AI đang thúc đẩy làn sóng đổi mới mạnh mẽ tại Việt Nam, nhưng đồng thời cũng đặt ra vấn đề mới, nơi an ninh mạng trở thành yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững của doanh nghiệp trong nền kinh tế số...

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành động lực mới của nền kinh tế số. Từ dịch vụ khách hàng, vận hành doanh nghiệp đến các quy trình sản xuất và quản trị, AI đang được triển khai với tốc độ chưa từng có, mang lại những cơ hội đột phá về năng suất và hiệu quả. Nhưng cùng với đó, một mặt trận mới cũng đang mở ra: an ninh mạng trong kỷ nguyên AI.

Theo nghiên cứu mới nhất của Unit 42, thời gian để một cuộc tấn công mạng xâm nhập và đạt được mục tiêu đánh cắp dữ liệu đã giảm xuống chỉ còn hơn một giờ, so với mức 4,8 giờ của năm trước. Các tác nhân xấu đang tận dụng AI để gia tăng tốc độ, quy mô và mức độ chính xác của các cuộc tấn công.

Tại Việt Nam, thách thức này ngày càng trở nên rõ nét. Năm 2025, cả nước ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng, với hơn một nửa số tổ chức bị ảnh hưởng. Trong khi đó, nền kinh tế số đạt quy mô 39 tỷ USD, tăng 17% so với năm trước, và tỷ lệ ứng dụng AI trong các tổ chức tiếp tục gia tăng, đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường AI phát triển nhanh nhất Đông Nam Á.

Những con số này cho thấy một thực tế: càng đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng AI, doanh nghiệp càng phải đối mặt với những rủi ro an ninh mạng phức tạp hơn, đòi hỏi những chiến lược thích ứng cụ thể.

KHI AN NINH MẠNG TRỞ THÀNH VẤN ĐỀ CHIẾN LƯỢC

Trong nhiều năm, an ninh mạng chủ yếu được nhìn nhận như một vấn đề kỹ thuật. Khi hệ thống xuất hiện lỗ hổng, doanh nghiệp sẽ triển khai các biện pháp khắc phục hoặc bổ sung thêm công cụ bảo vệ. Nhưng AI đang thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận này.

“Ngày nay, an ninh mạng không còn được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ kỹ thuật nữa, mà đã trở thành một vấn đề chiến lược và nhận được sự quan tâm trực tiếp từ các cấp lãnh đạo”, ông Hoàng Quang Huy, Giám đốc Quốc gia Palo Alto Networks Việt Nam, nhận định.

Theo ông Huy, AI đang được triển khai với tốc độ rất nhanh trong cả khu vực công lẫn khu vực tư nhân. Từ các ứng dụng hỗ trợ khách hàng, phân tích dữ liệu, tự động hóa quy trình đến các mô hình AI tạo sinh, doanh nghiệp ngày càng phụ thuộc vào công nghệ này để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó là những rủi ro mới. Các tác nhân tấn công mạng hiện cũng đang tận dụng AI để gia tăng tốc độ, quy mô và mức độ chính xác của các cuộc tấn công. Từ việc tạo ra các email lừa đảo tinh vi, giả mạo danh tính, phát triển mã độc cho đến tự động hóa quá trình tìm kiếm lỗ hổng, AI đang trở thành công cụ giúp tin tặc nâng cao đáng kể hiệu quả hoạt động.

“Việc áp dụng nhanh chóng AI góp phần thúc đẩy đổi mới và nâng cao năng suất, song cũng làm gia tăng đáng kể bề mặt tấn công”, ông Huy cho biết.

Trong bối cảnh đó, an ninh mạng không còn là trách nhiệm riêng của bộ phận công nghệ thông tin.

Các hội đồng quản trị và ban lãnh đạo doanh nghiệp ngày càng phải tham gia trực tiếp vào các quyết định liên quan đến quản trị rủi ro số, bảo vệ dữ liệu và xây dựng khả năng chống chịu trước các mối đe dọa mới.

Theo các chuyên gia, câu hỏi của doanh nghiệp hiện nay không còn là “có nên ứng dụng AI hay không”, mà là “làm thế nào để ứng dụng AI một cách an toàn”.

KIẾN TRÚC BẢO MẬT CŨ KHÔNG CÒN PHÙ HỢP

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là nhiều doanh nghiệp vẫn vận hành dựa trên các hệ thống bảo mật rời rạc.

“Ở rất nhiều tổ chức, các kỹ sư và đội ngũ bảo mật phải dành phần lớn thời gian để theo dõi hàng loạt màn hình khác nhau, trong đó mỗi màn hình chỉ cung cấp một phần thông tin riêng lẻ. Sau đó, họ lại phải tự tổng hợp và kết nối các dữ liệu này thông qua những quy trình thủ công để có được bức tranh toàn cảnh về rủi ro”, ông Siddharth Deshpande, Giám đốc Giải pháp Ngành khu vực châu Á – Thái Bình Dương và Nhật Bản của Palo Alto Networks, cho biết.

Theo ông, cách tiếp cận này không còn phù hợp trong bối cảnh các cuộc tấn công mạng ngày càng phức tạp và diễn ra với tốc độ nhanh hơn nhiều so với khả năng phản ứng của con người.

Thay vì vận hành hàng chục công cụ bảo mật riêng lẻ, doanh nghiệp cần chuyển sang mô hình “platformization” – nền tảng hóa an ninh mạng.

Theo đó, dữ liệu được tập trung trên một nền tảng thống nhất, cho phép các tổ chức có được cái nhìn toàn diện theo thời gian thực về toàn bộ môi trường công nghệ của mình.

“Khi đó, doanh nghiệp mới có thể khai thác AI một cách hiệu quả, đạt được khả năng giám sát theo thời gian thực và dễ dàng tích hợp thêm các năng lực bảo mật mới khi nhu cầu phát sinh”, ông Deshpande nhận định.

Ông cho rằng trong kỷ nguyên AI, doanh nghiệp cần có khả năng trả lời ngay lập tức những câu hỏi cơ bản như: Ai đang sử dụng AI trong tổ chức? Dữ liệu nào đang được truy cập? Hệ thống có đang đối mặt với một cuộc tấn công hay không?

“Nếu câu trả lời vẫn là chúng tôi cần thời gian để thu thập dữ liệu từ nhiều hệ thống và xử lý thủ công trước khi có thể trả lời, thì đó là dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp vẫn còn nhiều việc phải làm.”

Theo các chuyên gia, khi AI đang được sử dụng để gia tăng sức mạnh của các cuộc tấn công mạng, doanh nghiệp cũng phải tận dụng chính công nghệ này để phòng thủ.

“Nói một cách đơn giản, chúng ta cần dùng AI để chống lại AI”, ông Deshpande nhấn mạnh.

Điều này đòi hỏi an ninh mạng phải được tích hợp ngay từ giai đoạn thiết kế các ứng dụng và hệ thống AI, thay vì chỉ được bổ sung ở giai đoạn cuối. “Chỉ khi an ninh mạng trở thành một phần cốt lõi của quá trình phát triển AI, doanh nghiệp mới có thể khai thác AI một cách an toàn, hiệu quả và bền vững," ông Deshpande nói.

Các chuyên gia cũng cho rằng điện toán đám mây và AI đang trở thành hai xu hướng không thể tách rời.

“Việt Nam đang cởi mở hơn rất nhiều với điện toán đám mây. Nếu không chuyển dịch lên cloud, doanh nghiệp sẽ rất khó có thể ứng dụng AI vào hoạt động kinh doanh một cách hiệu quả”, ông Hoàng Quang Huy nhận định.

Theo ông Siddharth Deshpande, khi doanh nghiệp sử dụng ngày càng nhiều ứng dụng AI, các dịch vụ SaaS và dữ liệu trên nền tảng đám mây, các biện pháp bảo mật cũng cần được cung cấp trên môi trường đám mây để bảo đảm khả năng bảo vệ theo thời gian thực.

VIỆT NAM TRƯỚC CƠ HỘI XÂY DỰNG MỘT NỀN KINH TẾ SỐ AN TOÀN

Mặc dù đối mặt với nhiều thách thức mới, các chuyên gia vẫn đánh giá cao mức độ sẵn sàng của Việt Nam trong kỷ nguyên AI.

“Tôi đặc biệt ấn tượng với các yêu cầu và tiêu chuẩn mà khách hàng Việt Nam đặt ra," ông Siddharth Deshpande chia sẻ. "Chúng hoàn toàn tương đồng với những gì chúng tôi đang chứng kiến ở nhiều thị trường hàng đầu trên thế giới."

Theo ông, nhiều tổ chức tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng, tài chính và khu vực công, đã đạt được mức độ trưởng thành đáng kể trong việc ứng phó với các thách thức an ninh mạng.

Ông Huy cũng cho biết: "Quá trình ứng dụng AI trong khu vực công đang diễn ra với tốc độ rất nhanh. Ở khu vực công, chúng tôi chứng kiến một sự chuyển đổi gần như mang tính bước ngoặt. Các yêu cầu từ cấp lãnh đạo được đưa ra rất nhanh, từ việc ứng dụng AI vào hoạt động đến việc bảo đảm an ninh thông tin cho toàn bộ hệ thống.”

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nhiều tổ chức vẫn đang ưu tiên triển khai AI trước, sau đó mới từng bước hoàn thiện các yếu tố về quản trị và bảo mật. Đây chính là khoảng trống mà doanh nghiệp cần nhanh chóng lấp đầy.

Bởi trong kỷ nguyên AI, năng lực cạnh tranh sẽ không chỉ được quyết định bởi việc ai ứng dụng công nghệ nhanh hơn, mà còn bởi việc ai có khả năng bảo vệ dữ liệu, bảo vệ hệ thống và xây dựng được niềm tin số vững chắc hơn.

Xa hơn, an ninh mạng cũng không còn là câu chuyện của riêng doanh nghiệp hay các chuyên gia công nghệ. “An ninh mạng là một kỹ năng nền tảng mà mọi người dân cần được trang bị từ sớm”, ông Huy nhấn mạnh.

Đó cũng là lý do nhiều sáng kiến nâng cao nhận thức về an toàn thông tin cho trẻ em, học sinh và người dùng phổ thông đang được triển khai trên phạm vi toàn cầu.