Trong 18 tháng đầu tiên kể từ khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng, kinh tế Mỹ đã trải qua hàng loạt cú sốc do những thay đổi chính sách...

Đáng chú ý nhất là chiến dịch siết chặt nhập cư và tăng thuế quan như ông Trump cam kết khi tranh cử năm 2024, cùng cuộc chiến bất ngờ nổ ra với Iran, đẩy giá dầu tăng mạnh và đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhìn chung, kinh tế Mỹ đã chống chịu tốt hơn dự báo của nhiều chuyên gia trước những xáo trộn chính sách và cuộc chiến tại Trung Đông. Tuy nhiên, trong bối cảnh cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ chỉ còn hơn 3 tháng nữa, các cam kết của ông Trump về hạ nhiệt giá cả, phục hồi việc làm ngành sản xuất và cải thiện đời sống tầng lớp trung lưu vẫn chưa thành hiện thực.

Dù tránh được một đợt suy giảm nghiêm trọng, nền kinh tế Mỹ vẫn chưa khởi sắc ở nhiều lĩnh vực mà ông Trump từng kỳ vọng sẽ bùng nổ nhờ chiến dịch trục xuất người nhập cư không có giấy tờ và tăng thuế quan. Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran còn khiến một số rủi ro lớn đối với nền kinh tế trở nên nghiêm trọng hơn.

Dưới đây là phân tích của hãng tin Reuters về những diễn biến đáng chú ý của kinh tế Mỹ sau 18 tháng đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.

VIỆC LÀM

Bức tranh toàn diện nhất về việc làm tại Mỹ được phản ánh qua khảo sát hộ gia đình của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS). Tuy nhiên, việc cập nhật các ước tính dân số vào đầu năm 2026 khiến số liệu do cơ quan này công bố không thể so sánh hoàn toàn với các năm trước.

Mức giảm mạnh của số người có việc làm và số người tìm việc trong tháng 1 phần lớn bắt nguồn từ sự điều chỉnh về thống kê, thay vì phản ánh hoàn toàn diễn biến thực tế của thị trường lao động.

Để khắc phục vấn đề này, BLS đã sử dụng các ước tính dân số mới để xây dựng một chuỗi dữ liệu thử nghiệm, tính ngược 5 năm nhằm tạo ra bộ số liệu nhất quán kể từ tháng 4/2020.

Bộ dữ liệu này vẫn cho thấy cả quy mô lực lượng lao động và số người có việc làm đều giảm kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng. Đây là diễn biến dễ lý giải khi chính quyền siết nhập cư và đẩy mạnh trục xuất người nhập cư không có giấy tờ.

Cùng với tình trạng già hóa của dân số tại Mỹ, việc hạn chế nhập cư và tăng cường trục xuất đang khiến nguồn cung lao động tại Mỹ ngày càng thu hẹp.

NHỮNG NGÀNH NÀO ĐANG TUYỂN DỤNG?

Ông Trump từng tuyên bố các chính sách của mình sẽ mở đường cho sự hồi sinh của ngành sản xuất Mỹ, mang lại hàng loạt việc làm mới. Trên thực tế, Mỹ đúng là đang chứng kiến một làn sóng đầu tư mạnh, nhưng dòng vốn chủ yếu đổ vào các trung tâm dữ liệu phục vụ công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Tác động lâu dài của làn sóng đầu tư này đối với sản lượng và việc làm vẫn chưa rõ ràng.

Hoạt động xây dựng hạ tầng AI đã giúp số việc làm trong ngành xây dựng tăng lên. Tuy nhiên, các báo cáo về việc làm cho thấy ngành sản xuất hiện sử dụng ít lao động hơn so với tháng 1/2025, thời điểm ông Joe Biden kết thúc nhiệm kỳ tổng thống.

Dữ liệu cũng phản ánh một số ưu tiên khác của chính quyền ông Trump, trong đó có việc cắt giảm số lao động trong khu vực chính phủ.

Dù vậy, không dễ thay đổi nhu cầu của một nền kinh tế có 342 triệu dân. Người Mỹ vẫn thường xuyên đến nhà hàng, quán bar, trong khi dân số già hóa tiếp tục làm tăng nhu cầu đối với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Sự dịch chuyển trong hoạt động tuyển dụng thời gian qua phần lớn phản ánh những xu hướng này.

GIÁ CẢ

Lạm phát là một trong những vấn đề nổi bật nhất trong cuộc tranh cử tổng thống Mỹ năm 2024. Khi đó, sự bất bình của người dân trước cú sốc giá cả thời đại dịch Covid-19 vẫn còn sâu sắc, dù áp lực lạm phát đã dịu bớt sau khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất.

Tuy nhiên, cam kết kéo mặt bằng giá cả đi xuống của ông Trump ngay từ đầu đã khó trở thành hiện thực. Trong lịch sử Mỹ, mặt bằng giá chung thường chỉ giảm khi nền kinh tế rơi vào suy thoái nghiêm trọng.

Việc kéo giảm lạm phát là mục tiêu khả thi, nhưng kết quả đạt được dưới thời ông Trump đến nay vẫn khá khiêm tốn. Các chỉ số giá quan trọng cho thấy quá trình hạ nhiệt lạm phát đang chững lại. Lạm phát tại Mỹ vẫn vượt mục tiêu 2% của Fed, trong khi giới chức ngân hàng trung ương lo ngại áp lực giá có thể tăng trở lại do giá xăng dầu tăng.

Thuế quan cũng góp phần làm tăng giá một số mặt hàng nhập khẩu. Áp lực càng lớn khi giá dầu lên khoảng 100 USD/thùng, cao hơn khoảng 50% so với trước khi chiến tranh Iran nổ ra vào cuối tháng 2. Nhu cầu vật liệu, thiết bị và năng lượng phục vụ làn sóng xây dựng hạ tầng AI hiện cũng đẩy chi phí đi lên.

Theo các nhà kinh tế, việc giá một số hàng hóa tăng nhanh hơn những mặt hàng khác trong từng thời kỳ là điều bình thường. Tuy nhiên, khi mức tăng đủ lớn và nhiều nhóm hàng lần lượt tăng giá, áp lực lạm phát sẽ không còn giới hạn ở một vài mặt hàng mà có thể lan rộng ra toàn nền kinh tế.

Một số quan chức Fed cho rằng nguy cơ này đang ngày càng hiện hữu.

TIÊU DÙNG

Bất chấp tranh luận về tính công bằng và bền vững của xu hướng phân hóa thu nhập hình chữ K - khi người giàu và nhóm có thu nhập cao tiếp tục hưởng lợi, còn các hộ gia đình có thu nhập thấp và trung bình gặp nhiều khó khăn hơn - tiêu dùng tại Mỹ vẫn đứng vững trước hàng loạt cú sốc trong nhiệm kỳ của ông Trump.

Tuy nhiên, chưa rõ xu hướng này có thể kéo dài bao lâu. Thước đo bao quát nhất về sức mua của các hộ gia đình, tức thu nhập cá nhân khả dụng sau khi điều chỉnh theo lạm phát, gần đây đã chững lại, thậm chí giảm xuống.

Thu nhập cá nhân khả dụng là khoản tiền còn lại sau khi người dân nộp thuế, bao gồm tiền lương và những khoản chi trả như lương hưu từ chương trình An sinh xã hội. Nói cách khác, đây là số tiền người dân thực sự có thể sử dụng để thanh toán chi phí nhà ở, thực phẩm cùng các hàng hóa và dịch vụ khác.

GÁNH NẶNG CHI PHÍ NHÀ Ở

Theo Reuters, lập trường của ông Trump về bài toán chi phí nhà ở ngày càng thiếu nhất quán. Từ chỗ cam kết giúp người dân giảm bớt gánh nặng tài chính nhà ở, ông gần đây lại tỏ ra xem nhẹ mục tiêu này. Tổng thống gọi dự luật vừa được Quốc hội thông qua nhằm giúp người dân dễ mua nhà hơn là một đề xuất “nhàm chán” và từ chối ký ban hành.

Nhà ở vốn là một bài toán khó giải. Trong nhiều thập kỷ, các tổng thống Mỹ luôn coi việc sở hữu nhà là biểu tượng của sự ổn định tài chính và thành công. Tuy nhiên, sau khi thị trường tăng nóng và góp phần dẫn đến cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, các tiêu chuẩn cho vay mua nhà đã được siết chặt hơn.

Nhiều năm duy trì lãi suất siêu thấp, cộng với những tác động của đại dịch Covid-19, đã đẩy giá nhà tại Mỹ tăng mạnh. Sau đó, Fed liên tục nâng lãi suất để kiềm chế lạm phát, khiến lãi suất vay thế chấp mua nhà tăng cao và người dân càng khó mua nhà.

Đến nay, lãi suất vay mua nhà tại Mỹ vẫn ở mức cao. Phí bảo hiểm nhà ở cũng tăng theo giá bất động sản và các chi phí liên quan, khiến gánh nặng đối với người mua nhà ngày càng lớn.

Trên thực tế, Chính phủ Mỹ chỉ có thể tác động phần nào đến nguồn cung nhà ở. Việc gia hạn ưu đãi thuế hoặc triển khai các chính sách tương tự có thể hỗ trợ thị trường, nhưng lĩnh vực này phần lớn vẫn nằm dưới sự quản lý của chính quyền địa phương, với hệ thống quy định riêng về sử dụng đất và phân khu chức năng.

Dù nguyên nhân là gì, một thực tế không thay đổi là chi phí sở hữu nhà đang chiếm một phần quá lớn trong thu nhập của các hộ gia đình Mỹ.

THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

Ông Trump từ lâu đặc biệt chú ý đến diễn biến của thị trường chứng khoán Mỹ. Ông thường viện dẫn việc các chỉ số lớn liên tiếp lập kỷ lục như một bằng chứng cho thấy chính sách của mình đang phát huy hiệu quả.

Tuy nhiên, thị trường chứng khoán có xu hướng tăng trong dài hạn, bất kể ai nắm quyền tại Nhà Trắng. Phần lớn các tổng thống Mỹ thời hiện đại đều từng chứng kiến giá cổ phiếu lập kỷ lục trong nhiệm kỳ của mình.

So với các đời tổng thống kể từ thời ông Ronald Reagan, thành tích của thị trường chứng khoán Mỹ từ tháng 1/2025 đến nay chỉ đứng ở khoảng giữa.

Chỉ số S&P 500 đã tăng khoảng 25% trong 18 tháng đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, nhỉnh hơn không đáng kể so với mức tăng trung vị khoảng 24% trong cùng giai đoạn dưới các đời tổng thống kể từ năm 1981.

Dù vậy, đây vẫn là kết quả tích cực nếu so với tốc độ tăng trưởng kép bình quân hàng năm khoảng 9,5% của thị trường chứng khoán Mỹ trong giai đoạn này.

LÀN SÓNG PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU PHỤC VỤ AI

AI là một trong những động lực chính thúc đẩy thị trường chứng khoán Mỹ kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng. Tuy nhiên, tác động của AI không chỉ giới hạn ở giá cổ phiếu. Lĩnh vực này hiện là động lực lớn nhất của làn sóng đầu tư kinh doanh đang hỗ trợ tăng trưởng GDP của Mỹ.

Từ đầu năm đến hết tháng 6, các doanh nghiệp Mỹ đã phát hành 1,52 nghìn tỷ USD trái phiếu, trong đó một phần đáng kể được dùng để tài trợ cho hoạt động xây dựng hạ tầng AI. Với tốc độ hiện nay, lượng trái phiếu phát hành cả năm có thể lập kỷ lục, vượt qua làn sóng bùng nổ năm 2020 sau khi đại dịch Covid-19 bùng phát.

Quy mô phát hành lớn, chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu chính phủ ở mức thấp, cùng nhu cầu mua cao cho thấy kinh tế Mỹ vẫn có sức chống chịu tốt và tình hình tài chính của các doanh nghiệp nhìn chung vững chắc.