Với cơ chế mới từ Luật Việc làm 2025, bảo hiểm thất nghiệp ngày càng phát huy vai trò trong việc hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động trong thời điểm khó khăn đột xuất, suy giảm kinh tế, thiên tai, địch họa hoặc các trường hợp bất khả kháng khác…

Luật Việc làm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đã mở ra cơ chế mới hỗ trợ người lao động từ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp trong các trường hợp bất khả kháng.

Theo đó, Luật quy định trong trường hợp khủng hoảng, suy thoái kinh tế, thiên tai, hỏa hoạn, địch họa hoặc dịch bệnh nguy hiểm, căn cứ tình hình thực tế và kết dư Quỹ, Chính phủ quy định việc giảm mức đóng bảo hiểm thất nghiệp, hỗ trợ bằng tiền hoặc hỗ trợ khác.

CHIA SẺ RỦI RO KHI GẶP KHÓ KHĂN

Tại Tọa đàm “Bảo hiểm thất nghiệp trong ứng phó khủng hoảng, dịch bệnh, thiên tai: Công cụ ổn định việc làm”, do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức ngày 20/7, ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), cho biết cơ chế hỗ trợ mới từ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp tại Luật Việc làm 2025 đã được hoàn thiện hơn. Đặc biệt sau những phát sinh bất cập từ thực tiễn, nhất là bài học chi trả chế độ hỗ trợ cho người lao động từ đại dịch Covid-19.

Theo ông Tú, thực tế trong giai đoạn chịu ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, việc hỗ trợ từ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp phải thông qua nhiều cấp như Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Khi đó, Quỹ bảo hiểm thất nghiệp đang kết dư khoảng 89.000 tỷ đồng, đã hỗ trợ cho hơn 13 triệu người lao động với kinh phí khoảng khoảng 32.000 tỷ đồng. Mức hỗ trợ từ 1,8 – 3,3 triệu đồng, dành cho cả những người có thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp 1 tháng, hoặc những người ra khỏi thị trường lao động tạm thời, đã hưởng bảo hiểm thất nghiệp, hoặc chưa hưởng nhưng có thời gian đóng ít nhất 1 tháng.

Bên cạnh đó, hơn 346.000 đơn vị sử dụng lao động đã được giảm mức đóng bảo hiểm thất nghiệp từ 1% xuống 0% trong 12 tháng, kinh phí lên đến 9.200 tỷ đồng. Tổng quy mô hỗ trợ từ Quỹ bảo hiểm thất nghiệp trong giai đoạn dịch bệnh lên tới 41.000 tỷ đồng.

“Như vậy, nguyên tắc của bảo hiểm thất nghiệp là tính chia sẻ rủi ro cao. Song việc thụ hưởng chính sách chỉ áp dụng với những người có tham gia và đóng góp vào quỹ, không chi trả cho các đối tượng ngoài diện này”, ông Tú cho hay.

Ông Lê Quang Trung, chuyên gia lao động việc làm, cũng đánh giá bài học từ đại dịch Covid-19 là vấn đề phát sinh chưa từng có tiền lệ, ảnh hưởng đến cả người lao động, người sử dụng lao động, hoạt động sản xuất kinh doanh và tình hình kinh tế - xã hội tại thời điểm đó.

Trong bối cảnh Luật Việc làm 2013 chưa quy định cơ chế chi trả từ Quỹ bảo hiểm thất nghiệp với tình huống này, Chính phủ, cơ quan liên quan cùng phối hợp đã rất nhanh chóng tham mưu cho cơ quan có thẩm quyền để ban hành chính sách hỗ trợ cho các đối tượng bị ảnh hưởng.

Qua đó, tiếp tục khẳng định bảo hiểm thất nghiệp thực sự là “phao cứu sinh” của người lao động và người sử dụnglao động trong thời điểm khó khăn đột xuất, suy giảm kinh tế, thiên tai, địch họa hoặc các trường hợp bất khả kháng khác.

 “Trong bối cảnh người lao động mất việc, doanh nghiệp đứt gãy chuỗi cung ứng, việc được nhận trợ cấp tùy theo số năm đóng là rất thiết thực và ý nghĩa. Người sử dụng lao động được giảm tiền đóng bảo hiểm thất nghiệp cũng góp phần có điều kiện để chống dịch, tái cấu trúc sản xuất”, ông Trung nhấn mạnh.

HỖ TRỢ TRÊN KHẢ NĂNG CÂN ĐỐI, ĐẢM BẢO AN TOÀN QUỸ

Theo các chuyên gia, trong điều kiện thông thường, bảo hiểm thất nghiệp ngày càng phát huy vai trò điểm tựa cho thị trường lao động, thì trong những tình huống bất khả kháng, chính sách này càng cần được triển khai hiệu quả hơn.

Ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp, Cục Việc làm, cho biết từ thực tiễn thực thi chính sách bảo hiểm thất nghiệp, Luật Việc làm 2025 đã quy định, trong bối cảnh Quỹ bảo hiểm thất nghiệp có kết dư lớn, khi doanh nghiệp gặp khó khăn, chính sách cho phép Chính phủ điều chỉnh giảm mức đóng kịp thời, nhằm đảm bảo quyền lợi cho cả người lao động và người sử dụng lao động.

Đồng thời, Chính phủ căn cứ vào mức kết dư quỹ và các trường hợp bất khả kháng để ban hành chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động, tương tự như giai đoạn chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19.

Tuy nhiên, bảo hiểm thất nghiệp chỉ là một trong rất nhiều chính sách hỗ trợ đối với người lao động và người sử dụng lao động. Do vậy, Quỹ chỉ hỗ trợ trong phạm vi trong mức đóng và kết dư quỹ để đảm bảo an toàn quỹ.

Theo ông Tú, Luật Việc làm 2025 đã quy định rất rõ Quỹ bảo hiểm thất nghiệp được hình thành từ sự đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động, hoạt động đầu tư, và có sự hỗ trợ của Nhà nước trong những điều kiện nhất định. Đồng thời, pháp luật cũng quy định cơ chế hỗ trợ từ ngân sách trong trường hợp quỹ không đảm bảo mức kết dư tối thiểu.

Quy định về đảm bảo mức kết dư quỹ nhằm giúp người lao động và người sử dụng lao động sẵn sàng được chi trả khi phát sinh rủi ro. Đồng thời, Nhà nước cũng có cơ sở để chủ động triển khai các chính sách hỗ trợ cần thiết khi có sự cố.

Đặc biệt, căn cứ để xây dựng bất kỳ chính sách hỗ trợ nào từ Quỹ bảo hiểm thất nghiệp trong điều kiện bất thường đều cần dựa vào khả năng cân đối quỹ. Quỹ này thu vào để đảm bảo điều kiện chi trả các chế độ cho người lao động. Do vậy, ông Tú cho rằng không cần thiết tách thành một quỹ dự phòng khủng hoảng trong tình huống bất khả kháng.

Đại diện Cục Việc làm cũng thông tin, hiện nay, pháp luật cũng quy định rất rõ trách nhiệm của các bên liên quan, từ người lao động, người sử dụng lao động đến các cơ quan, tổ chức trong quá trình thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp.

Ngoài xử phạt hành chính, pháp luật cũng đã quy định các chế tài hình sự. Bộ luật Hình sự năm 2015 đã có các điều khoản liên quan đến tội danh vi phạm quy định về bảo hiểm xã hội, trong đó có bảo hiểm thất nghiệp.

Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cũng đã ban hành nghị quyết hướng dẫn áp dụng. Ngoài ra, Bộ Công an đã có hướng dẫn về việc khởi tố đối với các hành vi gian lận, chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm, cũng như hành vi giả mạo hồ sơ để trục lợi chế độ.

Như vậy, hành lang pháp lý hiện nay đã tương đối đầy đủ, bao gồm cả quy định hành chính và hình sự, nhằm kiểm soát việc thực hiện chính sách, tránh tình trạng lạm dụng hoặc vi phạm.

Bổ sung thêm, chuyên gia Lê Quang Trung cho rằng, hiện các quy định của luật, nghị định hướng dẫn về bảo hiểm thất nghiệp đã khá rõ ràng và đầy đủ. Song, qua nửa năm triển khai, cần tổ chức, đánh giá sơ bộ nhằm phát hiện các quy định có thể gây nên tình trạng mập mờ, tạo kẽ hở để lợi dụng chính sách.

Bên cạnh đó, cần có biện pháp mạnh hơn đối với những cá nhân, doanh nghiệp chủ động không thực hiện quy định về bảo hiểm thất nghiệp, đặc biệt là các hành vi trốn đóng bảo hiểm, hoặc lợi dụng quy định để hưởng sai chính sách, có việc làm nhưng không khai báo để hưởng chế độ.