Kinh tế Việt Nam nửa đầu năm 2026 ghi nhận những tín hiệu khởi sắc. Tuy nhiên, để đạt mức tăng trưởng 10%, nền kinh tế không chỉ cần khơi thông nguồn vốn và giải quyết “điểm nghẽn” mà còn phải đối mặt với áp lực về năng suất lao động...

Bối cảnh kinh tế toàn cầu giai đoạn 2025-2027 đang ghi nhận sự phục hồi nhưng còn nhiều thách thức do cạnh tranh địa chính trị gay gắt và các rủi ro bất ổn vĩ mô. Dù Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng GDP thế giới năm 2026 chỉ đạt mức 3,0%, nền kinh tế đang cho thấy những tín hiệu khởi sắc mạnh mẽ trong nửa đầu năm.

Phân tích về bức tranh vĩ mô hiện tại, ông Nguyễn Anh Dương, Trưởng phòng Nghiên cứu tổng hợp và hội nhập quốc tế, Viện Nghiên cứu chính sách và chiến lược, nhận định Việt Nam đang có những cơ hội lớn để mở rộng tăng trưởng bất chấp những thách thức phải đối mặt.

CHU KỲ KINH TẾ PHỤC HỒI

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế được đề ra tại Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV là phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng 10%/năm trong giai đoạn 2026-2030. Riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, tốc độ tăng trưởng kinh tế đã có sự cải thiện rõ rệt, đạt mức cao nhất kể từ năm 2016 trở lại đây.

Theo ông Nguyễn Anh Dương, đà tăng trưởng này gắn với chu kỳ kinh tế của Việt Nam với điểm sáng là sự tăng tốc của khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo.

Báo cáo “Kinh tế 6 tháng đầu năm 2026: Những kết quả ban đầu trong xác lập mô hình tăng trưởng mới” do nhóm nghiên cứu của Viện Nghiên cứu chính sách và chiến lược thực hiện cho thấy khu vực công nghiệp đóng góp 47,2% vào mức tăng trưởng chung của toàn nền kinh tế; chỉ số Quản trị nhà mua hàng (PMI) đã duy trì đà tăng 12 tháng liên tiếp; dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục đổ dồn vào lĩnh vực chế biến, chế tạo, chiếm 82,6% tổng lượng vốn FDI thực hiện.

Ngoài ra, khu vực dịch vụ và du lịch tiếp tục là một điểm sáng tích cực, với lượng khách du lịch quốc tế trong 6 tháng đầu năm đã đạt mức gần bằng cả năm 2023; tín dụng được kiểm soát hài hòa, hướng nhiều hơn vào năng lực sản xuất thay vì các lĩnh vực rủi ro cao; tỷ giá duy trì sự ổn định tương đối dù nhập siêu ở quy mô lớn.

NHỮNG ĐIỂM NGHẼN TRONG MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình xác lập mô hình tăng trưởng mới vẫn bộc lộ nhiều điểm cần lưu tâm, đặc biệt là ở thị trường vốn và rủi ro mất cân đối thương mại.

Theo ông Nguyễn Anh Dương, về mặt tài chính, thị trường vốn hiện tại chưa đáp ứng đủ nhu cầu của nền kinh tế. Tổng mức huy động vốn trên thị trường chứng khoán 6 tháng đầu năm đạt 173,8 - 174 nghìn tỷ đồng, tương đương 9,6% tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

Trong khi đó, tài chính xanh mới chỉ ở bước đầu với hơn 1 tỷ USD trái phiếu xanh được phát hành và khoảng 828 - 830 nghìn tỷ đồng dư nợ tín dụng xanh lũy kế. Đáng chú ý, khung pháp lý cho các hình thức tài chính mới vẫn còn rất chung chung và chưa có cơ chế thử nghiệm rõ ràng.

Ngoài ra, theo ông Dương, vấn đề nhập siêu cũng đặt ra bài toán về năng lực của khối doanh nghiệp nội địa. Cụ thể, nhập siêu hàng hóa 6 tháng đầu năm ở mức 16,6 tỷ USD, tương đương 6,2% kim ngạch xuất khẩu; trong đó, khu vực FDI đang áp đảo khi chiếm 79,6% lượng xuất khẩu và 72,3% lượng nhập khẩu. Khu vực kinh tế trong nước ghi nhận mức thâm hụt rất lớn, lên tới 24,2 tỷ USD, cao gấp hơn 2,1 lần so với cùng kỳ năm 2025. Sự mất cân đối này cho thấy mối liên kết lỏng lẻo giữa khối ngoại và khối nội.

“Tổng mức đầu tư khu vực trong nước chỉ tăng 6,1%, tức hơn 5 tỷ USD nhưng nhập khẩu tăng tới 15% và nhập siêu hơn 24 tỷ USD. Các nhà đầu tư tư nhân lớn chưa tạo được tác động lan tỏa tích cực đối với doanh nghiệp trong nước”, ông Dương lưu ý.

BA KỊCH BẢN TĂNG TRƯỞNG NĂM 2026

Dựa trên các biến số vĩ mô hiện tại, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược đã đưa ra 3 kịch bản tăng trưởng cho năm 2026.

Theo đó, ở kịch bản rủi ro, GDP tăng trưởng 8,2%; tăng 9,2% ở kịch bản cơ sở và đạt mức tăng trưởng 10% ở kịch bản phấn đấu.

Để hiện thực hóa kịch bản phấn đấu ở mức 10%, nền kinh tế đòi hỏi tỷ trọng vốn đầu tư toàn xã hội phải tăng lên mức 38,5% GDP; tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cần đạt mức 22,5%; đóng góp của năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế phải duy trì ở mức cao là 47,0%.

Trong đó, yếu tố then chốt để đạt được năng suất này chính là việc ứng dụng sâu rộng khoa học công nghệ vào nền kinh tế thực.

“Chúng ta nói nhiều đến thúc đẩy ứng dụng AI, nhưng thực tế đến nay mới có rất ít doanh nghiệp hiện thực hóa được lợi ích kinh tế từ ứng dụng AI. Nếu chuyển sang sử dụng AI theo đơn vị token thì chi phí ứng dụng AI sẽ trở thành thách thức lớn hơn nữa đối với doanh nghiệp. Ngoài ra, cải thiện năng suất lao động cũng trở nên cấp thiết hơn với nền kinh tế. Có doanh nghiệp nước ngoài cho biết nếu năng suất của lao động Việt Nam không tăng ở mức hai con số trong giai đoạn 2026-2030, họ sẽ phải cân nhắc nghiêm túc thay thế lao động Việt Nam bằng các hệ thống tự động hóa”, ông Dương khẳng định.