Phát triển khu công nghiệp thế hệ mới dựa trên ba trụ cột xanh, số và dữ liệu được các chuyên gia xác định là điều kiện tiên quyết để Việt Nam nâng cao chất lượng thu hút FDI…

Tại Hội thảo chuyên đề về quản lý, chuyển đổi số, quản trị và xây dựng khu công nghiệp (KCN) thế hệ mới diễn ra chiều 10/7 trong khuôn khổ Hội thảo Phát triển khu công nghiệp Việt Nam gắn với mục tiêu tăng trưởng công nghiệp quốc gia, các chuyên gia cho rằng quá trình chuyển đổi từ KCN truyền thống sang KCN thế hệ mới không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để duy trì lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư.

TIỆM CẬN CHUẨN QUỐC TẾ THU HÚT FDI CHẤT LƯỢNG

Bà Nguyễn Thy Dung, Phó Chủ tịch Liên chi hội Bất động sản Công nghiệp Việt Nam, cho biết cả nước hiện có 475 KCN, trong đó 324 KCN đang hoạt động với tỷ lệ lấp đầy khoảng 79%. Tuy nhiên, mới khoảng 1-2% KCN triển khai chuyển đổi theo mô hình sinh thái và đến giữa năm 2025 chưa có KCN nào được cấp chứng nhận chính thức theo Nghị định số 35/2022/NĐ-CP.

Bà Dung cho biết cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu chính thức thu phí từ ngày 1/1/2026 Trong khi đó, Nghị quyết số 10-NQ/TW đặt mục tiêu 75% vốn FDI giai đoạn 2026-2030 đến từ các nền kinh tế phát triển, có công nghệ cao. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải sớm hình thành các KCN thế hệ mới nếu muốn tiếp tục thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao.

Theo các chuyên gia, mô hình KCN thế hệ mới cần được xây dựng trên ba trụ cột gồm sản xuất sạch hơn và cộng sinh công nghiệp (RECP), phát triển năng lượng tái tạo gắn với hệ thống MRV và hạ tầng dữ liệu quản trị số. Tuy nhiên, so với bộ tiêu chí khu công nghiệp sinh thái quốc tế EIP v2.0, Việt Nam vẫn còn khoảng cách đáng kể.

Bộ tiêu chí này yêu cầu tối thiểu 20% doanh nghiệp thực hiện kinh tế tuần hoàn, 25% lượng nước được tái sử dụng, ít nhất 25% chất thải không nguy hại được tái chế và có nền tảng giám sát dữ liệu theo thời gian thực, trong khi nhiều tiêu chí trong nước mới dừng ở mức khuyến khích hoặc chưa quy định ngưỡng định lượng.

Theo bà Dung, quá trình chuyển đổi bước đầu đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Giai đoạn 2020-2024, Chương trình KCN sinh thái toàn cầu (GEIPP) triển khai thành công 329/889 giải pháp RECP tại 6 khu công nghiệp, tạo ra 2,6 triệu USD lợi nhuận vận hành mỗi năm và huy động 3,3 triệu USD vốn tư nhân.

Trong đó, DEEP C Hải Phòng đã triển khai 137 giải pháp RECP, lắp đặt tua-bin gió công suất 2,3 MW, phát triển điện mặt trời áp mái và đặt mục tiêu sử dụng 50% điện tái tạo vào năm 2030. KCN Nam Cầu Kiền hình thành ba chuỗi cộng sinh công nghiệp, có 70 doanh nghiệp thuê đất, trong đó 50% là doanh nghiệp FDI, dành hơn 33% diện tích cho cây xanh, hàng năm đóng góp trên 1.000 tỷ đồng cho ngân sách.

Bà Dung cho rằng để tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế, Việt Nam cần sớm tháo gỡ những điểm nghẽn về tái sử dụng nước thải, chất thải, phát triển năng lượng tái tạo, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), đồng thời hoàn thiện cơ chế chứng nhận KCN sinh thái, quản trị số và thị trường carbon.

QUẢN TRỊ SỐ VÀ DỮ LIỆU TRỞ THÀNH NỀN TẢNG CỐT LÕI

Theo ông Hán Anh Vũ, Giám đốc Công nghệ VNIZ, KCN đang chuyển từ mô hình đa ngành, thâm dụng lao động sang KCN sinh thái - thông minh vận hành trên nền tảng số, hướng tới Net Zero và cộng sinh công nghiệp. Để thực hiện mục tiêu này, dữ liệu phải bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống và kịp thời".

Ông Vũ cho rằng KCN cần dành trên 25% diện tích cho cây xanh, giao thông và hạ tầng xã hội dùng chung, trên 20% doanh nghiệp áp dụng sản xuất sạch hơn và hình thành ít nhất một mô hình cộng sinh công nghiệp. Đối với KCN mới, tỷ lệ lấp đầy cần đạt trên 60%, thời gian tuân thủ pháp luật dưới 3 năm trước khi đăng ký khu công nghiệp sinh thái và dưới 8 năm để đáp ứng đầy đủ các tiêu chí. Việc ứng dụng GIS, IoT và AI sẽ giúp chuyển đổi từ quản lý truyền thống sang quản trị thông minh.

Ở góc độ hạ tầng số, đại diện VNPT cho biết Hải Phòng hiện có các dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn khoảng 54 tỷ USD, trong đó 1.080 dự án trong khu kinh tế, khu công nghiệp với tổng vốn khoảng 46 tỷ USD. Hệ thống quản lý và điều hành của Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng đưa vào vận hành từ ngày 13/9/2021 đã tạo nền tảng kết nối trực tiếp giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp, hỗ trợ quản lý dữ liệu về đầu tư, quy hoạch, xây dựng, tài nguyên, môi trường, lao động và xuất nhập khẩu. Thời gian tới, hệ thống sẽ tiếp tục được tích hợp dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Ông Bùi Trung Thành, Phó Giám đốc Viettel Security, cho rằng cùng với chuyển đổi số, an toàn thông tin phải trở thành một trong những trụ cột của KCN thế hệ mới. Theo Viettel Threat Intelligence quý 1/2026, các vụ lừa đảo, giả mạo thương hiệu tăng 4,3 lần, tài khoản bị đánh cắp tăng 53%, lỗ hổng mới tăng 29%, tình trạng rao bán dữ liệu cá nhân và dữ liệu doanh nghiệp tăng 2,4 lần so với cùng kỳ. Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng mô hình bảo đảm an toàn thông tin khép kín, từ đánh giá, kiểm thử xâm nhập đến giám sát, xử lý sự cố và đào tạo nhân lực.

Ở góc độ sử dụng năng lượng, ông Nguyễn Hoàng Minh, CEO sáng lập IoTeam Việt Nam, cho biết hệ thống quản lý năng lượng (EnMS) giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí và đáp ứng yêu cầu kiểm kê khí nhà kính. Thực tế triển khai cho thấy Nhà máy tinh bột sắn Hướng Hóa và Viglacera Thăng Long đều tiết kiệm khoảng 3% năng lượng mỗi năm. Công ty Dệt Phú Thọ giảm 30% điện năng cho hệ thống làm mát, tương đương 1,8 tỷ đồng mỗi năm. Còn Nhà máy bao bì bạt nhựa Tú Phương giảm 40% điện năng làm mát.

Tại phiên tọa đàm chuyên đề, các chuyên gia thống nhất rằng phát triển KCN thế hệ mới trên nền tảng xanh, số và dữ liệu là hướng đi tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam. Ông Trần Phương, Trưởng phòng Công trình xanh và Tiết kiệm năng lượng - Viện Khoa học và Công nghệ xây dựng (IBST), cho biết đến năm 2025 cả nước có khoảng 300 công trình xanh trong khu công nghiệp, năm 2026 đã tăng lên khoảng 800 công trình, tạo nền tảng thuận lợi cho quá trình chuyển đổi.

Phó Chủ tịch Liên chi hội Bất động sản công nghiệp Việt nam Nguyễn Thy Dung cho rằng mục tiêu phát triển 40% KCN sinh thái hoàn toàn khả thi khi hành lang pháp lý từng bước được hoàn thiện và ngày càng có nhiều nhà đầu tư tham gia. Các chuyên gia cho rằng việc chuyển đổi mô hình sẽ tạo nên các KCN thế hệ mới có khả năng cạnh tranh quốc tế và đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp bền vững.