Việc thành lập thành phố Quảng Ninh được kỳ vọng không chỉ tạo bước chuyển về mô hình hành chính, quản trị đô thị mà còn mở rộng không gian phát triển, phát huy lợi thế kinh tế biển, cửa khẩu, di sản và vai trò cực tăng trưởng của vùng Đông Bắc.

Sáng 12/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường về việc thành lập thành phố Quảng Ninh.

Các đại biểu Quốc hội bày tỏ đồng thuận cao với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp; cho rằng việc thành lập thành phố Quảng Ninh phù hợp với các chủ trương lớn của Trung ương cũng như quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch không gian biển và quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng.

QUẢN TRỊ ĐÔ THỊ PHẢI TẠO RA CHUYỂN BIẾN THỰC CHẤT

Theo đại biểu Trần Thị Hồng Thanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình), Quảng Ninh có vị trí đặc biệt khi vừa có đường biên giới trên bộ, vừa có đường biên giới trên biển với Trung Quốc; sở hữu hệ thống cửa khẩu quốc tế, không gian biển đảo rộng lớn và Vịnh Hạ Long – Di sản thiên nhiên thế giới.

Cùng với hệ thống hạ tầng chiến lược tương đối đồng bộ, hiện đại, Quảng Ninh đã cùng Hà Nội, Hải Phòng hình thành tam giác động lực phía Bắc, giữ vai trò cửa ngõ giao thương, trung tâm kinh tế biển và địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh vùng Đông Bắc.

Nền tảng kinh tế của địa phương cũng được các đại biểu đánh giá cao. Năm 2025, tốc độ tăng trưởng của Quảng Ninh đạt 11,89%, đứng đầu cả nước; thu ngân sách thuộc nhóm dẫn đầu.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết quy mô kinh tế của Quảng Ninh hiện khoảng 14 tỷ USD, đứng thứ 7 cả nước; thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt hơn 86.000 tỷ đồng.

Đáng chú ý, theo đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk), Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số và các đơn vị hành chính cấp xã hiện nay đã đáp ứng đầy đủ 5/5 điều kiện và 7/7 tiêu chuẩn theo quy định.

Bên cạnh các điều kiện về kinh tế, hạ tầng và không gian phát triển, nhiều đại biểu nhấn mạnh việc chuyển từ tỉnh sang thành phố trực thuộc Trung ương phải gắn với đổi mới thực chất mô hình quản trị.

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) đề nghị chuyển mạnh sang mô hình quản trị đô thị hiện đại, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả; tăng cường quản trị dựa trên kết quả, ứng dụng dữ liệu lớn và công nghệ số trong điều hành, cung cấp dịch vụ công.

Quá trình chuyển đổi thủ tục hành chính phải thuận lợi, không gây xáo trộn đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Chuyển đổi số cần trở thành công cụ nâng cao tính công khai, minh bạch, tự động hóa dịch vụ công và chất lượng phục vụ.

Về tổ chức bộ máy, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh đồng tình với phương án trước mắt kế thừa đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức hiện có để bảo đảm hoạt động hành chính liên tục. Tuy nhiên, đây chỉ nên là giải pháp chuyển tiếp.

Thành phố cần sớm xây dựng lộ trình sắp xếp tổ chức, bố trí nhân lực theo vị trí việc làm, tinh giản biên chế nhưng đồng thời bảo đảm đủ nhân lực chuyên sâu cho những lĩnh vực then chốt như quản lý đô thị, đất đai, xây dựng, môi trường và chuyển đổi số.

PHÁT HUY LỢI THẾ KINH TẾ BIỂN, TĂNG CƯỜNG LIÊN KẾT VÙNG

Một yêu cầu quan trọng khác được nhiều đại biểu đặt ra là phát triển đô thị phải đi cùng bảo vệ môi trường, cảnh quan và các giá trị di sản. Với Quảng Ninh, quá trình đô thị hóa không thể làm suy giảm giá trị của Vịnh Hạ Long, Yên Tử và các không gian văn hóa đặc sắc.

Quy hoạch đô thị cần đi trước một bước, bảo đảm hài hòa giữa đô thị và nông thôn, giữa phát triển hiện đại với gìn giữ bản sắc, đồng thời xử lý hiệu quả các vấn đề về môi trường, rác thải và nước thải.

Do địa hình Quảng Ninh phân hóa mạnh, trình độ phát triển giữa khu vực đô thị, ven biển với miền núi, biên giới còn chênh lệch, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh đề nghị có cơ chế điều tiết nguồn lực từ những địa bàn phát triển năng động để hỗ trợ hạ tầng và an sinh xã hội tại các khu vực khó khăn, tránh tình trạng đô thị hóa chỉ tập trung vào một số cực tăng trưởng.

Một trong những dư địa phát triển lớn nhất của Quảng Ninh là kinh tế biển. Đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) cho biết Quảng Ninh có hơn 250 km bờ biển, diện tích mặt biển trên 6.000 km2, hơn 2.000 đảo lớn nhỏ cùng các vịnh, danh thắng nổi tiếng như Hạ Long, Bái Tử Long, Cô Tô, Quan Lạn, Minh Châu và Trà Cổ. Đây là nền tảng để Quảng Ninh phát triển các ngành kinh tế biển có giá trị cao như du lịch di sản, kinh tế hàng hải, logistics, thủy sản bền vững, năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học và các ngành kinh tế biển mới.

Để khai thác hiệu quả lợi thế này, đại biểu đề nghị xây dựng mô hình chính quyền đô thị đủ năng lực quản lý tổng hợp không gian biển dựa trên dữ liệu số; tiếp tục hoàn thiện hạ tầng giao thông, năng lượng, hạ tầng số; nghiên cứu kết nối đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh và phát triển cửa khẩu thông minh Móng Cái.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng cần được xác định là những động lực tăng trưởng mới, đi cùng chính sách thu hút nhân tài và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế biển.

Từ góc độ liên kết vùng, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt cho rằng giá trị của việc thành lập thành phố Quảng Ninh không chỉ nằm ở việc hình thành một đơn vị hành chính mới, mà quan trọng hơn là kiến tạo một cực tăng trưởng có sức lan tỏa.

Theo đó, các cơ chế, chính sách sau khi thành phố được thành lập cần thúc đẩy kết nối giữa Quảng Ninh với các cực tăng trưởng và những địa phương còn hạn chế về hạ tầng, công nghệ, thị trường; qua đó tạo thêm không gian và động lực phát triển cho toàn vùng.

Các đại biểu cũng lưu ý quá trình đô thị hóa nhanh có thể kéo theo sức ép về giao thông, nhà ở xã hội, trường học, bệnh viện, rác thải, nước thải và an ninh trật tự. Vì vậy, Quảng Ninh cần sớm rà soát, điều chỉnh quy hoạch theo tiêu chuẩn đô thị cao hơn, đồng thời có giải pháp hỗ trợ người dân, doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi.

Việc thành lập thành phố Quảng Ninh vì thế được kỳ vọng không chỉ thay đổi mô hình quản lý hành chính, mà còn mở ra dư địa để địa phương tổ chức lại không gian phát triển, khai thác tốt hơn các lợi thế đặc thù và củng cố vai trò một trong những cực tăng trưởng quan trọng của vùng Đông Bắc và cả nước.