Quỹ này sẽ không dùng ngân sách từ các chính phủ. Thay vào đó, đây sẽ là cơ chế dành cho các doanh nghiệp muốn đầu tư vào Iran...

Theo nguồn tin của tờ báo Finacial Times, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump hiện sẵn sàng cho phép thành lập một quỹ đầu tư trị giá 300 tỷ USD cho Iran, nếu Tehran chấp nhận thỏa thuận cuối cùng nhằm chấm dứt chiến tranh. Thỏa thuận này sẽ bao gồm cả một thỏa thuận về chương trình hạt nhân của Iran.

Nguồn tin là một quan chức cấp cao Mỹ cho biết Washington đã thảo luận khả năng nới lỏng trừng phạt và cho phép thành lập “một quỹ lớn 300 tỷ USD để tái thiết Iran”. Những hỗ trợ này sẽ phụ thuộc vào mức độ Iran thực hiện các cam kết trong bản ghi nhớ dự kiến được ký chính thức tại Thụy Sỹ vào thứ Sáu tuần này (19/6).

Theo một nguồn tin nắm được nội dung đàm phán, quỹ đầu tư trên chỉ được triển khai nếu các bên đạt thỏa thuận cuối cùng trong khuôn khổ bản ghi nhớ. Trước đó, lệnh ngừng bắn cần được gia hạn thêm 60 ngày, eo biển Hormuz được mở cửa trở lại và các cuộc đàm phán về thỏa thuận hạt nhân tiếp tục tiến triển.

Nguồn tin này cho biết quỹ sẽ không sử dụng tiền từ các chính phủ. Thay vào đó, đây sẽ là cơ chế dành cho các doanh nghiệp muốn đầu tư vào Iran, quốc gia có khoảng 90 triệu dân và nguồn tài nguyên năng lượng dồi dào. Hiện chưa rõ quỹ sẽ được xây dựng và quản lý theo cơ chế nào.

“Rất nhiều doanh nghiệp ở châu Âu, châu Á, Hàn Quốc, Nhật Bản và cả Mỹ quan tâm tới cơ hội này. Nếu các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ, quy mô của quỹ sẽ rất lớn”, nguồn tin nói với Financial Times.

Chia sẻ trên chương trình CBS Mornings ngày thứ Hai (15/6), Phó Tổng thống JD Vance cho biết quỹ tái thiết 300 tỷ USD là một cơ chế mà Iran có thể tiếp cận, miễn là Tehran thực hiện đúng phần nghĩa vụ của mình.

Quy mô các biện pháp hỗ trợ tài chính của Mỹ dành cho Iran là một trong những chủ đề gây tranh cãi trong các cuộc đàm phán. Đây cũng là vấn đề nhạy cảm về mặt chính trị đối với Tổng thống Trump, bởi ông không muốn bị nhìn nhận là đang trao phần thưởng cho chính quyền Iran.

Ông Trump từng chỉ trích gay gắt quyết định của chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama khi cùng các cường quốc khác ký thỏa thuận hạt nhân với Iran vào năm 2015. Thỏa thuận khi đó mở đường cho việc nới lỏng trừng phạt đối với Tehran. Ông Trump sau đó nhiều lần chỉ trích rằng chính quyền Obama đã trao cho Iran “những khoản tiền mặt lớn”.

Hiện tại, những người chỉ trích bản ghi nhớ mà Mỹ và Iran dự kiến ký tại Thụy Sỹ cho rằng các biện pháp hỗ trợ tài chính đang được thảo luận lần này có thể lớn hơn nhiều so với những gì Tehran từng nhận được theo thỏa thuận hạt nhân năm 2015 dưới thời ông Obama.

Trong ngày thứ Hai, một quan chức cấp cao Mỹ nói với truyền thông rằng chưa có “một USD nào” được chuyển cho Iran kể từ khi ông Trump, ông Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf thông qua văn kiện này từ xa.

Nguồn tin của Financial Times cho biết theo các điều khoản của bản ghi nhớ, mọi biện pháp nới lỏng trừng phạt - bao gồm việc dỡ phong tỏa các tài sản của Iran ở nước ngoài - sẽ được triển khai theo từng giai đoạn. Tiến độ này phụ thuộc vào diễn biến của các cuộc đàm phán hạt nhân và thỏa thuận cuối cùng.

Tuy nhiên, các quan chức cấp cao trong chính quyền ông Trump cho biết Mỹ có thể đưa ra một số biện pháp hỗ trợ tài chính quy mô nhỏ trong giai đoạn đầu, nhằm xây dựng lòng tin giữa hai bên. Việc cho phép Iran tiếp cận những khoản tiền lớn hơn về sau sẽ phụ thuộc vào đánh giá của Washington, thay vì dựa trên các tiêu chí cụ thể.

“Việc nới lỏng trừng phạt không gắn với một hành động cụ thể nào của Iran. Điều này phụ thuộc vào việc Tehran có hành xử phù hợp hay không. Và rõ ràng, vấn đề chúng tôi quan tâm nhất là chương trình hạt nhân”, một quan chức cấp cao nói với báo chí hôm thứ Hai.

Trong khuôn khổ bản ghi nhớ, Tehran và Washington đã nhất trí xử lý lượng uranium làm giàu đang tồn kho theo một cơ chế do hai bên thống nhất. Cam kết tối thiểu là toàn bộ số uranium này sẽ được pha loãng tại chỗ, dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) - theo nguồn tin nắm được nội dung đàm phán.

Quan chức cấp cao Mỹ nói trên cho biết chương trình hạt nhân của Iran “về cơ bản đã bị phá hủy một cách có hệ thống”. Ông đưa ra nhận định này khi nhắc tới việc Mỹ ném bom 3 cơ sở hạt nhân chính của Iran trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran vào tháng 6 năm ngoái. Dù vậy, chính quyền ông Trump vẫn muốn có các biện pháp bảo đảm Iran “sẽ không tái xây dựng chương trình này”.

Iran hiện có hơn 9.000 kg uranium làm giàu. Phần lớn số này được làm giàu ở mức thấp, nhưng khoảng 440 kg đã được làm giàu lên gần cấp độ dùng cho vũ khí.