Kịch bản kinh tế đình lạm đang đặt ECB trước lựa chọn khó khăn giữa tăng lãi suất để chống lạm phát và giữ nguyên lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng...

Kinh tế khu vực đồng euro (eurozone) có quý suy giảm đầu tiên sau hơn 1 năm trở lại đây. Trong đó, sự sụt giảm mạnh mẽ của kinh tế Ireland che giấu những diễn biến phức tạp hơn ở các nền kinh tế lớn trong khối.

Theo số liệu thống kê điều chỉnh lần cuối được công bố ngày 8/6 bởi Eurostat, văn phòng thống kê của Liên minh châu Âu (EU), cho thấy tổng sản phẩm trong nước (GDP) của khối eurozone gồm 21 quốc gia thành viên đã giảm 0,2% trong quý 1/2026 so với quý 4/2025.

Con số này đảo ngược mức tăng trưởng 0,1% được đưa ra trong báo cáo thống kê sơ bộ trước đó và mức tăng trưởng 0,2% đạt được trong quý cuối cùng của năm 2025.

So với cùng kỳ năm trước, kinh tế eurozone chỉ tăng trưởng 0,3%, giảm mạnh so với mức tăng trưởng 1,2% của năm ngoái. Sự giảm tốc này phản ánh áp lực ngày càng gia tăng từ cuộc chiến Iran - sự kiện đã tiếp tục gây thiệt hại lớn đối với nguồn cung cấp năng lượng, cũng như niềm tin kinh doanh và tiêu dùng của châu Âu.

Tình hình kinh tế Ireland là yếu tố làm méo mó bức tranh tổng thể, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất. Số liệu đáng chú ý nhất trong báo cáo của Eurostat là sự sụt giảm 12,1% theo quý và giảm 16,8% so với cùng kỳ năm trước của GDP Ireland.

Những con số này có thể là thảm họa đối với hầu hết các nền kinh tế, nhưng GDP của Ireland vốn được biết đến là thường bị bóp méo bởi hoạt động của các tập đoàn đa quốc gia lớn, đặc biệt là trong lĩnh vực dược phẩm.

Trước đây, Văn phòng Thống kê Trung ương Ireland đã lưu ý rằng những biến động như vậy thường xuất phát từ hoạt động sản xuất công nghiệp ở nước này do các tập đoàn đa quốc gia chi phối hơn là điều kiện kinh tế thực tế trong nước. Các nhà kinh tế cũng thường xuyên cảnh báo không nên đánh giá sức khỏe nền kinh tế Ireland theo những con số thống kê trên bề mặt.

Sự sụt giảm của kinh tế Ireland trong quý đầu tiên của năm nay chủ yếu phản ánh sự bùng nổ đặc biệt trong các quý trước đó, khi các nhà xuất khẩu dược phẩm đặt nhà máy ở nước này được cho là đã đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu sang thị trường Mỹ trước thời hạn áp thuế quan. Hoạt động đẩy nhanh sản xuất và xuất khẩu này làm tăng mạnh sản lượng kinh tế của Ireland và do đó, kéo theo các con số tăng trưởng kinh tế trên toàn eurozone. Khi kinh tế Ireland giảm tốc do hoạt động sản xuất giảm trở lại mức cũ, số liệu kinh tế của khối đồng tiền chung cũng bị ảnh hưởng theo.

Loại trừ Ireland, bức tranh kinh tế của eurozone trông ít đáng lo ngại hơn. Đức, nền kinh tế lớn nhất trong khối, đã tăng trưởng 0,3% trong quý đầu tiên sau hai năm ảm đạm. Kinh tế Italy cũng tăng trưởng 0,3%, còn Tây Ban Nha tiếp tục dẫn đầu các nền kinh tế lớn với mức tăng trưởng 0,6%. Tuy nhiên, kinh tế Pháp đã giảm 0,1% so với quý trước, tiếp nối sự yếu kém đã có từ trước cuộc khủng hoảng năng lượng này.

Theo phân tích của Eurostat, lực cản lớn nhất đối với tăng trưởng kinh tế eurozone trong quý 1 đến từ thương mại ròng, khi thâm hụt thương mại làm giảm 0,3 điểm phần trăm từ tốc độ tăng trưởng kinh tế. Đầu tư yếu hơn làm giảm tăng trưởng thêm 0,1 điểm phần trăm nữa.

Cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran, bùng nổ vào tháng 2/2026, là nguồn cơn chính dẫn tới suy yếu của kinh tế eurozone trong quý đầu năm.

Giá dầu thô và khí đốt tăng mạnh - do eo biển Hormuz bị đóng cửa và thiệt hại về cơ sở hạ tầng dầu khí tại Trung Đông - giống như một đòn giáng mạnh vào nền kinh tế châu Âu, khu vực có sự phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng. Cú sốc này còn xảy ra giữa lúc kinh tế châu Âu chưa thực sự phục hồi sau cuộc khủng hoảng năng lượng liên quan tới cuộc chiến tranh giữa Nga và Ukraine.

Giới chuyên gia kinh tế đã nhiều lần cảnh báo rằng sự kết hợp giữa gián đoạn dòng chảy năng lượng ở e biển Hormuz, áp lực thuế quan của Mỹ và cạnh tranh xuất khẩu từ Trung Quốc đang làm tổn thương các nền kinh tế châu Âu, và rằng nguy cơ nền kinh tế khu vực này rơi vào đình lạm - sự kết hợp giữa tăng trưởng trì trệ và giá cả tăng cao - đã trở thành kịch bản chính đối với eurozone.

Số liệu công bố gần đây cho thấy lạm phát giá tiêu dùng của eurozone đã tăng từ 1,9% trong tháng 2 lên 2,5% trong tháng 3 và 3% trong tháng 4, chủ yếu do chi phí năng lượng leo thang.

Trong bối cảnh tăng trưởng giảm tốc và lạm phát leo thang, ECB đã giữ nguyên lãi suất ở mức 2% tại cuộc họp tháng 4, đồng thời phát tín hiệu đang theo dõi chặt chẽ áp lực lạm phát.

Giới phân tích cho rằng tình trạng hiện nay của nền kinh tế eurozone đang đặt ECB vào thế khó: nếu ECB tăng lãi suất để chống lạm phát, tăng trưởng sẽ càng yếu hơn; ngược lại, nếu giữ nguyên lãi suất, áp lực lạm phát có thể trở nên khó kiểm soát.

Tuy nhiên, thị trường đang tin rằng ECB sẽ phải hành động để ứng phó với sự leo thang của giá cả. Cuộc họp chính sách tiếp theo của cơ quan này sẽ diễn ra vào ngày 11/6, và thị trường hiện đang định giá gần như chắc chắn một đợt tăng lãi suất 0,25 điểm phần trăm lên 2,25%.

Một cuộc khảo sát của hãng tin Bloomberg với sự tham gia các nhà kinh tế cho thấy khả năng cao ECB sẽ có hai đợt tăng lãi suất trong năm nay, vào tháng 6 và tháng 9.