóa thành chất lượng quản trị tốt hơn.

Một bộ máy tinh gọn chỉ là tiền đề; giá trị thực sự của cải cách nằm ở việc bộ máy vận hành hiệu quả hơn, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn, đồng thời đủ năng lực dẫn dắt phát triển trong giai đoạn mới.

CẢI CÁCH BỘ MÁY ĐỂ NÂNG CAO NĂNG LỰC PHỤC VỤ

Phát biểu tại hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhìn nhận những kết quả về tinh gọn đầu mối, cắt giảm tầng nấc trung gian, sắp xếp lại tổ chức là bước đầu quan trọng để chuyển sang mục tiêu cao hơn: nâng cao chất lượng vận hành của bộ máy.

Một tổ chức được thiết kế hợp lý chưa đồng nghĩa với việc tổ chức đó hoạt động hiệu quả. Một đầu mối được hợp nhất chưa chắc đã tạo ra chất lượng phục vụ tốt hơn.

Nếu quy trình xử lý công việc vẫn chậm, sự phối hợp giữa các cơ quan chưa thông suốt, người dân và doanh nghiệp vẫn phải đi lại nhiều lần để hoàn thành thủ tục thì giá trị của cải cách sẽ khó được cảm nhận đầy đủ. Bởi vậy, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hệ thống tổ chức bộ máy vẫn còn hai nhóm hạn chế cần tập trung khắc phục.

Nhóm thứ nhất, đó là sự thiếu đồng bộ của thể chế ở một số lĩnh vực; sự chênh lệch giữa thẩm quyền được giao với nguồn lực thực thi; năng lực của đội ngũ cán bộ cấp cơ sở chưa theo kịp yêu cầu mới; hạ tầng số và dữ liệu chuyên ngành còn phân tán; phương thức chỉ đạo, giám sát sau khi thay đổi mô hình tổ chức vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.

Hầu hết những hạn chế này đều liên quan trực tiếp đến năng lực vận hành. Điều đó phản ánh một thực tế: khi giai đoạn sắp xếp ban đầu đã hoàn thành, những thách thức lớn nhất không còn nằm ở việc tổ chức lại các đầu mối, mà nằm ở khả năng vận hành thực tế của bộ máy sau sắp xếp.

Nhóm thứ hai, các yêu cầu hướng tới kết quả mà người dân và doanh nghiệp trực tiếp cảm nhận được cần tiếp tục cải thiện. Cụ thể, thủ tục chưa nhanh, việc giải quyết công việc chưa hoàn toàn chính xác, chưa giảm chi phí tuân thủ, đôi khi còn yêu cầu người dân kê khai lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Những vấn đề đó cho thấy trọng tâm của cải cách đang dịch chuyển từ “bộ máy làm gì” sang “người dân và doanh nghiệp nhận được gì từ hoạt động của bộ máy”.

Trong bối cảnh đó, cần phải nâng cao năng lực của toàn bộ hệ thống, từ chất lượng thể chế, quy trình phối hợp, phân cấp, phân quyền đến việc ứng dụng công nghệ và sử dụng dữ liệu trong quản trị. Hiệu quả của nền hành chính phải thể hiện bằng chất lượng cung ứng dịch vụ công và đáp ứng được nhu cầu của người dân và doanh nghiệp ví đó là trung tâm của hoạt động quản trị.

ĐỊNH VỊ VAI TRÒ TỈNH, XÃ TRONG MÔ HÌNH QUẢN TRỊ PHÁT TRIỂN

Cùng với yêu cầu nâng cao năng lực phục vụ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra yêu cầu mới đối với bộ máy là phải nâng cao “năng lực kiến tạo phát triển”. Cách đặt vấn đề này cho thấy trọng tâm của cải cách không chỉ dừng ở nâng cao hiệu quả quản lý hành chính mà hướng tới yêu cầu cao hơn: tạo động lực cho phát triển.

Trong nhiều năm, cải cách hành chính ở Việt Nam chủ yếu tập trung vào đơn giản hóa thủ tục, tinh gọn tổ chức, phân định chức năng nhiệm vụ và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Những nội dung đó vẫn giữ nguyên giá trị, nhưng trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng cao, yêu cầu đối với bộ máy nhà nước đã có sự thay đổi.

Một nền hành chính hiện đại không chỉ thực hiện tốt chức năng quản lý mà còn phải tạo dựng môi trường thuận lợi để khơi thông các nguồn lực phát triển. Các quyết định quản lý không chỉ nhằm bảo đảm trật tự, kỷ cương mà còn phải góp phần thúc đẩy đầu tư, đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Tinh thần đó thể hiện khá nhiều nội dung trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Vai trò của cấp tỉnh được xác định là quy hoạch, điều phối và tổ chức không gian phát triển; cấp xã không chỉ giải quyết thủ tục hành chính mà còn phải trở thành tuyến đầu của quản trị công, kịp thời phát hiện những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Cùng với đó là yêu cầu phân cấp, phân quyền thực chất, gắn với đầy đủ nguồn lực và trách nhiệm để các cấp chính quyền chủ động hơn.

Một điểm đáng chú ý khác là vai trò của dữ liệu và chuyển đổi số. Nếu trước đây công nghệ thông tin chủ yếu là công cụ hỗ trợ cải cách hành chính thì nay dữ liệu được xác định là tài sản, là nền tảng của quản trị hiện đại.

Điều này phản ánh sự chuyển biến trong phương thức điều hành: từ quản lý dựa trên kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu, từ xử lý từng vụ việc sang dự báo, phân tích và ra quyết định trên cơ sở thông tin đầy đủ, chính xác, liên thông.

Nhìn ở góc độ này, nâng cao năng lực kiến tạo phát triển không phải bổ sung chức năng mới cho bộ máy, mà là đổi mới cách thức thực hiện các chức năng vốn có. Khi bộ máy hoạt động hiệu quả hơn, ra quyết định nhanh hơn, sử dụng tốt nguồn lực và tạo môi trường thuận lợi hơn, chính bộ máy đó sẽ trở thành động lực quan trọng của phát triển.

ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC VẬN HÀNH ĐỂ TẠO RA NĂNG LỰC MỚI

Để hiện thực hóa mục tiêu nâng cao năng lực phục vụ và kiến tạo phát triển, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dành phần lớn bài phát biểu nói về những nhiệm vụ cần triển khai trong thời gian tới. Các nhiệm vụ này không chỉ hướng tới hoàn thiện tổ chức bộ máy mà tập trung mạnh vào đổi mới phương thức vận hành.

Việc trước tiên là tiếp tục hoàn thiện thể chế. Thể chế luôn giữ vai trò quyết định vì đây là khuôn khổ để bộ máy vận hành thống nhất. Một bộ máy được tổ chức hợp lý nhưng thể chế còn chồng chéo, thiếu đồng bộ hoặc chưa phân định rõ trách nhiệm thì hiệu quả hoạt động vẫn khó cải thiện. Do đó, cần rà soát, sửa đổi các quy định chưa phù hợp, bảo đảm một việc chỉ có một đầu mối chịu trách nhiệm chính.

Đồng thời, phải đổi mới mạnh mẽ phương thức phân cấp, phân quyền. Thực tiễn cho thấy việc giao nhiệm vụ mà không đi kèm đầy đủ thẩm quyền, nguồn lực và công cụ sẽ giảm tính chủ động của địa phương và tạo thêm áp lực cho cơ sở. Phân cấp chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm trách nhiệm giải trình, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả.

Việc thứ hai, rất quan trọng là xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu của mô hình mới. Khi mô hình tổ chức thay đổi, yêu cầu về năng lực cán bộ cũng phải nâng lên. Không chỉ cần phải bố trí đủ nhân lực mà còn phải nâng cao năng lực chuyên môn, phối hợp liên ngành, ứng dụng công nghệ và thích ứng với phương thức quản trị mới.

Đáng chú ý, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần đề cập đến việc xây dựng hệ thống đánh giá dựa trên kết quả. Hiệu quả của bộ máy cần được đo bằng thời gian xử lý thủ tục, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp, khả năng giải quyết vấn đề từ thực tiễn và trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan.

Các giải pháp trên đều hướng tới mục tiêu chung là hình thành phương thức quản trị hiện đại, trong đó tổ chức bộ máy, thể chế, đội ngũ cán bộ, dữ liệu và công nghệ được kết nối thống nhất. Chỉ khi phương thức vận hành thay đổi, bộ máy sau cải cách mới thực sự tạo ra năng lực mới.

Một năm sau cuộc cải cách tổ chức bộ máy, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục sắp xếp đầu mối hay giảm tầng nấc trung gian. Những thay đổi về tổ chức phải được chuyển hóa thành những thay đổi về chất lượng quản trị, chất lượng phục vụ và năng lực kiến tạo phát triển của bộ máy nhà nước, đó mới là điều quan trọng.